Skip to main content

Polad Konstruksiyaların Doğrulama İşləri

Bu məqalə polad tir və sütun modulunun doğrulama işlərini ümumiləşdirir. Hesab nüvəsi əvvəlcə müstəqil test tətbiqində normativ əlaqələrlə hazırlanmış, sonra hesabata yansıyan hər kəmiyyət əl hesabı ilə müqayisə edilmişdir. Başdan-sona axın (fayl aç → analiz → hesabat) və iki dilli hesabat hazırlanması da yoxlanılmışdır. Əlaqələr üçün Polad Layihələndirmənin Nəzəri Əsasları məqaləsinə baxın.

1. Test modeli​

ElementProfil / materialParametrlər
TirIPE A 100, S235Lb = 6000 mm (avtomatik = element uzunluğu), Cb moment diaqramından, sallanma K = 300
SütunIPE A 100, S235KLx = KLy = 3000 mm (mərtəbə uzunluğu, K = 1)

IPE A 100 katalog dəyərləri: A = 880 mm², Ix = 1,41×10⁶ mm⁴, Iy = 1,31×10⁵ mm⁴, Sx = 28 800 mm³, Zx = 33 000 mm³, Zy = 7 500 mm³, Sy = 4 770 mm³, J = 7 700 mm⁴, Cw = 2,8×10⁸ mm⁶, h = 98, b = 55, tw = 3,6, tf = 4,7 mm. Bu modeldə material kartındakı E = 2,1×10⁶ kg/sm² dəyəri 205 940 MPa kimi istifadə olunmuşdur.

note

IPE A 100-ün KL/r = 246 ilə sütun kimi istifadəsi real layihə deyil, şüurlu sərhəd ssenarisidir: elastik burkulma qolunu, KL/r > 200 xəbərdarlığını və kiçik tutum dəyərlərinin hesabat zəncirindən düzgün keçdiyini tək modeldə sınaqdan keçirir.

2. Tirin doğrulanması (elastik yanal burulmalı burkulma zonası)​

KəmiyyətStatiCAD hesabatıƏl hesabıVəziyyət
Kəsik xüsusiyyətləriA = 8,8 sm², Ix = 141 sm⁴, Wel = 28,8 sm³, Wpl = 33,0 sm³, ry = 1,22 smKatalog dəyərlərinin vahid çevrilməsiEyni
Lp64 sm1,76·12,2·√(205940/235) = 636 mmEyni
Lr283 smrts = 14,5 mm; J·c/(Sx·h0) = 0,002866; Lr = 2833 mmEyni
Hədd vəziyyətiElastik yanal burulmalı burkulmaLb = 600 > Lr = 283 sm → elastik zonaUyğun
Cb1,931,6G+Q stansiya momentləri: Mmaks = 0,3711, MA = 0,0469, MB = 0,2210, MC = 0,1512 kNm; 12,5·0,3711/(2,5·0,3711 + 3·0,0469 + 4·0,2210 + 3·0,1512) = 1,928Eyni
Mn4,13 kNmLb/rts = 413,8; Fcr (Cb = 1) = 74,4 MPa; Mn = 1,928·74,4·28 800 = 4,132 kNmEyni
Vn49,74 kN0,6·235·(98·3,6) = 49,75 kN (Cv1 = 1)Eyni
Sallanmaf = 0,47 sm ≤ L/300 = 2,00 sm5/48·3670·600²/(2,1×10⁶·141) = 0,465 smEyni

3. Lb və Cb qaydalarının doğrulanması​

IPE 300 (S235) tirlərdən ibarət modeldə (G = 1000 kq/m + Q = 500 kq/m yayılı yük) dörd müxtəlif dayaq halı, sonlu element stansiya momentləri ilə işləyən müstəqil hesabla müqayisə edilmişdir:

TirLb / Cbφb·Mn (StatiCAD)Müstəqil hesab
3 m konsol3000 mm / 1,000117,51 kNm117,51 kNm
6 m ikincil tir (hər iki ucu əsas tirlərin aralıq ortasına saplanan)6000 mm / 1,13690,65 kNm90,65 kNm
6 m sadə dayaqlı (hər iki ucu oynaqlı)6000 mm / 1,13690,65 kNm90,65 kNm
6 m sərt uclu6000 mm / 1,15792,26 kNm92,26 kNm

Həlledici kombinasiyanın seçimi: Sadə dayaqlı tirə G aralıq ortasında cəmlənmiş, Q yayılı yük kimi verildikdə ən böyük momenti 1,6G+Q kombinasiyası verir (105,54 kNm, Cb = 1,260, tələb/tutum nisbəti 1,050). Həlledici kombinasiya isə 1,2G+1,6Q-dur (103,59 kNm, Cb = 1,229, nisbət 1,057). Proqram və müstəqil hesab eyni kombinasiyanı və eyni qiymətləri verir; bütün tirlərdə fərq 10⁻¹² kNm-dən kiçikdir.

