Fermalar Arasında Avtomatik Aşıq
Bu məqalə StatiCAD-də aşıq sehrbazı ilə seçilmiş fermaların üst qurşaqları arasına ağac, polad və ya yüngül polad aşıq yerləşdirilməsini izah edir. Fermaların qurulması üçün Dam Ferması Sehrbazı məqaləsinə baxın.
1. Bu məqalə haqqında
Sehrbaz seçilmiş fermaların üst qurşaq profilini tapır, aşıq mövqelərini istinad ferması üzərində hesablayır və hər ferma arası aralığa ayrıca ağac və ya polad tir (aşıq) qurur.
İzah Dam Ferması Sehrbazı məqaləsindəki nümunə üzərində aparılıb: 10 × 8 m ölçülü binaya qurulmuş, 2 m aralıqla beş Howe ferması (8 m aralıq, %30 maillik, 40 sm saçaq).
Buraxılış: Aşıq sehrbazı StatiCAD-in bütün buraxılışlarında istifadə oluna bilər. Ekran görüntüləri StatiCAD Ultimate V.10.0.1.0 ilə alınmışdır.
2. Necə işləyir?
2.1. Fermaların tanınması
Sehrbaz fermanı ad və ya qrupla deyil, həndəsə ilə tanıyır. Eyni şaquli müstəvidə (plan üzərində ortaq xətt boyunca) yerləşən və bir-birinə bağlı tirlər bir qrup sayılır. Ən azı bir maili element ehtiva edən qrup siyahıya ferma (və ya maili tir, mərtək) kimi daxil olur. Buna görə həm ferma sehrbazı ilə qurulmuş fermalarda, həm də köhnə üsulla (planda çəkib X oxunda döndərərək) çəkilmiş fermalarda işləyir.
Üst qurşaq profili müstəvidəki elementlərin üst zərfidir. Zərf 2 sm tolerans ilə sadələşdirilir; payandanın qurşağın üstünə bir-iki sm çıxması kimi çəkiliş sapmaları profili pozmur. Eyni xətt üzrə olub fermaya bağlı olmayan elementlər (məs. fermanın 10 sm altından başlayan sayvan mərtəyi) ayrı qrup sayılır.
2.2. Mövqelər
Aşıq mövqeləri siyahıda işarələnmiş ilk fermanın (istinad) üst qurşağı boyunca hesablanır. Digər fermalarda eyni maili hissənin eyni nisbətinə uyğun gələn nöqtə istifadə olunur. Eyni ölçülü fermalarda aşıqlar üfüqidir və fermalara dikdir; fərqli fermalarda aşıq uclar hər fermanın öz qurşağı üzərindədir.
2.3. Analiz modeli
StatiCAD-də aşıqlar yalnız yük ötürən elementlər deyil: analiz modelinə qatılan və layihələndirilən ağac və ya polad tirlərdir. Hər ferma arası aralıq ayrıca bir tirdir. Uclar ferma üst qurşağı xətti üzərindədir və sonlu element modelində qurşaqla eyni düyündə birləşir.
3. Sehrbazı açma
Sehrbaz Çək › Aşıq (fermalar arasında)..., Makrolar › Aşık sihirbazı... (Aşıq sehrbazı...) və ya sol alətlər panelindəki Aşıq düyməsi ilə açılır. Aktiv mərtəbədə ən azı iki paralel ferma yoxdursa xəbərdarlıq verilir.
4. Fermaların seçilməsi
Aşıq yerləşdiriləcək fermalar sehrbazı açmazdan əvvəl seçilə bilər. Planda ferma üst qurşağını seçmək çətindir, çünki qurşaqlar, alt qurşaq və barmaqlıq planda üst-üstə düşür. Bunun əvəzinə 3B pəncərəsindən istifadə edin:
- 3B alətlər panelindəki seçim rejimi düyməsinə basın (Şəkil 4-də qırmızı çərçivəli).
- Aşıq yerləşdiriləcək hər fermanın bir elementinə (məs. üst qurşağına) klikləyin; seçilmiş element sarı görünür. Görüntü kliklər arasında sabit qalır.
- Aşıq sehrbazını açın. Seçilmiş element ehtiva edən fermalar siyahıda işarəli gəlir.
