Skip to main content

Polad Tir və Sütunların Layihələndirilməsi

Bu məqalə StatiCAD-in polad tir və polad sütun layihələndirmə modulunun istifadəsini izah edir. Hesablar TBDY 2018 və ÇYTHYE-yə (Polad Konstruksiyaların Layihələndirilməsi, Hesabı və Tikintisi Əsasları — YDKT yanaşması) görə aparılır: tirlərdə əyilmə (yanal burulmalı burkulma daxil olmaqla), kəsmə, birləşmiş təsir və sallanma; sütunlarda oxboyu sıxılma burkulması və oxboyu qüvvə + iki oxlu əyilmə birləşmiş təsiri. Kəsik təsirləri proqramın öz sonlu element həllindən, zərf qiymətləri və aid olduqları yük kombinasiyaları ilə birlikdə götürülür. Əlaqələr üçün Polad Layihələndirmənin Nəzəri Əsasları, əl hesabı ilə müqayisələr üçün Polad Konstruksiyaların Doğrulama İşləri məqalələrinə baxa bilərsiniz. İki mərtəbəli, plastiklik səviyyəsi yüksək mərkəzi çarpazlı polad binanın addım-addım həlli üçün Nümunə Həll: Mərkəzi Çarpazlı Polad Çərçivə məqaləsinə baxın.

info

Hansı versiyalarda? Polad konstruksiya hesabları StatiCAD Ultimate və StatiCAD Hybrid versiyalarında mövcuddur.

note

Əhatə dairəsi: Daşıma qabiliyyəti hesabı I/H (IPE, IPN, HEA/HEB/HEM, HD/HL/HP), U (UPN, UPE), qutu (RHS, SHS), boru (CHS) və bərabərtərəfli L profillər üçün aparılır. Tirlərdə oxboyu sıxılma burkulması, sütunlarda və ferma dirəklərində isə oxboyu dartılma da yoxlanılır (Bölüm 4 və 5). T profillər və bərabərtərəfli olmayan bucaqlıqlar hesablanmır; hesabatda “desteklenmiyor” (dəstəklənmir) olaraq işarələnir. Polad dam ferması və aşıqlar Dam Ferması Sehrbazı və Fermalar Arasında Avtomatik Aşıq ilə qurula bilər. Soyuq formalaşdırılmış (C, Z, Sigma və s.) profillərin hesabı Yüngül Polad Konstruksiyalar modulunda aparılır.

1. Ümumi axın​

  1. Binanı normal qaydada modelləşdirin (tirlər üfüqi kəmər, sütunlar şaquli kəmər kimi).
  2. Polad olacaq elementin Xüsusiyyətlər pəncərəsini açın və Kəsik Seç düyməsi ilə Fabrik Kəsiyi Seç formasından profili təyin edin (Bölüm 2). Profil təyin edildikdə polad materialı (S235 və s.) də kəsiklə birlikdə elementə işlənir.
  3. Eyni pəncərədə elementin layihələndirmə tipini “Polad” olaraq işarələyin (Bölüm 3) və Tamam düyməsinə basın.
  4. Analizi işə salın. Polad layihələndirmə yoxlamaları analizin sonunda avtomatik aparılır.
  5. Hesabat seçim ağacında Polad Element Hesabatları qrupunu işarələyərək hesabatı alın (Bölüm 9).
note

Layihələndirmə tipi “Polad” işarələnməyən elementə profil təyin edilibsə, element modeldə polad kəsiyi ilə yer alır (çəki, sərtlik, 3 ölçülü görünüş), lakin polad layihələndirmə yoxlamasına daxil olmur.

2. Fabrik profil kitabxanası və kəsik təyini​

Fabrik Kəsiyi Seç formu tir (Kəmər Xüsusiyyətləri) və sütun (Şaquli Kəmər Xüsusiyyətləri) pəncərələrindəki Kəsik Seç düyməsindən açılır.