4. Ofsetdən yaranan süni oxboyu qüvvənin çıxılması​

Bölüm 3-dəki IPE 300 tirli modellər (A, B, C) və 14 tirli bir IPE A 100 modeli, Layihənin Ümumi Parametrlərindəki ofset seçimləri (Offset1/Offset2 və ekssentrisitet) açıq və bağlı halda ayrı-ayrılıqda həll edilmişdir. Cədvəldə tirin layihə oxboyu qüvvəsi (kN) və M–N–V nisbəti verilir; ilk sütun payın çıxılmadığı hesabdır.

TirOfset açıq, pay çıxılmadanOfset açıq, pay çıxılaraqOfset bağlı
Sadə dayaqlı (model A)373,94 / 1,4291,75 / 1,1020 / 1,101
Konsol (model A)318,02 / 1,1390 / 0,8590 / 0,859
Sərt uclu (model A)332,09 / 1,2581,75 / 0,9670 / 0,838
İkincil tir daşıyan sadə dayaqlı (model B)721,07 / 2,7021,75 / 2,0700 / 2,068
Sərt uclu (model C)573,19 / 2,1371,75 / 1,6350 / 1,433
İkincil tir (model C)287,68 / 1,0921,34 / 0,8400 / 0,839
IPE A 100 modeli (14 tir)3,2–5,1 / ən çox 0,2030,03 / ən çox 0,1880 / ən çox 0,158
  • Münasibət: Model A-dakı sadə dayaqlı tirdə (12 hissə) sonlu element hissə oxboyu qüvvəsinin hissənin orta momentinə nisbəti G və Q yük hallarında 12 hissənin hamısında −3,9444 m⁻¹ olur; kataloq kəsiyi ilə ck = 53,81 × (−15) / (8356 + 53,81 × 225) = −3,9444 m⁻¹. Qalan 1,75 kN, 12 hissəli trapes qaydası qalığı ilə ((2/3)/12² = %0,46; %0,46 × 373,9 kN) uyğundur.
  • Qalan fərq: Ofset açıq və bağlı nisbətlərin fərqi yalnız sərt uclu tirlərdə və momentdədir (model A: 84,81 / 74,49 kNm; model C: 152,37 / 136,17 kNm). Bu fərq ofsetin tir sərtliyinə təsiridir, süni deyil. Sadə dayaqlı tir və konsollarda iki halın nisbətləri ən çox 0,002 fərqlənir.
  • Dəyişməyənlər: Ofset bağlı həllərdə bütün tir nəticələri pay çıxılmadan aparılan hesabla tam eynidir; sütun nəticələri hər iki halda dəyişmir.

5. Sütunun doğrulanması (elastik əyilməli burkulma)​

KəmiyyətStatiCAD hesabatıƏl hesabıVəziyyət
rx, ry4,00 sm, 1,22 sm√(I/A): 40,0 mm, 12,2 mmEyni
Ən böyük KL/r245,9 və “KL/r>200!” xəbərdarlığı3000/12,2 = 245,9 > 200Eyni
Həlledici mody-əyilməli burkulmaFey = 33,6 < Fex ≈ 361 < Fez ≈ 437 MPaUyğun
φcPn23,36 kNFey = 33,6 MPa; Fy/Fe = 6,99 > 2,25 → Fcr = 29,5 MPa; Pn = 25,96 kN; φcPn = 23,36 kNEyni
φMny (zəif ox)1,59 kNm0,9·min(235·7500; 1,6·235·4770) = 1,586 kNmEyni
Qarşılıqlı təsirTənl. 11.3b = 0,092, UYGUNPr/Pc = 0,024 < 0,2 → 11.3b; yuvarlaqlaşdırılmış dəyərlərlə 0,090Uyğun (yuvarlaqlaşdırma)

6. Polad ferma və aşıq elementləri​

Tirdə sıxılma burkulması və Tənl. 11.3 qarşılıqlı təsiri, sütunda dartılma və digər kəsik tipləri (U, qutu, boru, L) dörd divarlı 10 × 8 m hörgü bina üzərində qurulan polad ferma və aşıq modeli ilə (84 polad tir, 27 dirək) sınaqdan keçirilmişdir.