Şəkil 4 – 3B pəncərəsində seçim rejimi: beş fermanın üst qurşağı seçildi (sarı)
Sehrbaz pəncərəsinin solundakı Fermalar siyahısında mərtəbədəki bütün fermalar və maili tirlər yer alır. Hər sətirdə fermanın yeri (x və ya y), uzunluğu (L, saçaqlar daxil), təpə kotu və növü (ferma: iki maili; maili tir: tək maili) yazılır. İşarələr əllə dəyişdirilə bilər. Seçimdən al düyməsi planda və ya 3B-də həmin anda seçilmiş elementləri ehtiva edən fermaları işarələyir. Hamısı və Heç biri düymələri də var.
Seçim yoxdursa: Sehrbaz açılarkən seçilmiş element yoxdursa, eyni profil ailəsindən ən böyük qrup işarəli gəlir (s aralıqları üst-üstə düşən və maili hissə sayı eyni olan fermalar; ümumi uzunluğu ən böyük olan ailə). Məsələn, bir istifadəçi layihəsində 12 əsas ferma işarəli gələrkən eyni istiqamətdəki 18 sayvan mərtəyi işarəsiz qalır.
5. Yerləşdirmə vərəqi
Şəkil 5 – Yerləşdirmə: ən böyük aralıq 100 sm → hər maili hissəyə 5 aralıq (92 sm), 11 aşıq xətti
Ortadakı önbaxışın yuxarısında istinad fermasının görünüşü çəkilir: üst qurşaq profili qırmızı, digər elementlər boz, aşıq kəsikləri narıncı; aşıqlar arasındakı məsafələr (maillik boyunca, sm) yazılır. Aşağıda plan çəkilir: işarəli fermalar qırmızı, digərləri boz, aşıqlar narıncı, uzatmalar tünd narıncı. Ən aşağıda ferma, aşıq xətti və aşıq tiri sayı, ümumi uzunluq və həcm yazılır.
5.1. Yerləşdirmə növü
| Seçim | İzah |
|---|---|
| Ən böyük aralıq (maillik boyunca) | Hər maili hissə aralıq verilən qiyməti aşmayacaq şəkildə bərabər bölünür (nümunədə 459 sm → 5 × 92 sm). |
| Hər maili hissəyə düşən say | Hər maili hissəyə verilən sayda aşıq bərabər aralıqla qoyulur (uclar daxil). |
| Ferma üst qurşaq düyünlərinə | Aşıqlar barmaqlıq elementlərinin üst qurşağa bağlandığı nöqtələrə qoyulur (5 sm tolerans ilə). Qurşaqda lokal əyilmə yaranmır; barmaqlıqlı tir üçün konstruktiv baxımdan ən uyğun yerləşdirmədir. |
Şəkil 6 – Düyünlərə yerləşdirmə: aşıqlar Howe fermasının panel nöqtələrində (104 sm); saçaq ucunda və dayaq üstündə birər aşıq
5.2. Uc aşıqları
Saçaq (ferma ucu) aşığı işarələnibsə, üst qurşağın uclarına aşıq qoyulur. Saçaq aşığının ucdan uzaqlığı verilərsə, bu aşıq ucdan maillik boyunca o qədər içəri çəkilir. Mahya (təpə) aşığı işarələnibsə, iki maili hissənin birləşdiyi təpəyə tək aşıq qoyulur.