Form sahəsiFunksiyası
İstehsal TipiHaddə (susmaya görə): isti haddələnmiş profillər. Cold Formed: soyuq formalaşdırılmış profillər (yüngül polad modulu).
KateqoriyaHaddə rejimində: Hamısı / I-Wide Flange / Channel / Tee / Angle / Pipe / Tube.
Axtarış xanasıAda görə süzgəcdən keçirir (məs. “IPE 3”).
ÖnbaxışSeçilən profilin kəsiyi real həndəsəsi ilə çəkilir; əsas ölçülər və kəsik xüsusiyyətləri siyahıya alınır.
Material...Polad sinfi seçimi (S235, S275, S355 və s.). Seçilməzsə susmaya görə polad sinfi istifadə olunur. Material kəsiklə birlikdə elementə təyin edilir.
Təyin etProfili və materialı açıq olan element pəncərəsinə yazır; kəsik layihənin kəsik kitabxanasına da əlavə edilir və kəsik görüntüsü hesabatlar üçün yaradılır.
İstifadəçi Tərifli Kəsik...Fabrik kitabxanası əvəzinə istifadəçi tərifli kəsik yoluna keçir.

Eyni form həm tirdən, həm də sütundan açılır; təyinat hansı pəncərədən açılıbsa həmin elementə edilir. Təyin edilən profil layihə kitabxanasında saxlanılır və faylla birlikdə daşınır.

3. Layihələndirmə tipinin seçilməsi​

ElementPəncərəSeçim
TirKəmər Xüsusiyyətləri → layihələndirmə tipi qrupuPolad (Dəmir-beton / Hörgü / Ağac seçimlərinin yanında)
SütunŞaquli Kəmər Xüsusiyyətləri → layihələndirmə tipi qrupuPolad

Seçim işarələnib Tamam düyməsinə basıldıqda elementin layihələndirmə tipi polad olaraq qeyd edilir; analizin sonunda bu elementlər polad layihələndirmə yoxlamasına daxil olur və hesabat ağacında Polad Element Hesabatları qrupu görünür.

4. Polad tir hesabı​

YoxlamaNormativİzah
ƏyilməÇYTHYE Bölüm 9Axma, qeyri-elastik və elastik yanal burulmalı burkulma; Lp və Lr hədləri hesablanıb hesabatda göstərilir. Həlledici hədd vəziyyəti hesabatda yazılır.
KəsməBölüm 10Vn = 0,6·Fy·Aw·Cv
Birləşmiş təsirBölüm 11Əyilmə, oxboyu qüvvə və kəsmə qarşılıqlı təsir yoxlaması
Oxboyu sıxılmaBölüm 8 və 11.3Tirin oxboyu qüvvəsi sıxılma qəbul edilir (dartılmada etibarlı tərəfdə); düyündən düyünə element uzunluğu ilə (maili elementdə həqiqi uzunluq) burkulma tutumu φcPn və oxboyu qüvvə–əyilmə qarşılıqlı təsiri (Tənl. 11.3a/b) yoxlanılır. Dam fermasının qurşaq və çarpazlarında həlledici ola bilər.
Sallanmaİstismar yararlılığıf ≤ L/K yoxlaması; hesabatda “Sehim f = ... ≤ L/K = ...” sətri ilə göstərilir (Sehim = sallanma).

Yanal dayaq uzunluğu Lb: Elementin xüsusiyyətlər pəncərəsindəki yanal dayaq (Le) sahələri avtomatik buraxılarsa tirin uzunluğu L (uc düyünləri arası) əsas götürülür; əllə dəyər daxil edilərsə o istifadə olunur. Tirin aralıq nöqtələrində yanal tutulma varsa (məsələn, saplanan ikincil tir və ya çarpaz), ən böyük dayaqsız uzunluğu Le sahəsinə daxil edin.

Moment düzəliş əmsalı Cb: Cb (ÇYTHYE Tənl. 9.1) hər yük kombinasiyasının sonlu element moment diaqramından ayrı-ayrılıqda hesablanır. Cb kombinasiyaya görə dəyişdiyi üçün həlledici kombinasiya ən böyük momenti verən deyil, tələb/tutum nisbəti ən böyük olan kombinasiyadır; hesabatda layihə momenti, kombinasiya adı və Cb bu kombinasiyaya aiddir.