ElementStatiCADƏl hesabıNəticə
HE 100 A üst qurşaq (panel L = 1000 mm)φcPn = 416,0 kNλ = 1000/25,1 = 39,8 → Fcr = 0,658^(0,19)·235 MPa → 0,9·Pn ≈ 416 kNEyni
IPE 120 aşıq (L = 3000 mm, N = 41,1 kN sıxılma)φcPn = 49,3 kN; qarşılıqlı təsir nisbəti 0,848 (Tənl. 11.3a)λ = 3000/14,5 = 207 → Fe = 47,4 MPa → Fcr = 0,877·47,4 MPa → φPn = 49,4 kNEyni
L 50×50×5 çarpaz (L = 1803 mm)φcPn = 22,3 kN; əyilmədə elastik yanal burulmalı burkulmaImin (baş ox) = 45 100 mm⁴, r = 9,69 mm → λ = 186 → φPn = 22,3 kNEyni
CHS 88,9×4 çarpazMn = 6,79 kNm (axma); φcPn = 190,0 kNMp = Fy·Z = 0,235·28 900; λ = 60 → φPn = 190 kNEyni
RHS 80×80×4 çarpazMn = 8,15 kNmZ (törədilmiş) = (80·80² − 72·72²)/4 = 34 688 mm³ → Mp = 8,15 kNmEyni
UPE 120 üst qurşaq (Lb = 1068 mm > Lp = 989 mm)Mn = 16,40 kNm, qeyri-elastik yanal burulmalı burkulma; Lr = 5207 mmMp = 16,52 kNm; Lb Lp-ni az aşdığından Mn < MpUyğun
Ferma dirəkləri (IPE 80, 27 ədəd)φcPn dirək uzunluğuna görə 86–155 kN; dartılan dirəklərdə dartılma nisbəti və dartılma–əyilmə qarşılıqlı təsiri hesablandıφtTn = 0,9·235·764 = 161,6 kNEyni

7. Sonlu element modelində burulma sabiti və elastiklik modulu​

Eyni ferma və aşıq modelində (280 düyün, 342 çubuq) sonlu element modelinə daxil olan burulma sabitləri katalog qiymətləri ilə müqayisə edilmişdir:

Profil (FEM elementi)FEM J (m⁴)GözlənilənNəticə
IPE 80 dirək7,0·10⁻⁹Katalog 0,70 sm⁴Eyni
HE 100 A dirək5,24·10⁻⁸Katalog 5,24 sm⁴Eyni
HE 120 A üst qurşaq5,99·10⁻⁸Katalog 5,99 sm⁴Eyni
IPE 120 aşıq1,74·10⁻⁸Katalog 1,74 sm⁴Eyni
L 50×50×5 çarpaz (katalogda J yoxdur)3,96·10⁻⁹(h + b − t)·t³/3 = 0,396 sm⁴Eyni
RHS 80×80×4 çarpaz (katalogda J yoxdur)1,7559·10⁻⁶Bredt: 2t(h − t)²(b − t)²/((h − t) + (b − t)) = 175,59 sm⁴Eyni
CHS 88,9×4 çarpaz1,93·10⁻⁶Katalog 193 sm⁴Eyni
  • Dəmir-beton tirə təyin edilmiş RHS 80×80×4 kəsiyində də J = 1,7559·10⁻⁶ m⁴ (Bredt, katalogla eyni) istifadə olunur. Poliqon kəsiklərdəki Saint-Venant yaxınlaşması J = A⁴/(4π²(I₂ + I₃)) dairə üçün dəqiqdir; kvadrat dolu kəsikdə dəqiq qiymətdən təxminən %8 fərqlənir.
  • Bu modelin material kartı (2,1×10⁶ kg/sm²) ilə sonlu element modelində polad elastiklik modulu E = 2,0601·10⁸ kN/m² (206 010 MPa) olaraq doğrulanmışdır.
  • Layihə .sy4 və .sbd kimi saxlanılıb yenidən açıldıqda bütün profil J qiymətləri və E dəyişmir; J qeydi olmayan köhnə fayl açıldıqda J polad katalogundan törədilir.

8. Boru, qutu və bucaqlıq: normativ və Tətbiq Bələdçisi ilə doğrulama​

Boru və qutu profillərdə layihə divar qalınlığı (ÇYTHYE 5.4.2: elektrik müqavimətli qaynaqlı elementlərdə 0,93·t) və bərabərtərəfli bucaqlığın həndəsi ox əyilməsi (ÇYTHYE 9.10.2(2)(i): axma momenti, həndəsi oxa görə axma momentinin 0,80 qatı), ÇYTHYE mətni (Rəsmi Qəzet 15.02.2018, say 30333) və Nazirliyin ÇYTHYE Tətbiq Bələdçisi (2017) nümunə həlləri ilə doğrulanmışdır:

YoxlamaİstinadStatiCADFərq
Bələdçi Nümunə 9.8 — qutu 200×200×8 (ERW, S275), Mn110,0 kNm (Wp = 400 sm³)109,99 kNm (Wp = 400,0 sm³)%0,0
Bələdçi Nümunə 9.10 — boru 219,1×10 (S275), Mn112,75 kNm (Wp = 410 sm³)112,64 kNm (Wp = 409,6 sm³)−%0,1
Bələdçi Nümunə 9.15 — L 160×160×14, Lb = 7 m, Cb = 1,14, Mn27,16 kNm (bax qeyd)25,37 kNmQeyd
L 100×100×10, Lb = 2 m, φMnx (həndəsi ox)6,16 kNm (ÇYTHYE 9.10 ilə əl hesabı)6,163 kNm%0,0
note

Bələdçi Nümunə 9.15-də arifmetik səhv var: Tənl. 9.69a-nın ön vuruğu 0,58·200000·160⁴·14·1,14/7000² = 24,76 kNm, kök həddi √(1 + 0,88·(7000·14/160²)²) = 3,728-dir; düzgün nəticə Mcr = 24,76·(3,728 − 1) = 67,55 kNm-dir. Bələdçi 92,31 kNm (= 24,76·3,728; “−1” unudulub) yazmışdır; eyni ön vuruqla Nümunə 9.14 (9.69b, “+1”) 117,06 = 24,76·4,728 düzgündür. Düzgün Mcr ilə Mn = (1,92 − 1,17·√(19,69/67,55))·19,69 = 25,37 kNm-dir və proqram nəticəsi ilə eynidir. 0,80·My = 19,69 kNm bələdçi ilə eynidir.

9. TBDY Cədvəl 9.3 en kəsik şərti​

E = 200 000 MPa, Fy = 235 MPa ilə. Əl hesabı hədləri: qurşaq 8,75 / 11,09; qutu 16,05 / 32,67; boru 32,34 / 59,57; gövdə (Ca = 0) 71,47.

KəsikSəviyyəNisbət (proqram)Hədd (proqram)Əl hesabıNəticə
HEA200Yüksəkbf/2tf = 10,008,75200/(2·10) = 10,0Ödənilmir
HEA200Məhdud10,0011,09—Ödəyir
HEA300Yüksək10,718,75300/(2·14) = 10,71Ödənilmir
IPE300, N = 600 kNYüksəkh/tw = 35,0153,97Ca = 600 000/(0,9·235·5381) = 0,527; 0,77·29,17·(2,93 − 0,527) = 53,97Ödəyir
RHS 200×200×8Yüksəkb/t = 23,8816,05td = 7,44: (200 − 22,32)/7,44 = 23,88Ödənilmir
RHS 200×200×8Məhdud23,8832,67—Ödəyir
CHS 168,3×5YüksəkD/t = 36,1932,34168,3/4,65 = 36,19Ödənilmir
L100×100×10Yüksəkb/t = 10,008,75100/10Ödənilmir

İki mərtəbəli çərçivə modelində (C11 və C31) IPE A 100 tirlərdə bf/2tf = 5,85, h/tw = 20,72; IPE 100 sütunlarda 4,82 / 18,2 tapılmışdır. Tirlərdə Lb = 6000 mm, Lb,maks dəyərlərini (491 / 971 mm) aşdığından yanal dayaq xəbərdarlığı verilmişdir. Hesabat sətri tir və sütun səhifələrində yer alır.

10. D ilə böyüdülmüş oxboyu qüvvə (9.3.1.3(b))​

Model: 2 mərtəbəli IPE 100 çərçivə (S275 sütun), sistem kodu C11 (DX = DY = 3), kəsmə və şaquli yük metodu sonlu elementlər. Əl hesabında hər sütunun iki ucundakı yük halı oxboyu qüvvələrindən 1,2G + 1,0Q + 0,2S ± D(EX ± 0,3EY), ± D(0,3EX ± EY) və 0,9G ± D·E kombinasiyalarının hamısı (ekssentrisitet yüklənmələri daxil) taranaraq ən böyük sıxılma və dartılma tapılmışdır. 12 sütunun 12-də proqram dəyəri əl hesabı ilə tam eynidir (sıxılma; dartılma hər sütunda 0).

SütunEX oxboyu qüvvəsi (kN, alt uc)Proqram Nu (kN)Əl hesabı Nu (kN)Nu/φPn9.12 təməlHəlledici kombinasiya
DHB01−0,0691,6641,6640,059BəliG+nQ+0.2*S-X1-0.3*Y1
DHB020,0022,1522,1520,076BəliG+nQ+0.2*S+0.3*X1-Y1
DHB030,0511,8401,8400,065BəliG+nQ+0.2*S+0.3*X1-Y1
DHB04−0,0691,6641,6640,059BəliG+nQ+0.2*S-X1+0.3*Y1
DHB050,0022,1522,1520,076BəliG+nQ+0.2*S+0.3*X1+Y1
DHB060,0511,8401,8400,065BəliG+nQ+0.2*S+0.3*X1+Y1
DHZ01−0,0300,7350,7350,026XeyrG+nQ+0.2*S-X1-0.3*Y1
DHZ020,0010,9760,9760,034XeyrG+nQ+0.2*S+0.3*X1-Y1