6. Kəsik vərəqi
Şəkil 7 – Kəsik: C24, 10 × 12 sm, mafsallı, qurşaq oxunda
| Sahə | İzah |
|---|---|
| Material növü | Ağac, Polad (Bölmə 6.1) və ya Yüngül polad (Bölmə 6.2). Polad seçimi StatiCAD Ultimate və Hybrid, yüngül polad seçimi isə yalnız StatiCAD Ultimate buraxılışındadır. |
| Material | Ağacda layihədəki və kitabxanadakı ağac sinifləri, polad və yüngül poladda polad sinifləri (S235, S275, S355 ...); layihədə yoxdursa kitabxanadan əlavə edilir. |
| En b, Hündürlük h | Ağac: düzbucaqlı aşıq kəsiyi (sm). |
| Profil ailəsi, Profil | Polad: haddə profil katalogundan ailə (IPE, IPN, HE A, HE B, UPN, UPE ...) və profil. Yüngül polad: öncədən təyin olunmuş yüngül polad profil katalogundan ailə (CC, ZZ, SIGMA, CPLUS, SIGMAPLUS) və profil. |
| Üst qurşaq örtüyə vintlə bərkidilib | Yalnız yüngül poladda: aşığın üst qurşağı yanal tutulmuş sayılır (Bölmə 6.2). |
| Birləşmə | Mafsallı: hər aralıq sadə tirdir (uclarda M2 və M3 sərbəstdir). Fasiləsiz: aşıq ferma üzərindən fasiləsiz keçir. |
| Mövqe | Qurşaq oxunda (düyün): aşığın oxu üst qurşağın düyün xəttindədir, sonlu element modelində qurşaqla eyni düyünü bölüşür. Qurşağın üstünə oturur: aşıq qurşağın üst üzünə qoyulur (eksentrik); bağı tir təmas modulu qurur, buna görə Həndəsə Yoxlamasındakı “kəsişən/dəyən tirləri avtomatik bağla” seçimi açıq olmalıdır. |
Aşıqlar sallanma yoxlamasında aşıq element növü ilə işarələnir.
6.1. Polad aşıq
Material növü üçün Polad seçildikdə b və h xanaları əvəzinə Profil ailəsi və Profil gəlir. Aşıqlar katalog profilli polad tir kimi qurulur; profil kəsiyi kəsik kitabxanasına və layihəyə əlavə edilir, sonlu element modelində sahə və ətalət momentləri katalogdan götürülür. Xülasə sətri həcm əvəzinə ümumi çəkini (kq) verir.
Şəkil 8 – Polad aşıq: S235, IPE 140, mafsallı, qurşaq oxunda
- Profilin gövdəsi şaquli olur; şaquli yükdə güclü ox işləyir.
- Polad yoxlamasında yanal burulmalı burkulma uzunluğu Lb aşığın aralığıdır; Cb moment diaqramından hesablanır (mafsallı aşıqda bərabərpaylanmış yükdə 1,14). Sallanma həddi L/200-dür (aşıq).
- Aşıq ferma sistemində oxboyu qüvvə də daşıya bilər; polad yoxlaması oxboyu sıxılma burkulmasını (burkulma uzunluğu aralıqdır) və oxboyu qüvvə–əyilmə qarşılıqlı təsirini (ÇYTHYE 11.3) nəzərə alır.
- Nəticələr analizdən sonra polad element hesabatında görünür; kifayətsiz polad aşıq saxlanılmış qrupun redaktə pəncərəsi başlığındakı kifayətsiz element sayına daxil edilir.
U profillər: UPN və UPE aşıqlar da yoxlanılır (kanal kəsik qaydaları). Qurşağı kompakt olmayan U profil (b/tf > 0,38·√(E/Fy); katalogdakı U profillərdə S355-ə qədər rast gəlinmir) "henüz desteklenmiyor" (hələ dəstəklənmir) izahı ilə kifayətsiz görünür. Əyilməli-burulmalı burkulma U profildə ayrıca hesablanmır.
6.2. Yüngül polad aşıq
Material növü üçün Yüngül polad seçildikdə aşıqlar soyuq formalaşdırılmış yüngül polad profillərlə (Z, C, Σ, C+, Σ+) yüngül polad tir kimi qurulur və yüngül polad element yoxlamasından (HCBTİE; effektiv en, distorsiyalı burkulma) keçir. Susmaya görə profil ZZ Z200x60x15x2, sinif S235-dir. U (rels) profillər aşıq siyahısında yoxdur.
Şəkil 8a – Yüngül polad aşıq: S235, ZZ Z200x60x15x2, üst qurşaq örtüyə vintlə bərkidilib
- Üst qurşaq örtüyə vintlə bərkidilib (yanal tutulub) işarəlidirsə (susmaya görə), üst qurşaq fasiləsiz tutulmuş sayılır: müsbət momentdə (şaquli yük, üst qurşaq sıxılmada) yanal burulmalı burkulma yoxdur. Külək sorulmasında və fasiləsiz aşığın dayaq momentində sıxılmadakı alt qurşağın burkulma uzunluğu aralıqdır. Örtük vintlə bərkidilməyibsə, işarəni götürün; o zaman üst qurşaq da aralıq boyunca tutulmamış sayılır.