  • Konsol tirlərdə (bir ucu sütuna, divara və ya başqa tirə bağlı olmayan) Cb = 1,0 götürülür (ÇYTHYE 9.1(e)).
  • Le sahəsinə tirin uzunluğundan qısa uzunluq daxil edildikdə Cb = 1,0 götürülür (etibarlı tərəf).
  • Əsas tirə saplanan ikincil tirin ucu dayaq sayılır; Cb moment diaqramından hesablanır.

Sallanma həddi K: Element əsasında, ağac tirlərdəki sallanma K seçimi ilə eyni yerdən müəyyən edilir (susmaya görə K = 300; seçimə görə 200 / 150 / əllə daxil edilən dəyər). Sallanma servis (əmsalsız G+Q və ya G+S) momentindən hesablanır; konsol tirdə uc yükü ekvivalenti istifadə olunur.

5. Polad sütun hesabı​

YoxlamaNormativİzah
Oxboyu sıxılmaBölüm 8x və y oxlarında əyilməli burkulma və cüt simmetrik kəsikdə burulmalı burkulma; həlledici elastik burkulma gərginliyi üzərindən Fcr və φcPn (φc = 0,90). Həlledici burkulma modu hesabatda yazılır.
En kəsik incəliyiCədvəl 5.1AQurşaq b/2tf və gövdə hw/tw hədləri yoxlanılır. Sıxılma tələbi olan incə en kəsikli element hesabatda açıq şəkildə “narin enkesit” (incə en kəsik) olaraq işarələnir və qeyri-kafi sayılır; dartılma, əyilmə və kəsmə yoxlamaları yenə aparılır.
İncəlik nisbətiÇYTHYE tövsiyəsiKL/r > 200 olarsa hesabatda qırmızı “KL/r>200!” xəbərdarlığı göstərilir.
Birləşmiş təsirBölüm 11.3Oxboyu sıxılma + iki oxlu əyilmə: Tənl. 11.3a (Pr/Pc ≥ 0,2) və ya 11.3b; istifadə olunan tənlik hesabatda göstərilir.
Oxboyu dartılmaBölüm 7 və 11.3Sütunlarda və ferma dirəklərində dartılma zərfi üçün brutto kəsikdə axma φtTn = 0,90·Fy·Ag və dartılma–əyilmə qarşılıqlı təsiri (Tənl. 11.3a/b); həlledici (sıxılma və ya dartılma) qarşılıqlı təsir hesabata yazılır. Netto kəsikdə qırılma birləşmə layihələndirilməsinin mövzusudur.

Effektiv burkulma uzunluğu KL: Susmaya görə sütunun mərtəbə daxilindəki uzunluğu (mərtəbə hündürlüyü və alt/üst kot fərqləri) götürülür və K = 1,0 qəbul edilir. Şaquli Kəmər Xüsusiyyətləri pəncərəsindəki Le sahələrinə əllə dəyər daxil edilərək hər ox üçün burkulma uzunluğu ayrıca təyin edilə bilər.

6. Yük kombinasiyaları​

Hesab yanaşması YDKT-dir (φb = φc = φv = 0,90). Tələblər ÇYTHYE YDKT kombinasiyalarının (1,4G; 1,2G + 1,6Q + 0,5S; 1,2G + 1,6S + 1,0Q; külək varsa 1,2G + 1,0Q + 0,5S + 1,6W və 0,9G + 1,6W) və proqramın zəlzələ kombinasiyalarının (zəlzələdə 1,2G, Q ən azı 1,0) zərfindən götürülür. Bu kombinasiyalar layihədəki yük kombinasiyası siyahısını dəyişmir; yalnız polad layihələndirmədə istifadə olunur. Zərfi verən kombinasiyanın adı hesabatda tələbin yanında göstərilir.

note

Analiz xəbərdarlıqlarındakı “Çelik kiriş/kolon tasarımında rüzgâr birleşimleri yok” (Polad tir/sütun layihələndirməsində külək kombinasiyaları yoxdur) sətri layihədə külək yük halının təyin edilmədiyini bildirir. Susmaya görə (TBDY) kombinasiya siyahısında külək yoxdur; küləyin hesaba daxil olması üçün Yük Kombinasiyaları bölməsində təyin edilmiş yük hallarını və kombinasiyaları seçin.