Bu modeldə zəlzələ oxboyu qüvvəsi kiçik olduğundan yoxlama ödənilir. Hesabatın sütun səhifələrində “TBDY 9.3.1.3(b)”, təmələ bağlı sütunlarda ayrıca “TBDY 9.12” sətirləri yer alır (Mp = 1,1·1,3·275·Zy; IPE 100 üçün Zy = 39,41 sm³ → 15,50 kNm).

11. Güclü sütun və düyün yoxlamaları (9.3.2, 9.3.4)​

Model: 2 mərtəbəli, 3×2 sütunlu, 6 m aralıqlı çərçivə (sütun IPE 100, S275; tir IPE A 100, Fy = 440 MPa, Ry = 1,25), C11. Mərtəbə 1 künc sütunu DHB01 üçün əl hesabı:

KəmiyyətƏl hesabıProqram
Mpr = 1,1·1,25·440·Wp (IPE A 100, ≈33,0 sm³)19,96 kNm19,96
ℓn = 6000 − 2·100/25900 mm5900
Vuc = 0,24 + 2·19,96/5,907,01 kN7,01
ΣM*pc (M3) = 39,41·(275 − P/A)·2 sütun21,6 kNm21,58
ΣM*pb (M3) = 19,96 + 7,01·0,100/220,31 kNm20,32
Nisbət M3 / M2 (Wpz = 9,15 sm³; Muv = Vuc·55/2)1,06 / 0,251,06 / 0,25 → Qeyri-kafi
Vup = 19,96/(98 − 4,7) − 19,96/3,0207,3 kN207,3
φRn = 0,6·275·(100·4,1 + 3·55·5,7²/98)76,7 kN76,7 (nisbət 2,70; td = 7,9 mm)
Davamlılıq: 0,4·√(1,8·55·4,7·1,25·440/(1,3·275)) ; 55/610,7 ; 9,2 mm > tcf = 5,7Lazımdır, t ≥ 4,7 mm
Yanal dayaq: 0,02·440·55·4,72,27 kN2,27

Orta sütunlarda (iki X tiri) nisbət 0,53 və Vup = 414,7 kN-dur (iki tir). Üst mərtəbə sütunları ən üst mərtəbə olduqlarından və Pu < 0,3·Fy·Ag ödəndiyindən 9.3.3.1(a) ilə azaddır. Model qəsdən zəif seçilmişdir (IPE 100 sütun, 440 MPa tir): “Qeyri-kafi” nəticəsi və müvafiq xəbərdarlıqlar da sınaqdan keçirilmişdir.

12. Mərkəzi çarpaz elementləri (9.6)​

Eyni çərçivədə sistem C13 (plastiklik səviyyəsi yüksək mərkəzi çarpazlı, D = 2). Mərtəbə 1 y = 300 oxunda X cütü (RHS100×100×5) və tərs V cütü (RHS80×80×4, təpə HB02 ortasında); mərtəbə 1 x = 300 oxunda tək diaqonal (RHS80×80×3); mərtəbə 2-də sütun ortasına bağlanan cüt (RHS100×100×5); S275, uclar oynaqlı. Maili çarpazın iki mərtəbə düyününə bağlandığı əvvəlcə sınaqdan keçirilmişdir: EX-də oxboyu qüvvə daşıyır, momenti sıfırdır.

ÇarpazDüzən (proqram)KL/iFcre (MPa)P1 (kN)Nəticə
HB11/HB12X6708/38,6 = 174 ≤ 20057,3112,3Cədvəl 9.3: b/t 18,5 > 14,8 → Qeyri-kafi
HB13/HB14Tərs V (tir HB02)4243/30,9 = 13791,7114,9Cədvəl 9.3 → Qeyri-kafi
HB15Diaqonal6708/31,3 = 214 > 20037,836,2Qeyri-kafi; ox payı %0 (tək çarpaz) → 9.6.1.2 xəbərdarlığı
HZ11/HZ12K16067,4132,1K düzəni → Qeyri-kafi

Əl hesabı (HB11): KL/i = 6708/38,6 = 173,8; Fe = π²·200000/173,8² = 65,3 MPa; Ry·Fy/Fe = 1,4·275/65,3 = 5,9 > 2,25 → Fcre = 0,877·65,3 = 57,3 MPa; P1 = 1,14·57,3·1718 = 112,3 kN; T = 1,4·275·1718 = 661,4 kN; 9.6.6 sıxılma = 1,1·112,3 = 123,5 kN; Ae,tələb = 661,4/(1,3·0,430) = 1183 mm². Nəticələr proqramla tam eynidir. y = 300 oxunda X və tərs V cütlərində sıxılma payı %46-dır (uyğun). Çarpaz işarəsi layihə saxlanılıb yenidən açıldıqda qorunur. Hesabatın tir səhifələrində “TBDY 9.6” sətirləri yer alır. Cədvəl 9.3-də boru çarpazların qalın divar istəməsi normativ tələbidir (b/t həddi yüksək plastik çarpazda 0,55·√(E/Fy)).

