Dam Ferması Sehrbazı
Bu məqalə StatiCAD-də ağac, polad və ya yüngül polad dam fermasının ferma sehrbazı ilə qurulmasını izah edir: şablon seçimi, ölçülü önbaxış, planda iki dayaq nöqtəsi ilə (istəyə görə sıra şəklində) yerləşdirmə, redaktə və analiz modeli. Fermalar arasına aşıq əlavə etmək üçün Fermalar Arasında Avtomatik Aşıq məqaləsinə baxın.
1. Bu məqalə haqqında
Sehrbaz ağac dam fermasını şablondan seçməyə, ölçülü önbaxışla tənzimləməyə imkan verir və planda iki dayaq nöqtəsinə klikləməklə (istəyə görə sıra şəklində) qurur. Qurulmuş ferma sonradan eyni pəncərə ilə redaktə edilə bilər.
İzah bir nümunə üzərində aparılıb: 10 × 8 m ölçülü, 24 sm qalınlıqlı divarları olan təkmərtəbəli binaya 8 m aralıqlı, mailliyi %30 olan, hər iki yanda 40 sm saçaqlı beş Howe ferması 2 m aralıqla yerləşdirilir. Fermalar arasına aşıq əlavə edilməsi Fermalar Arasında Avtomatik Aşıq məqaləsində izah olunub.
Buraxılış: Ferma sehrbazı StatiCAD-in bütün buraxılışlarında istifadə oluna bilər. Ekran görüntüləri StatiCAD Ultimate V.10.0.1.0 ilə alınmışdır.
2. Əvvəlki üsul və sehrbazın fərqi
StatiCAD-də ferma əvvəllər belə modelləşdirilirdi: fermanın görünüşü planda (XY müstəvisində) tirlərlə çəkilir, sonra Döndər əmri ilə X oxu ətrafında 90° döndərilərək şaquli müstəviyə keçirilirdi. Döndərmədən sonra şaquli qalan tirlər tiri sütuna çevir əmri ilə dirəyə çevrilirdi.
Sehrbaz eyni verilənlər strukturunu parametrik şəkildə yaradır. Fərq həndəsənin tək pəncərədə təyin edilməsində, element oxlarının düyünlərdə kəsişməsində və analiz modelinə uyğun dayaq və mafsal düzəninin öz-özünə qurulmasındadır.
| Döndərmə üsulu | Ferma sehrbazı | |
|---|---|---|
| Həndəsə | Əllə çəkmə; hər aralıq və maillik üçün yenidən | 13 şablon; aralıq, maillik, mahya və saçaq parametrləri; aralıq dəyişəndə maillik qorunur |
| Element oxları | Tir düyünü üst üzdə, ox h/2 aşağıdadır (eksentrik) | Ox düyün xəttindədir: çubuqlar düyündə mərkəzi kəsişir |
| Mafsallar | Əllə | Qurşaqlar fasiləsiz, barmaqlıq ucları ferma müstəvisində mafsallıdır (seçilə bilər) |
| Dayaq | Alt qurşaq birbaşa mərtəbə kotunda | Sabit + sürüşkən oturma dirəyi (tövsiyə olunan) və ya birbaşa oturma |
| Sıra | Kopyalama ilə | Say və aralıq; hər ferma ayrıca seçim qrupu (MAKAS-01 ...) |
| Redaktə | Elementləri tək-tək | Seçilmiş fermanı sehrbazla yenidən qur |
Köhnə üsulla çəkilmiş layihələr: Döndərmə üsulu ilə çəkilmiş fermalar da dəstəklənir; bu modellər üçün tövsiyələr Bölmə 9-dadır.
3. Sehrbazı açma
Sehrbaz üç yerdən açılır: Çək › Ferma (dam ferması sehrbazı)..., Makrolar › Makas sihirbazı... (Ferma sehrbazı...) və sol alətlər panelindəki Ferma düyməsi. Üçü də eyni pəncərəni açır. Ferma aktiv mərtəbənin elementi kimi qurulur; bünövrə mərtəbəsində xəbərdarlıq verilir.
4. Sehrbaz pəncərəsi
Pəncərənin solunda ferma növü qalereyası, ortada ölçülü önbaxış, sağda dörd vərəqdə ayarlar yerləşir. Önbaxış hər dəyişiklikdə yenilənir: üst qurşaq qırmızı, alt qurşaq mavi, dirəklər yaşıl, çarpazlar narıncı rənglə çəkilir; aralıq, mahya hündürlüyü, saçaqlar və mailliklər ölçü xətləri ilə göstərilir, dayaq simgələri çəkilir. Siçanı elementin üzərinə gətirdikdə onun uzunluğu və kəsiyi görünür. Önbaxışın altındakı sətir düyün və element saylarını, element qruplarının say və ümumi uzunluqlarını və ferma başına kəsik həcmini verir.
