Dəmir-beton Binanın Möhkəmləndirilməsi Necə Aparılır?
Bu məqalə StatiCAD-ın TBDY 2018 Bölmə 15.10, EK 15B və EK 15C möhkəmləndirmə modulunun istifadəsini izah edir. Modul mövcud binanın performans qiymətləndirməsi zəncirinin üzərində qurulur: möhkəmləndirmə elementin xüsusiyyətidir və hesaba qatılıb-qatılmayacağını tək bir əsas seçim müəyyən edir. Nəzəri əsaslar üçün Dəmir-betonun Möhkəmləndirilməsinin Nəzəri Əsasları, doğrulama işləri üçün Dəmir-beton Möhkəmləndirmənin Doğrulama İşləri məqalələrinə baxa bilərsiniz.
Hansı buraxılışlarda? Dəmir-beton performans qiymətləndirməsi və möhkəmləndirmə Ultimate, Profesyonel və Betonarme buraxılışlarında mövcuddur. Digər buraxılışlarda layihədəki möhkəmləndirmə məlumatı saxlanılır, lakin interfeysdə göstərilmir və hesaba daxil olmur.
1. Ümumi axın: eyni faylda əvvəl və sonra
- Mövcud binanı modelləşdirin; Layihə Ümumi Parametrləri → Normativ Seçimi → Performans B.15 qrupunda dəmir-beton performans qiymətləndirməsini açın, təhlil aparın və hesabatı alın. Bu, möhkəmləndirmədən əvvəlki vəziyyətdir.
- Möhkəmləndiriləcək elementlərin Xüsusiyyətlər pəncərəsində (sağ klik → Xüsusiyyətlər) Möhkəmləndirmə tabından üsulu və parametrləri daxil edin (bax. Bölmə 2). Bu məlumat layihə ilə birlikdə saxlanılır.
- Layihə Ümumi Parametrləri → Performans B.15 qrupunda “Möhkəmləndirməni nəzərə al” xanasını işarələyin və təhlili yenidən işə salın. Artıq bütün zəncir (rijidlik, tutum, zərər hədləri, bina qərarı, hesabat) möhkəmləndirilmiş halı hesablayır.
- İstəyirsinizsə, “Möhkəmləndirmədən əvvəl/sonra müqayisəsini hesabata əlavə et” xanası ilə iki vəziyyətin xülasəsini hesabatın birinci səhifəsinə yan-yana qoya bilərsiniz (bax. Bölmə 4).
Xana söndürülü olduqda proqram binanı möhkəmləndirmədən əvvəlki halı ilə hesablayır; nəticələr möhkəmləndirmə məlumatı daxil edilməmiş binanın nəticələri ilə tam eynidir.
2. Möhkəmləndirmə tabı
Tab sütun (Şaquli Kəmər Xüsusiyyətləri), tir (Kəmər Xüsusiyyətləri) və divar/sərtlik divarı (Divar Xüsusiyyətləri) pəncərələrində yerləşir. Yuxarıdakı üç seçim çoxlu seçimdə səhvən tətbiqin qarşısını alır:
| Seçim | Mənası |
|---|---|
| Heç biri (yalnız çoxlu seçimdə görünür) | Təsdiq düyməsinə basıldıqda seçilmiş elementlərin möhkəmləndirmə ayarlarına toxunulmur. Çoxlu seçimdə standart seçimdir. |
| Tətbiq edilməsin | Seçilmiş elementlərdən möhkəmləndirmə işarəsi götürülür. Tək elementdə standart seçimdir. |
| Tətbiq edilsin | Aşağıda seçilən üsul və parametrlər seçilmiş elementlərə yazılır. |
Dəyişikliklər yalnız Təsdiq ilə saxlanılır; Ləğv et hər şeyi geri qaytarır. Tabın altındakı xülasə xanası daxil edilən qiymətlərə görə normativ kəmiyyətləri anlıq göstərir (sarğı effektivlik əmsalı, LP nisbəti, yanal təzyiq, sarğılı möhkəmlik və deformasiya, kəsmə töhfələri, ankraj tutumu və s.) və tətbiq edilə bilmə xəbərdarlıqlarını yazır.