13. Çarpazlı çərçivə sütun və tirləri (9.6.2 / 9.7.2)​

Eyni model əvvəlcə C13 (yüksək), sonra C32 (məhdud) ilə həll edilmişdir. Modeldə zəlzələ qüvvələri kiçik olduğundan (çarpaz D·E oxboyu qüvvəsi 1–5 kN) sütunlarda mexanizm payı D·E ilə məhdudlaşdırılmış (9.6.2.4) və sütun layihə qüvvəsi D·E-yə bərabər çıxmışdır; mexanizm payının özü əllə doğrulanmışdır:

ElementProqramƏl hesabı
DHB01 (300, 300) mexanizm sıxılması295,8 kNHB12 üst ucu: T·sin θ = 661,4·300/√(600² + 300²) = 295,8
DHB02 (900, 300) mexanizm sıxılması433,2 kNHB11 üst ucu 295,8 + HB02 V tiri ucu ½·274,9 = 433,3
HB02 tərs V tarazlaşdırılmamış qüvvə (yüksək, mexanizm b)Fz = 274,9 kN, Fh = 323,7 kN(T − P2)·sin 45° = (423,3 − 34,5)·0,707 = 274,9; (T + P2)·0,707 = 323,7
HB02 çarpazsız moment / kəsmə412,74 kNm / 137,7 kNPL/4 = 274,9·6/4 = 412,3 + xüsusi çəki 0,4; P/2 = 137,5 + 0,2
HB02 məhdud (C32)Fz = −19,4 kN (yuxarı)Dartılma min(T; D·E) = 2,8 kN, sıxılma 0,3·Fcr·Ag ≈ 30,2 kN: (2,8 − 30,2)·0,707 = −19,4

HB02 (IPE A 100) tarazlaşdırılmamış qüvvə ilə nisbət 119 → Qeyri-kafi (tir bu çarpaz üçün çox kiçikdir; gözlənilən nəticə). Çarpazlı ox tirləri HB01, HB05, HB06 və HZ05 D·E zərfi ilə uyğundur. Hesabatın sütun və tir səhifələrində “TBDY 9.6.2.2–9.6.2.4”, “TBDY 9.6.2.4” və “9.6.4.1(c)” sətirləri yer alır.

Mexanizm payının D·E-dən kiçik qaldığı hal: Eyni modelə hər iki mərtəbədə 8 sütun üstünə 30 t çəkisiz zəlzələ kütləsi əlavə edilmişdir (C13). Çarpaz D·E oxboyu qüvvələri 70–384 kN-a çıxır (HB15-də 384 kN > T = 324 kN). Mexanizm ilə elastik D·E sütun oxboyu payının işarəsi tərsdirsə və ya həmin istiqamətdə sütuna qüvvə ötürən çarpaz yoxdursa D·E istifadə olunur:

SütunMexanizm (məhdudsuz) sıx./dart.Layihə N sıx./dart.D·E N sıx./dart.Həlledici
DHB04192,4 / 192,4147,7 / 65,5210,0 / 205,1Sıxılmada mexanizm: +Y-də HB15 dartılmada, T·sin θ = 324,0·0,447 = 144,9 + şaquli 2,8 = 147,7 < 210
DHB01295,8 / 50,269,8 / 49,069,8 / 66,9Sıxılmada D·E həddi (295,8 > 69,8); dartılmada mexanizm: P1·sin θ = 112,3·0,447 = 50,2 − şaquli 1,2
DHB02433,2 / 071,3 / 67,871,3 / 67,8Sıxılmada D·E həddi; dartılma istiqamətində sütuna çarpaz qüvvəsi yoxdur → D·E
DHB05, DHZ04, DHZ05160–192= D·EK cütü düyünü: mexanizmdə T ≫ P1, elastikdə şaquli komponentlər bir-birini aparır → işarə əksdir → D·E

Çarpazlı aralıq tirinin oxboyu qüvvəsi (9.6.2.4): Eyni modeldə (C13, D = 2) HB01, HB02, HB05 və HZ05-ə dartılmada işləyən və T-si D·E qüvvəsindən çox yuxarı olan çarpazlar bağlıdır: r = 1, oxboyu qüvvə D·E ilə eynidir. HB06-ya yalnız HB15 (RHS80×80×3, T = 324,0 kN) bağlıdır: 0,9G − 0,3X1 + Y1 kombinasiyasında FDE = 2·(−184,32) − 0,6·(−25,5) = −353,3 kN (dartılma) → r = 324,0/353,3 = 0,917 (proqram 0,917); tir N = 0,9·(−1,46) + 0,917·(2·8,06 − 0,6·(−2,08)) = 14,6 kN (proqram 14,6; D·E zərfi 19,1 kN). Plastiklik səviyyəsi məhdud (C32) nəticələri dəyişmir.