Şəkil 4 – Ferma sehrbazı: Üçbucaq – Howe, aralıq 8,00 m, maillik %30, saçaqlar 0,40 m
4.1. Ferma növləri
Qalereyada 13 şablon var. Şablon seçildikdə həndəsə və barmaqlıq həmin növün tövsiyə olunan qiymətləri ilə dolur; vərəqlərdəki hər qiymət sonradan dəyişdirilə bilər. Şablon qiymətlərinə qayıt düyməsi seçilmiş şablonun qiymətlərini bərpa edir.
| Şablon | İstifadə |
|---|---|
| Üçbucaq – Fink (W) | Simmetrik üçbucaq; W formalı çarpazlar. Yaşayış binalarında ən çox yayılmış növ |
| Üçbucaq – Howe | Çarpazlar mahyaya doğru qalxır (sıxılma), dirəklər dartılma daşıyır |
| Üçbucaq – Pratt | Çarpazlar mahyadan aşağı enir (dartılma), dirəklər sıxılma daşıyır |
| Kral dirəkli | Ortada tək dirək və iki payanda; qısa aralıqlar |
| Trapes – Pratt / Warren | Düz təpəli (kəsilmiş) ferma |
| Tək maili (sayvan) | Bir istiqamətə maili; sayvan və yarım damlar |
| Düz – Pratt / Warren | Paralel qurşaqlı düz barmaqlıqlı tir |
| Maili paralel qurşaqlı | Maili, paralel qurşaqlı barmaqlıqlı ferma |
| Qayçı ferma | Alt qurşağı da maili olan (tavanı yüksəldilmiş) ferma |
| Tağ / Aypara | Əyrixətli üst (ayparada alt da) qurşaq; əyri parabola parçalarına bölünür |
4.2. Həndəsə vərəqi
| Sahə | İzah |
|---|---|
| Aralıq (dayaqlar arası) | İki dayaq arasındakı üfüqi məsafə. Aralıq dəyişəndə mailliyi qoru işarələnibsə, mahya və daban hündürlükləri maillik eyni qalacaq şəkildə uyğunlaşdırılır (planda yerləşdirmədə də eyni qayda). Yazma zamanı ara qiymətlər (məs. 800 yazılarkən “8”) nəzərə alınmır. |
| Mahya | Ortada, solda, sağda və ya mövqe daxil et; mövqe soldan sm ilə verilir. Simmetrik işarələnibsə, sağ tərəf sol tərəfi izləyir. |
| Üst qurşaq | Sol/sağ uc (daban) və mahya hündürlüyü bazadan sm ilə; mailliklər % ilə də daxil edilə bilər. Əyrixətli üst qurşaq tağ forması verir. |
| Alt qurşaq | Sol/sağ uc və mahya altı hündürlüyü (qayçı ferma üçün). Əyrixətli alt qurşaq aypara forması verir. |
| Saçaq və kot | Sol/sağ saçaq üst qurşağın dayaqdan kənara üfüqi uzanmasıdır. Saçaq ucunu qapat uca alt qurşaq və dirək əlavə edir. Baza kotu fermanın bazasının mərtəbənin üst kotuna nəzərən hündürlüyüdür. |
4.3. Barmaqlıq vərəqi
Barmaqlıq tipi: Pratt, Howe, Warren, Warren + dirək, tək istiqamətli (N), Fink və kral dirəkli. Seçilmiş tipin qısa izahı aşağıda yazılır.
Panel bölgüsü iki yolla verilir. Panel sayı ilə seçildikdə mahyanın solunda və sağında neçə panel olacağı daxil edilir. Hədəf panel uzunluğu ilə seçildikdə üfüqi panel uzunluğu verilir və panel sayı ondan hesablanır.
Mahyada orta dirək mahya düyününə şaquli dirək əlavə edir.
Barmaqlıq düyünü olmayan qurşaq nöqtələri birləşdirilir; qurşaq lüzumsuz yerə bölünmür.
4.4. Kəsik vərəqi
Material növü: Ağac, Polad (polad ferma) və ya Yüngül polad (yüngül polad ferma); polad StatiCAD Ultimate və Hybrid, yüngül polad yalnız StatiCAD Ultimate buraxılışında. Sinif: layihədə təyin edilmiş və kitabxanadakı ağac sinifləri (məs. C24, GL28h) və ya polad sinifləri (S235, S275, S355 ...). Layihədə yoxdursa, kitabxanadan əlavə edilir.