7. TBDY 2018 Bölüm 9 şərtləri​

TBDY 2018 layihələndirilməsində polad elementlər ÇYTHYE yoxlamalarına əlavə olaraq aşağıdakı plastiklik və tutum şərtləri ilə də yoxlanılır. Nəticələr element hesabatında müvafiq maddə nömrəsi ilə yazılır (bax Bölüm 9).

7.1 Daşıyıcı sistem kodu (Cədvəl 4.1, C qrupu)​

Layihənin Ümumi Parametrləri → TBDY2018 → Bina Tipi → Seçiniz… siyahısında polad bina daşıyıcı sistemləri (C11–C33) yer alır. Sətri seçib X və Y İstiqaməti Üçün Tətbiq Et, ardınca Bina Tipi Dəyərlərini Tətbiq Et düyməsinə basdıqda R, D, icazə verilən ən aşağı bina hündürlük sinfi (BHS) və plastiklik səviyyəsi öz-özünə dolur (məsələn C11: R = 8, D = 3, BHS ≥ 3, yüksək plastiklik; C31: R = 4, D = 2,5, BHS ≥ 7, məhdud). Qarışıq sistemlərdə (C21, C22) polad çərçivə elementlərinin plastiklik səviyyəsi məhdud qəbul edilir.

Layihədə ağır polad element olduğu halda sistem kodu C qrupundan seçilməyibsə, analiz xəbərdarlıqlarında bir məlumat sətri çıxır. Dişmərkəzli çarpazlı və burkulması önlənmiş çarpazlı çərçivələri əhatə edən C12, C14 və C21 seçildikdə əlaqə tirinin və burkulması önlənmiş çarpazın yoxlamalarının proqramda olmadığı xəbərdarlığı verilir.

7.2 En kəsik şərti (Cədvəl 9.3)​

Polad sütunlarda və ən azı bir ucu moment ötürən polad tirlərdə qurşaq eni/qalınlığı, gövdə hündürlüyü/qalınlığı və boru diametri/divar qalınlığı nisbətləri plastiklik səviyyəsinə görə məhdudlaşdırılır (yüksək: λhd, məhdud: λmd; səviyyə seçilən C sistem kodundan, yoxdursa layihənin plastiklik parametrindən gəlir). Ödənilməyən element Qeyri-kafi işarələnir; element hesabatında “TBDY Tablo 9.3” sətri nisbətləri və hədləri göstərir. Nümunə: S235-də HEA200 və HEA300 qurşaqları (bf/2tf ≈ 10) yüksək plastiklik həddini (8,75) aşır, məhdud həddi (11,09) ödəyir. İki ucu oynaqlı tirlərdə (moment ötürən çərçivədən kənar) bu şərt axtarılmır.

7.3 Tirin yanal dayaq aralığı (9.2.8.1)​

Moment ötürən polad tirlərin qurşaqları ən çoxu Lb = 0,086·iy·E/Fy (yüksək) və ya 0,17·iy·E/Fy (məhdud) aralıqlarla yanal dəstəklənməlidir (IPE300, S235: 2,45 m / 4,85 m). Proqram tirdə yanal burkulma uzunluğu kimi element uzunluğunu və ya tir xüsusiyyətlərində daxil etdiyiniz dəyəri istifadə edir; aşılarsa element hesabatında və analiz xəbərdarlıqlarında göstərilir (element qeyri-kafi sayılmır). Dəmir-beton döşəmə ilə kompozit işləyən qurşaqda bu şərt axtarılmır; alt qurşaq üçün aralıq dayaq lazımdır.