14. Çarpaz–tir–sütun birləşməsi (9.6.5)​

Eyni model, C13. Tir IPE A 100 (qeydə alınmış Fy = 440 MPa, Wpl = 33,0 sm³, Ry = 1,25), sütun IPE 100 (S275, Ry = 1,3, Wpl,y = 39,4; Wpl,z = 9,15 sm³).

Tir / ucProqramƏl hesabı
Tir 1,1·Ry·Mp19,97 kNm1,1·1,25·440·33 000 = 19,97
HB01 sol (iki sütun, güclü ox)ΣMp 31,00 → M = 19,97 kNm2·1,1·1,3·275·39 410 = 31,00; min = 19,97
HB06 sol (iki sütun, zəif ox)7,20 kNm2·1,1·1,3·275·9 150 = 7,20
HZ05 sol (yalnız alt sütun, ən üst mərtəbə)15,50 kNm1,1·1,3·275·39 410 = 15,50
İki ucu oynaqlı tirOynaqlı → 0,025 rad (Ek 9C)—

Tərs V çarpazları aralıqda bağlanan HB02-nin sağ ucu düzgün şəkildə işarələnmir. Analiz xəbərdarlığı və hesabatdakı “TBDY 9.6.5” sətirləri yer alır.

15. Diafraqma dirəyi və üfüqi çarpaz (9.10.3 / 9.10.4)​

Eyni model, C13. Mərtəbə 1-də 900–1500 × 300–900 aralığına döşəmə müstəvisində bir çarpaz (RHS80×80×4) əlavə edilmişdir. Proqram bunu üfüqi çarpaz kimi tanımış və mərkəzi çarpaz yoxlamalarına daxil etməmişdir; ucuna bağlanan beş tir üfüqi çarpaz sistemi tiri, mərtəbə 2-də K cütünün oxunda çarpazlı aralıqdan kənardakı HZ04 dirək olmuşdur.

ElementTam sərt diafraqmaYarımsərt diafraqma
HB16 üfüqi çarpaz, D·E N0,0 kN (nisbət 0,13)28,5 kN (nisbət 1,37, Qeyri-kafi)
HB04, D·E N19,5 kN119,7 kN
HZ04 dirək, D·E N20,7 kN48,6 kN

Tam sərt diafraqmada üfüqi çarpazın oxboyu qüvvəsi sıfırdır və proqram xəbərdarlıq edir; gözlənilən davranışdır. Hesabatda “TBDY 9.10.3 / 9.10.4” sətirləri yer alır. Hədd: üfüqi çarpaz düyününə bağlanan bütün tirlər (qonşu aralıqdakılar daxil) əhatəyə girir (mühafizəkar).

16. Yalnız dartılma çarpazı (9.7.4.3, 9.10.4)​

Eyni model, C32 (plastiklik səviyyəsi məhdud, D = 2). Mərtəbə 1-dəki X cütü HB11 / HB12 (RHS100×100×5) əvvəlcə normal çarpaz, sonra yalnız dartılma çarpazı edilmişdir.

KəmiyyətNormal XYalnız dartılma X
EX oxboyu qüvvəsi HB11 / HB12 (kN, + sıxılma)−114,8 / +119,1−84,5 / +86,7 (A/2: oxun payı azalır)
Mod 2 periodu0,5038 s0,5067 s
Element yoxlaması HB11Sıxılma burkulması ilə nisbət 1,49Tu = 186,4 kN, 0,90·Fy·Ag = 425,2 kN, nisbət 0,44
KL/i həddi, 9.7.5 sıxılma200; 123,5 kN300; 0
D·E dartılma HB11257,5 kN373,6 kN

Əl hesabı (HB11, 0,9G + X1 + 0,3Y1): NE(HB11) = −84,52 − 0,3·33,21 = −94,48 kN; NE(HB12) = 86,72 + 0,3·20,07 = 92,74 kN; iki çarpazın cos θ-sı bərabər olduğundan f = (94,48 + 92,74)/94,48 = 1,982 (proqram 1,9815); Tu = 1,982·94,48 − 0,9·0,94 = 186,4 kN (proqram 186,38). C13 seçildikdə iki çarpaz 9.6.4.3-ə görə Qeyri-kafi olur və xəbərdarlıq verilir; HB12 normal çarpaz edildikdə HB11 “cütü yoxdur” ilə Qeyri-kafi olur. İşarə layihə saxlanılıb yenidən açıldıqda qorunur, nəticələr tam eynidir.