Düzbucaqlı kəsik (b × h) (ağac) dörd qrup üçün ayrıca verilir: üst qurşaq, alt qurşaq, dirək, çarpaz.
Birləşmələr (analiz modeli): Qurşaqlar fasiləsiz, barmaqlıq ucları mafsallı (tövsiyə olunan), bütün uclar mafsallı və ya sərt. Mafsal yalnız ferma müstəvisində (M3) verilir; müstəvidənkənar birləşmə qorunur.
Dayaqlar: Sabit + sürüşkən oturma dirəyi (tövsiyə olunan) və ya birbaşa oturur. Təfərrüatlar Bölmə 8-dədir.
Polad ferma
Material növü üçün Polad seçildikdə b × h xanaları əvəzinə hər qrup üçün profil ailəsi (IPE, HE A, HE B, UPN, L, RHS, CHS ...) və profil seçilir. Susmaya görə: qurşaqlar HE 100 A, dirək və çarpaz IPE 80, sinif S235.
Qurşaqlar və çarpazlar polad tir, şaquli elementlər polad ferma dayağı kimi qurulur. Profil kəsiyi layihəyə əlavə edilir; sonlu element modelində sahə və ətalət momentləri kataloqdan götürülür. Mafsallar ağacdakı kimidir (barmaqlıq ucları müstəvi daxilində mafsallı). Oturma dirəkləri alt qurşaq profilini alır.
Polad yoxlamasında qurşaq elementinin yanal burulmalı burkulma uzunluğu Lb element (panel) uzunluğudur, maili qurşaqda həqiqi maili uzunluq. Önbaxışın altındakı xülasə ferma başına polad çəkisini verir.
Polad ferma elementlərinin yoxlanılması: Qurşaqlar və çarpazlar (polad tir) oxboyu sıxılma burkulması və oxboyu qüvvə–əyilmə qarşılıqlı təsiri ilə (ÇYTHYE 11.3) yoxlanılır; burkulma uzunluğu düyündən düyünə element uzunluğudur (maili qurşaqda həqiqi maili uzunluq). Dirəklər (polad sütun yoxlaması) sıxılmada və dartılmada yoxlanılır. Dəstəklənən profillər: I/H, U (qurşağı kompaktdırsa), qutu, boru və bərabərtərəfli bucaqlıq.
Hələ dəstəklənməyənlər: T profil və bərabərtərəfli olmayan bucaqlıq polad yoxlamasında yoxdur; bu elementlər analizdə "henüz desteklenmiyor" (hələ dəstəklənmir) izahı ilə kifayətsiz görünür, sehrbaz bunu pəncərədə və nəticə mesajında bildirir. U profildə əyilməli-burulmalı burkulma, bucaqlıqda isə bir tərəfindən bağlanmış sıxılma çubuğu qaydaları ayrıca hesablanmır.
Yüngül polad ferma
Material növü üçün Yüngül polad seçildikdə hər qrup üçün öncədən təyin olunmuş yüngül polad profil kataloqundan profil ailəsi (CC, UU, SIGMA, CPLUS, SIGMAPLUS) və profil seçilir. Susmaya görə: qurşaqlar CC C150x80x20x2, dirək və çarpaz CC C100x60x18x2, sinif S235. Z profillər ferma siyahısında yoxdur.
Qurşaqlar və çarpazlar yüngül polad tir, şaquli elementlər yüngül polad ferma dayağı kimi qurulur və yüngül polad element yoxlamasından (HCBTİE) keçir. Vintli düyün fərziyyəsinə görə Birləşmələr seçimi susmaya görə bütün element ucları mafsallı olur (müstəvi daxilində; müstəvidən kənarda fasiləsiz); bu seçim dəyişdirilə bilər.
Nəticələr analizdən sonra yüngül polad hesabatında görünür.
Yüngül polad fermada məhdudiyyətlər: Vintli birləşmə (düyün) yoxlaması aparılmır; elementlər tək profildir (arxa-arxaya yığma kəsik yoxdur). Ferma qurşaqlarında profilin üst qurşağı yanal tutulmuş sayılmır (aşıq sehrbazı ilə qurulan aşıqlar onu yalnız aşıq nöqtələrində tutur).
4.5. Yerləşdirmə vərəqi
Ferma sayı və ferma aralığı ilə bir dəfəyə sıra qurulur. Sıra istiqaməti birinci nöqtədən ikinciyə baxdıqda sıranın sola, yoxsa sağa gedəcəyini müəyyən edir.