2.1 Sütunun möhkəmləndirilməsi
| Üsul | Normativ | Daxil edilən məlumatlar | Hesaba təsiri |
|---|---|---|---|
| Lifli polimer (LP) sarğı | 15.10.1.3 / EK 15B | Qat sayı və qalınlıq, elastiklik modulu, qopma nisbi uzanması, künc radiusu, fasiləsiz və ya zolaqlı sarğı (zolaq eni və aralığı); istəyə görə mövcud bindirmə uzunluğu | Sarğılı beton modeli, zərər hədləri (GÖ = εcc, KH = 0,75εcc, SH = 0,004) və kəsmə töhfəsi Vf. Əyilmə tutumu artmır. Bindirmə uzunluğu daxil edilərsə, EK 15B.4-ə görə tələb olunan LP qalınlığı hesablanıb təmin edilənlə müqayisə edilir; nəticə möhkəmləndirmə etiketinə “bind OK / YETERSİZ / UYGULANAMAZ” kimi əlavə olunur. |
| Kəsiyin böyüdülməsi (köynək) | 15.10.2 | Köynək qalınlığı (≥ 10 sm), köynək beton sinfi, üz sayı (1–4); köynəyin uzununa armaturu (sayı, diametr, qoruyucu qat); köynəyin xomutu (diametr, addım); hesab modeli: Kompozit (standart), Normativ hərfi və ya Yalnız köynək | Rijidlik və möhkəmlik köynəkli kəsikdən, 0,9 əmsalı ilə. Köynəyin uzununa armaturu əyilmə tutumuna qatılır; köynəyin xomutu kəsmə möhkəmliyinə əlavə olunur. 1, 2 və 3 üzlü köynəkdə kəsik real birtərəfli həndəsəsi ilə hesablanır və ± tutumlardan kiçiyi götürülür. |
| Dəmir-beton sarğı (kəsmə) | 15.10.1.1 | Qalınlıq, beton sinfi, üz sayı | Yalnız kəsmə və oxboyu: kəsmə möhkəmliyi sarılmış brutto kəsikdən, 0,9 əmsalı ilə. Əyilmə və rijidlik dəyişmir. |
| Polad sarğı | 15.10.1.2, Düstur 15.3 | Lövhə qalınlığı, eni, aralığı, axma möhkəmliyi | Kəsmə möhkəmliyinə Vj əlavə olunur. Plastiklik və əyilmə dəyişmir. |
Mərtəbələr arasında köynəyin kəsilməzliyi və xomut şərtləri istifadəçinin məsuliyyətindədir; xülasə xanasında xatırladılır.
2.2 Tirin möhkəmləndirilməsi
| Üsul | Normativ | Daxil edilən məlumatlar | Hesaba təsiri |
|---|---|---|---|
| LP sarğı | 15.10.3.2 / EK 15B | LP parametrləri, zolaq eni və aralığı | Sarğılı model və Vf. Zolaqlı sarğıda zolaq aralığı şərti (sf ≤ wf + d/4) ödənmədikdə kəsmə töhfəsi götürülmür və xəbərdarlıq verilir. |
| Xaricdən xomut | 15.10.3.1 | Diametr, addım, qol sayı, axma möhkəmliyi | Yalnız kəsmə möhkəmliyinə TS 500 xomut töhfəsi əlavə olunur; sarğılama təsiri yoxdur, plastiklik hədləri dəyişmir. |
2.3 Sərtlik divarının və dolğu divarının möhkəmləndirilməsi
| Üsul | Element | Daxil edilən məlumatlar | Hesaba təsiri |
|---|---|---|---|
| LP ilə uc zonasının sarğısı | Dəmir-beton sərtlik divarı | LP parametrləri | Uc zonası sarğılı model və Vf. |
| Yeni möhkəmləndirmə sərtlik divarı | Dəmir-beton sərtlik divarı (15.10.5) | Sərtlik divarının beton və armatur sinfi, çərçivə daxili / bitişik, ankraj diametri (≥ 16 mm), aralığı (≤ 400 mm), dərinliyi (≥ 10Ø), sürtünmə əmsalı, cərgə sayı | Seçim söndürülü olduqda sərtlik divarı modeldə yoxdur (möhkəmləndirmədən əvvəl). Aktiv olduqda yeni element kimi (məlumat səviyyəsi əmsalı 1) qiymətləndirilir; ankraj yoxlaması, uc zonası qeydi və bünövrə xəbərdarlığı verilir. |
| Armatur torlu suvaq | Dolğu divarı (EK 15C) | Divar materialı (normativ cədvəldən və ya xüsusi qiymətlər), suvaq qalınlığı (≥ 30 mm) və üz sayı, tor armatur nisbəti, boşluq nisbəti | Modeldə ekvivalent diaqonal çubuqlar; kəsmə tutumu; performans sürüşmə bucağına görə (TBDY Cədvəl 15.2). |
| LP diaqonal zolaq | Dolğu divarı (EK 15C) | Divar materialı və LP parametrləri, zolaq eni | Sıxılma və dartılma çubuqları. |
Divar pəncərəsində üsul seçimləri elementin növünə görə aktivləşir: dəmir-beton sərtlik divarında LP və yeni sərtlik divarı, dolğu divarında EK 15C üsulları. Yeni möhkəmləndirmə sərtlik divarı modeldə adi dəmir-beton sərtlik divarı kimi çəkilir; “yeni” olduğu yalnız bu tabdan işarələnir.
3. Nəticələrin oxunması
- Hesabat: Sütun və tir kəsik və sarğı cədvəllərində “Güçlendirme” (Möhkəmləndirmə) sütunu yer alır (məsələn, “LP nf=2 tf=0.17”, “Manto t=10”, “Celik sargi”, “Yeni perde ank 1Ø16/200 r=0.91 OK”, “Dolgu hasir siva”). Əsas seçim söndürülü olduqda etiketə “(kapali)” əlavə olunur.
- Yeni sərtlik divarı: Seçim söndürülü olduqda sətir “öncesi modelinde yok” qeydi ilə qiymətləndirmədən kənardır; aktiv olduqda ankraj nisbəti və uc sütun qeydi etiketdə yer alır.