Üfüqi yalnız dartılma çarpazı (C32, yarımsərt diafraqma): HB16-nı (900,300 → 1500,900) kəsən HB17 (900,900 → 1500,300; RHS80×80×4) əlavə edilmişdir.

HalHB16HB17
Normal X (9.10.4 D·E, sıxılma burkulmalı)Nsıx 47,1 kN, nisbət 2,19 (Qeyri-kafi)Nsıx 36,1 kN, nisbət 1,70
Yalnız dartılma XTu = 55,35 kN (D·E), f = 1,311, nisbət 0,35Tu = 55,35 kN, f = 4,217, nisbət 0,35
HB17 normal, HB16 tək başına yalnız dartılmaCütü yoxdur → Qeyri-kafi—

Əl hesabı (HB16, D = 2, EY + 0,3EX): NE,16 = 2·(−16,29) + 0,6·(−16,61) = −42,55 kN; NE,17 = 2·8,90 + 0,6·(−7,64) = 13,22 kN; kvadrat aralıqda çəkilər bərabər olduğundan f = 55,77/42,55 = 1,311; Tu = 1,311·42,55 − 0,9·0,47 = 55,4 kN.

17. Diafraqma qurşağı (9.10.2)​

Eyni model və hər iki mərtəbəyə üç düzbucaqlı döşəmə (300–2100 × 300–900), C32, tam sərt diafraqma. 1500–2100 aralığı taxtadır: həmin kənar polad olmadığından X zəlzələsində yalnız x = 300-dəki HB06 qurşaq sayılmışdır; Y zəlzələsində y = 300 və 900 oxlarındakı polad HB01, HB02, HB04, HB05 qurşaqdır. Müstəqil hesab, proqramın verdiyi ötürmə qüvvələri ilə eyni düsturdan aparılmışdır (döşəmə kütləsi bərabər paylanmış).

Mərtəbə / zəlzələF (kN)Mmaks proqram (kNm)Mmaks müstəqil (kNm)Qapanma (kNm)T (kN)
1 / X420,7 (sütun −11,8; çarpaz 432,6)1236,41236,458,668,5
1 / Y418,8 (sütun 84,0; çarpaz 334,8)1011,91011,756,5167,9
2 / X173,4137,6136,842,77,6
2 / Y172,7412,7412,67,068,5

Yarımsərt diafraqmada nəticələr %1–2 fərqlə eynidir.

18. Fəza dam fermasi (9.10.4)​

Model: Bölüm 17-dəki modelə mərtəbə 2-də x = 2100 oxunda polad müstəvi ferma (HE 100 A qurşaq, IPE 80 ızgara) və 300–1500 × 300–900 üzərinə polad sınıq dam əlavə edilmişdir. Müstəvi fermanın elementləri yoxlamaya daxil olmamış; dam qrupu üçölçülü tapılmışdır: 62 polad tir (IPE 200 / 160 / 120, UPN 120) və 11 dirək D·E ilə yoxlanılmış, 9 tir Qeyri-kafi çıxmışdır (məs. HZ49 IPE 200: Nsıx = 278,3 kN, M = 20,0 kNm, nisbət 1,17). Dirək DHZ12 (HE 100 A, S235) D·E dartılması 126,7 kN / (0,90·235·2124 = 449 kN) = 0,28-dir (proqram 0,28).

19. Qiymətləndirmə​

tip

Tir və sütun zəncirinin hesabata yansıyan bütün kəmiyyətləri, ferma və aşıq elementlərindəki yoxlamalar və digər kəsik tipləri də daxil olmaqla, əl hesabı ilə eynilə üst-üstə düşür. TBDY 2018 Bölüm 9 şərtləri (en kəsik, D ilə böyüdülmüş qüvvələr, güclü sütun, düyün yoxlamaları, mərkəzi çarpazlar, diafraqma qurşağı) da əl hesabı və müstəqil hesabla doğrulanmışdır. Hesabatda nəticənin yanında aralıq kəmiyyətlərin (Lp, Lr, Cb, KL/r, hədd vəziyyəti, həlledici kombinasiya) da çap edilməsi hər nəticənin mühəndis tərəfindən asanlıqla yoxlanılmasını təmin edir.

note

Proqramla əldə edilən bütün nəticələrin məsul mühəndis tərəfindən yoxlanılması əsasdır.