7.4 D ilə böyüdülmüş oxboyu qüvvə (9.2.6, 9.3.1.3(b))​

Hər polad sütun, normal yoxlamasına əlavə olaraq, əyilmə momentləri nəzərə alınmadan D ilə böyüdülmüş zəlzələ təsirli kombinasiyalardan gələn oxboyu sıxılma və dartılma qüvvəsi ilə də yoxlanılır: Nu ≤ φPn, Tu ≤ φTn = 0,90·Fy·Ag. Kombinasiyalar proqramın zəlzələ təsirli kombinasiyalarıdır (1,2G + 1,0Q + 0,2S ± E, 0,9G ± E); yalnız üfüqi zəlzələ yüklənmələri DX / DY ilə vurulur (C kodu seçilibsə Cədvəl 4.1 dəyəri, yoxdursa layihənin D dəyəri; sərt zirzəmidə zirzəminin D-si), şaquli zəlzələ vurulmur. Ödənilməyən sütun Qeyri-kafi işarələnir; element hesabatında “TBDY 9.3.1.3(b)” sətri Nu/φPn və Tu/φTn nisbətlərini göstərir. 9.2.6-dakı “axma mexanizmi ilə uyğun qüvvədən böyük götürülməz” yuxarı həddi tətbiq edilmir (mühafizəkar). Ferma dirəkləri bu yoxlamaya daxil olmur.

7.5 Təməl bağlantısı layihə qüvvələri (9.12)​

Təmələ oturan polad sütunlarda (mərtəbə 1 və ya sərt zirzəmi üstündəki ilk mərtəbə) element hesabatı altlıq lövhəsi və ankerin layihələndirilməsi üçün lazım olan davamlılıqları verir: D·E oxboyu sıxılma və dartılma, kəsmə qüvvələri və əyilmə momenti M = min(1,1·Ry·Fy·Wp; D·E momenti) (9.12.4(b), YDKT). Dəyərlər məlumat xarakterlidir; altlıq lövhəsi proqramda layihələndirilmir.

7.6 Zəlzələ daxili qüvvələri: sonlu element həlli​

Ağır polad tir və sütunlar zəlzələ daxili qüvvələrini yalnız sonlu element həllindən alır; klassik kəsmə metodunda zəlzələ yüklənmələri (EX/EY) sonlu element modelində həll edilmir. Buna görə layihədə ağır polad tir və ya sütun varsa, proqram analiz zamanı kəsmə və şaquli yük metodunu sonlu elementlər kimi tətbiq edir və analiz xəbərdarlıqlarına bir məlumat sətri yazır.

7.7 Sütunların tirlərdən güclü olması (9.3.2)​

Plastiklik səviyyəsi yüksək moment ötürən polad çərçivələrdə hər polad sütunun üst düyünündə, iki əyilmə oxu üçün ayrı-ayrılıqda ΣM*pc/ΣM*pb > 1,0 axtarılır (Tənl. 9.7). M*pc = Wp·(Fy − Puc/Ag), düyünün altındakı və üstündəki polad sütunlar üçün (Puc: 9.3.1.3(b) D·E sıxılması); M*pb = 1,1·Ry·Fy·Wp + Vuc·dc/2, düyünə moment ötürən hər polad tir üçün götürülür (plastik oynaq sütun üzündə qəbul edilir). Sütunun XK1–XK2 istiqamətinə ən çoxu 45° bucaqla bağlanan tirlər güclü ox (M3) çərçivəsidir. Ucu oynaqlı tir moment ötürmür. Ödənilməyən sütun Qeyri-kafi işarələnir; Pu < 0,3·Fy·Ag olan ən üst mərtəbə və ya təkmərtəbəli bina sütunu azaddır (9.3.3.1(a)). 9.3.3.1(b) və 9.3.3.2 istisnaları proqram tərəfindən axtarılmır. Plastiklik səviyyəsi məhdud çərçivələrdə şərt axtarılmır (9.4.1.5).