- Örtüyün fırlanma tutulması (kφ) nəzərə alınmır (etibarlı tərəf); sallanma həddi L/200-dür (aşıq).
- Nəticələr analizdən sonra yüngül polad hesabatında görünür; kifayətsiz aşıq qrupun redaktə pəncərəsi başlığında sayılır.
7. Uzatma vərəqi
Şəkil 9 – Uzatma: ilk və son fermadan 30 sm kənara (beşik damın kənar saçağı); 66 aşıq tiri
İlk/son fermadan uzatma aşıqları ilk və son fermanın kənarına konsol kimi uzadır (beşik damın kənar saçağı). Konsol hissələr fermaya sərt bağlanır; mafsallı seçilsə də konsolun ucu sərbəst olduğundan mexanizm yaranmır.
Hər əməliyyatın aşıqları ayrıca seçim qrupunda toplanır (seçim qrupu prefiksi + sıra nömrəsi: ASIK-01, ASIK-02 ...). Qrup seçimi ilə həmin əməliyyatın bütün aşıqları birlikdə seçilir, silinir və ya kopyalanır.
8. Qurulma və nəticə
Aşıqları qur ilə aşıqlar aktiv mərtəbəyə əlavə edilir və xülasə mesajı göstərilir. Əməliyyat tək addımda Geri Qaytar ilə geri qaytarıla bilər. Sehrbaz son istifadə olunmuş ayarları sessiya boyunca yadda saxlayır.
Şəkil 10 – Nəticə: 11 aşıq xətti, 5 ferma arasında 66 aşıq tiri (ASIK-01), cəmi 94,60 m, həcm 1,135 m³
Şəkil 11 – Qurulmuş aşıqlar planda (fermalara dik mavi tirlər) və 3B görünüşdə
9. Analiz
Aşıqlar analizdə adi ağac tir kimi həll olunur və layihələndirilir. Uclar ferma üst qurşağı ilə ortaq düyündədir; qurşağın daxili nöqtəsinə gələn aşıq ucu qurşağı həmin nöqtədən bölür. Nümunə modelin analizində havada qalan element yoxdur.
Şəkil 12 – Aşıqlı modelin analizi (siyahıdakı xəbərdarlıqlar nümunə divar materialının həcmi çəkisi ilə bağlıdır)
Yüklər: Sehrbaz aşıqlara yük təyin edə bilməz. Dam örtüyü və qar yükləri proqramın dam/döşəmə yük alətləri ilə və ya tir əlavə yükləri ilə verilir. Aşıqların öz çəkisi materialdan hesablanır.
10. Məhdudiyyətlər və məsləhətlər
- Aşıq ağac düzbucaqlı kəsiklə, polad haddə profillə və ya soyuq formalaşdırılmış yüngül polad profillə qurulur. Kəsik oxları şaqulidir; aşıq dam mailliyinə görə döndərilmir (çəp əyilmə nəzərə alınmır).
- Yalnız bir-birinə paralel fermalar (eyni istiqamətdə) birlikdə istifadə olunur; qırma damda hər istiqamət ayrıca işlənir.
- Fermalar aktiv mərtəbədə axtarılır; aşıqlar həmin mərtəbənin elementi olur.
- Aşıq ayarları layihə faylına yazılır. Aşıq elementi seçilmiş halda sehrbaz açıldıqda həmin qrupun ayarları və fermaları gəlir; Aşıqları yenilə qrupu eyni adla yenidən qurur (Geri Qaytar ilə geri qaytarıla bilər).
- Ferma üst qurşağında barmaqlıq birləşmələri qurşaq xəttindən 5 sm-dən çox sapırsa, “düyünlərə” yerləşdirmə həmin nöqtələri keçir.
- Çox yaxın cüt fermalarda (məs. sütunu iki yandan əhatə edən 10 sm aralıqla iki ferma) aradakı qısa aralıq da ayrıca aşıq hissəsi kimi qurulur.
Nümunədəki model və kəsiklər nümunə məqsədlidir; aşıq aralığının, kəsiyin və birləşmələrin düzgünlüyü layihənin məsul mühəndisinə aiddir.