- Möhkəmləndirilmiş dolğu divarı: Şaquli element sayılır; zərər zonası sürüşmə bucağına görə müəyyən edilir (TBDY Cədvəl 15.2: SH 0,003 / KH 0,005 / GÖ 0,010). Diaqonal çubuq qüvvələrinin üfüqi toplananı kəsmə tutumu ilə müqayisə edilir; aşılarsa element kövrək sayılır.
4. Əvvəl / sonra müqayisəsi
Performans B.15 qrupundakı “Möhkəmləndirmədən əvvəl/sonra müqayisəsini hesabata əlavə et” xanası işarəlidirsə, hesabat hazırlanarkən əsas seçimin vəziyyətinə görə anlıq görüntü qeyd olunur. Hər iki vəziyyətin qeydi varsa, hesabatın birinci səhifəsinə bu blok çap olunur: bina performans səviyyəsi X/Y (əvvəl → sonra), 15.8 meyar faizləri, möhkəmləndirilən elementlərin siyahısı, zərər paylanması və zərər zonası dəyişən elementlər.
Düzgün ardıcıllıq:
- Əsas seçim söndürülü → təhlil → hesabat (əvvəlki qeyd)
- Əsas seçim aktiv → təhlil → hesabat (sonrakı qeyd və müqayisə)
İki işə salma eyni sessiyada ardıcıl aparıla bilər.
5. Performans rejimində layihə hesabatları
Xətti performans təhlili seçildikdə (Ra = 1) sütun, tir və sərtlik divarı layihə hesabatları azaldılmamış zəlzələ qüvvələri ilə hazırlanır: bölmə başlıqlarına “(Ra=1 - bilgi amaçlıdır)” (məlumat xarakterlidir) əlavə olunur, xəta növlü sətirlər “Bilgi (Ra=1)” kimi göstərilir. Bu rejimdə tutum aşımı mesajları layihə xətası deyil; qiymətləndirmə Bölmə 15 performans hesabatına görə aparılır.
6. Normativ şərtlər harada görünür?
Normativ şərti ödəməyən möhkəmləndirmə məlumatları təhlildən sonra Layihə Xəta Yoxlamaları siyahısına “Hata: TBDY2018 M.…” və ya “Uyarı: TBDY2018 …” sətri kimi düşür. Yoxlanılan əsas şərtlər:
- LP-də künc radiusu < 30 mm və kəsik tərəf nisbəti > 2,5 (sarğı artımı tətbiq edilmir),
- Bindirmə möhkəmləndirilməsində kəsik nisbəti > 2, hamar səthli armatur və ya qeyri-kafi LP qalınlığı,
- Sarğı və köynək qalınlığı < 10 sm,
- Yeni sərtlik divarının ankrajında diametr, aralıq, dərinlik və sürüşmə tutumu,
- Dolğu divarında suvaq qalınlığı < 30 mm, boşluq nisbəti > 10 %, diaqonal/qalınlıq ≥ 30, LP-də uzunluq/hündürlük nisbətinin 0,5–2 xaricində olması, 15.10.4-dəki mərtəbə həddi,
- Kəsmə tələbinin tutumu aşması (kövrək davranış).
Qayda pozuntuları hesabı dayandırmır; qərarı mühəndis verir.
7. Tez-tez verilən suallar
Möhkəmləndirmə daxil etdim, amma nəticə dəyişmədi. Layihə Ümumi Parametrlərində “Möhkəmləndirməni nəzərə al” işarəlidirmi, təhlili yenidən işə saldınızmı? LP-də tərəf nisbəti 2,5-i aşan sütunda və ya künc radiusu 30 mm-dən kiçikdirsə, sarğı artımı normativə görə tətbiq edilmir (xülasə xanasında xəbərdarlıq görünür).
Yeni sərtlik divarının kütləsi möhkəmləndirmədən əvvəlki modeldə də sayılırmı? Xeyr. Seçim söndürülü olduqda sərtlik divarının məxsusi çəkisi və ona təyin edilmiş əlavə yüklər sıfırlanır; mərtəbə çəkiləri, kütlə mərkəzi və sonlu element kütlələri sərtlik divarı olmadan hesablanır. Sərtlik divarı döşəməyə dayaq da sayılmır (döşəmə yükü qalan dayaqlara paylanır). “Əvvəlki” bina sərtlik divarsızdır.
Dolğu divarında “EK 15C çubuğu oluşmadı” qeydini görürəm. Divarın hər iki ucunda mövcud sütun tapılmayıb və ya material məlumatları natamamdır. Diaqonal çubuqlar divarın uc sütunlarının düyünləri arasında qurulur.
Möhkəmləndirmə itələmə (qeyri-xətti) təhlilində də keçərlidirmi? Bəli. LP sarğı, köynək, yeni sərtlik divarı və dolğu çubuqlarının rijidlik və kəsik dəyişiklikləri itələmə təhlilinə də əks olunur. Polad sarğı, xaricdən xomut və ankraj kimi əlavə kəsmə yoxlamaları xətti qiymətləndirmədə hesabata salınır.