Hər ferma ayrıca seçim qrupuna bağlanır (qrup adı prefiksi + sıra nömrəsi: MAKAS-01, MAKAS-02 ...). Qrup seçimi ilə fermanın bütün elementləri birlikdə seçilir, silinir və ya kopyalanır.
Koordinatla yerləşdir: iki dayaq nöqtəsi (sm) daxil edilir və Əlavə et ilə planda klikləmədən qurulur.
5. Planda yerləşdirmə
Planda yerləşdir (2 nöqtə) düyməsi ilə pəncərə gizlədilir və plan seçim rejiminə keçilir. Proqramın yapışma seçimləri (uc nöqtə, ox kəsişməsi, obyekt kəsişməsi) keçərlidir; Shift basılı olduqda ikinci nöqtə birinciyə nisbətən dik istiqamətdə kilidlənir.
- Birinci dayaq nöqtəsinə klikləyin (nümunədə planın aşağıdakı divarı üzərində x = 1,00 m).
- Siçanı ikinci dayağa aparın. Elastik xətt sıradakı bütün ferma xətlərini göstərir; Ferma önbaxışı pəncərəsi aralığı canlı yeniləyir (maillik qorunur).
- İkinci dayaq nöqtəsinə klikləyin. Fermalar qurulur, vəziyyət sətrində xülasə yazılır.
- Alət açıq qalır; yeni ferma sırası üçün yenidən iki nöqtəyə klikləmək olar. Sağ klik və ya başqa alət seçmək aləti bitirir.
Şəkil 9 – İkinci nöqtə gözlənilərkən: elastik xətt beş ferma xəttini, önbaxış pəncərəsi canlı aralığı (7,96 m) göstərir
Şəkil 10 – İkinci kliklədən sonra beş ferma (MAKAS-01 … MAKAS-05) quruldu; vəziyyət sətrində xülasə
6. Yaranan model
Sehrbaz əvvəlki döndərmə üsulu ilə eyni element növlərini yaradır. Qurşaqlar və çarpazlar uc kotları fərqli ağac tirlərdir. Şaquli elementlər Ferma Dayağı tipindədir; bu tip avtomatik dayaq almır və mafsalları nəzərə alınır. Element oxları düyün xəttindədir (tir ofseti h/2); çubuqlar düyünlərdə mərkəzi kəsişir.
Şəkil 11 – Qurulmuş fermalar 3B görünüşdə
| Qrup | Element növü | Uc şərti |
|---|---|---|
| Üst qurşaq | Ağac tir | Fasiləsiz (tövsiyə olunan birləşmədə) |
| Alt qurşaq | Ağac tir | Fasiləsiz |
| Çarpaz | Ağac tir | Hər iki ucu ferma müstəvisində mafsallı (M3) |
| Dirək | Ferma dayağı | Hər iki ucu ferma müstəvisində mafsallı (M3) |
| Oturma dirəyi | Ferma dayağı | 1-ci dayaqda yuxarıda mafsallı (sabit), 2-ci dayaqda hər iki ucu mafsallı (sürüşkən) |
7. Fermanın redaktəsi
Qurulmuş fermanın istənilən elementini seçin; planın sağ klik menyusundan və ya Makrolar › Seçili makası düzenle... (Seçilmiş fermanı redaktə et...) ilə sehrbazı açın. Pəncərə fermanı redaktə et başlığı ilə açılır. Fermanı yenilə ilə qrupun köhnə elementləri silinir və ferma eyni birinci dayaqdan, eyni istiqamətdə yeni qiymətlərlə yenidən qurulur (aralıq da dəyişdirilə bilər).
Şəkil 13 – Redaktə rejimi: eyni sessiyada qurulmuş fermanın parametrləri gəlir; Fermanı yenilə
Parametrlər faylda saxlanılır: Ferma parametrləri (material növü və profillər daxil olmaqla) V10.0.7.1-dən bəri layihə faylına yazılır; redaktədə fayldakı ayarlar gəlir. Əvvəlki versiya ilə qurulmuş fermada ox, aralıq, baza kotu və oturma dirəkləri elementlərdən tapılır; digər ayarlar şablon qiymətləri ilə gəlir.
8. Dayaq modeli və analiz
Alt qurşaq mərtəbənin üst kotunda birbaşa divara oturduqda və şaquli yüklənmələrdə diafraqma seçimi açıq olduqda, sərt diafraqma dayaqları və alt qurşaq düyünlərini müstəvidə bir-birinə kilidləyir. Bu halda şaquli yüklərdə alt qurşaqda dartılma yaranmır; qüvvə diafraqma əlaqəsinə gedir. Əvvəlki döndərmə üsulunda da vəziyyət eyni idi.
Sabit + sürüşkən oturma dirəyi (tövsiyə olunan) bu problemi aradan qaldırır. Ferma oturma hündürlüyü (susmaya görə 10 sm) qədər yuxarıda qurulur. Birinci dayaqdakı qısa dirək yuxarıda ferma müstəvisində mafsallıdır (sabit dayaq). İkinci dayaqdakı dirəyin hər iki ucu mafsallıdır (rəqqas, sürüşkən dayaq). Ferma müstəvidən kənarda hər iki ucda tutulur. Beləliklə, ferma real ferma kimi işləyir.
Birbaşa oturur seçimi: Birbaşa oturur seçildikdə sehrbaz diafraqma vəziyyəti üçün xəbərdarlıq verir. Bu seçimlə ferma həlli üçün Layihənin Ümumi Parametrləri › Element Qüvvələri › “Şaquli yüklənmələrdə (G və Q) də diafraqma yarat” seçimini qapadın.
Şəkil 14 – Nümunə modelin analizi: havada qalan element xəbərdarlığı yoxdur (siyahıdakı xəbərdarlıqlar nümunə divar materialının həcmi çəkisi ilə bağlıdır)
9. Köhnə üsulla çəkilmiş fermalar
X oxu ətrafında döndərilərək çəkilmiş fermalar da sehrbazla qurulanlar kimi analiz edilir. Simmetriya və ya döndərmə ilə yaranan tirlərdə uc kotları, dayaq tipi və uzunluğu, çıxıntı, uc mafsalları və sabitlənmiş dayaq armaturu uc ilə birlikdə köçürülür; ferma həndəsəsi analizdə dəyişmir.
Fermaların dayaq tirlərinə bağlanmasını tir təmas modulu (Həndəsə Yoxlaması › kəsişən/dəyən tirləri avtomatik bağla) həyata keçirir: saçaq və ya divar tirinə dəyən alt qurşaq təmas bağı ilə bağlanır; alt ucu bir tirə oturan şaquli element (məs. ferma təpə dirəyi) zemin sayılmır.
Layihə tövsiyələri:
- Ferma alt qurşağını dayaq tirinə və ya sütunun üst ucuna dəyəcək kotda çəkin; aradakı boşluq təmas toleransından (5 sm) böyükdürsə bağ qurulmur.
- Altında ferma olmayan tək qalmış dirək, eyni yerdə iki dəfə çəkilmiş sütun və heç bir yerə bağlanmayan sütun analiz xəbərdarlıq siyahısında havada qalan element qrupu kimi görünür; onları silin.
- Təpə dirəyinin və payandaların ucları qurşaq xətti üzərində olmalıdır; bir neçə sm-lik sapma barmaqlığı qurşağa bağlamaya bilər.
- Yeni fermalar üçün sehrbazdan istifadə edin; oxlar düyündə kəsişir və dayaq modeli hazır gəlir.
10. 3B pəncərəsində seçim
Ferma üst qurşağını planda seçmək çətindir, çünki qurşaqlar, alt qurşaq və barmaqlıq planda üst-üstə düşür. 3B pəncərəsində seçim rejimi düyməsi ilə elementə klikləməklə seçim aparılır. Seçim ekranda görünən baxış bucağı ilə aparılır; kliklədikdə görüntü dəyişmir. 3B-də seçilmiş ferma elementləri aşıq sehrbazında Seçimdən al ilə istifadə olunur (bax: Fermalar Arasında Avtomatik Aşıq).
11. Məhdudiyyətlər və məsləhətlər
- Ferma ağac düzbucaqlı kəsiklə (b × h), polad haddə profillə və ya soyuq formalaşdırılmış yüngül polad profillə qurulur. Polad və yüngül polad yoxlamasının əhatə dairəsi üçün bax: Bölmə 4.4.
- Ferma parametrləri layihə faylına yazılır (Bölmə 7); elementlər adi tir və dirək kimi də saxlanılır.
- Ferma aktiv mərtəbədə qurulur; dayaq nöqtələri planda klikləndiyi nöqtələrdir, divar və ya sütun axtarılmır.
- Planda ferma üçün ayrıca simgə yoxdur; elementlər tir və dirək kimi çəkilir.
- Bir fermanı silmək üçün elementlərindən birini seçib seçim qrupunu (MAKAS-nn) seçin və silin. Geri Qaytar sehrbaz əməliyyatını tək addımda geri qaytarır.
Nümunədəki model və kəsiklər nümunə məqsədlidir; kəsik seçiminin, birləşmə və dayaq şərtlərinin düzgünlüyü layihənin məsul mühəndisinə aiddir.