7.8 Sürüşmə bölgəsi və davamlılıq lövhəsi (9.3.4.2, 9.4.2.2, 9.3.4.3)​

I/H kəsikli polad sütunun güclü oxuna moment ötürən tirlərin yaratdığı düyündə sürüşmə bölgəsi yoxlanılır: Vup = ΣMuc/(db − tbf) − ΣMuc/Hort (plastiklik səviyyəsi məhdudda Muc əvəzinə tirin layihə momenti), φv·Rn = 1,0·0,6·Fy·dc·tw·(1 + 3·bcf·tcf²/(db·dc·tw)). Çatmazsa hesabat tələb olunan ümumi gövdə qalınlığını və gücləndirici lövhə qalınlığını verir; tmin ≥ u/180 şərti də yoxlanılır. Sütun qurşağı Tənl. 9.14a/9.14b-ni ödəməzsə, tirin qurşaq səviyyələrində davamlılıq lövhəsi lazımdır (t ≥ ən qalın tir qurşağı). Bunlar birləşmə detalı tələbləridir: sütun qeyri-kafi sayılmır, analiz xəbərdarlığı və hesabat sətri verilir. Hesabatda ayrıca düyünün yanal dayaq qüvvəsi (9.3.6(a), 0,02·Fy·Afb) və boltlu üst sütun qovuşmasının tələb olunan davamlılıqları (9.3.5) yazılır.

7.9 Birləşmə layihə qüvvələri (9.3.4.1)​

Polad sütuna moment ötürən tir ucunda tir hesabatı Mpr = 1,1·Ry·Fy·Wp, Vuc = Vd(1,2G + 0,5Q + 0,2S) + ΣMpr/ℓn (ℓn: sütun üzləri arası aralıq) və Muc dəyərlərini verir. Moment ötürən tir ucu birləşməsi təyin edilibsə (KM1–KM3, Ek 9B) birləşmənin özü də yoxlanılır; təyin edilməyibsə yalnız bu tələb olunan müqavimətlər hesabatlandırılır və Ek 9B-dəki etibarlılığı sübut olunmuş detaldan istifadə edilməlidir. Təfərrüat üçün Polad Birləşmə Layihələndirilməsi məqaləsinə baxın.

7.10 Axma gərginliyi həddləri (9.2.3.1(a))​

Qeyri-xətti davranış göstərməsi gözlənilən elementlərdə (moment ötürən çərçivə tiri, çarpaz) Fy ≤ 355 MPa, üfüqi yük daşıyıcı sistem sütunlarında Fy ≤ 460 MPa olmalıdır (plastiklik səviyyəsi məhdud moment ötürən çərçivə sütunları istisna). Aşan elementlər analiz xəbərdarlıqlarında sadalanır.

8. Polad çarpazlar (TBDY 9.6 / 9.7)​

8.1 Çarpazın təyini​

Mərkəzi çarpazlı çərçivənin çarpazları polad tir kimi çəkilir: tir xüsusiyyətlərinin Ümumi bölməsində element tipi Polad seçilir və Polad çarpaz (TBDY 9.6/9.7) qutusu işarələnir. Çarpaz əyridir: uc kotları (Sol / Sağ Üst Kot) mərtəbənin üst kotuna görə daxil edilir. Məsələn 3 m-lik mərtəbədə mərtəbə dibindən təpəsinə gedən çarpazda bir uc −300 sm, digər uc 0 olur. Uclar adətən Oynaq bölməsindən oynaqlı təyin edilir. Seçim fayla yazılır. Çoxlu seçimdə dəyərləri fərqli elementlərdə qutu boz görünür və toxunulmazsa qorunur.

Proqram hər çarpazda bunları edir:

  • Düzən müəyyənləşdirilməsi: Uclarının sütun kəsiyində, tir aralığında, yoxsa mərtəbə ortasında olduğuna baxaraq diaqonal, X, V, tərs V və ya K düzənini tapır.
  • İncəlik: KL/i ≤ 200 (plastiklik səviyyəsi məhdud V / tərs V düzənində 4·√(E/Fy)).
  • X çarpazda burkulma uzunluğu: İki çarpaz tək parça çəkilib ortalarında kəsişirsə və Həndəsə Nəzarətindəki Kəsişən/toxunan tirləri sonlu element modelində avtomatik birləşdir seçimi açıqdırsa, kəsişmə sonlu element modelində ortaq düyünlə bağlanır və burkulma uzunluğu 0,5·L alınır. Bu uzunluq həm incəlikdə və gözlənilən burkulma davamlılığında (Fcre, P1), həm də sıxılma davamlılığında (φPn) istifadə olunur. Seçim bağlıdırsa və ya tirə burkulma uzunluğu əllə daxil edilibsə, həmin uzunluq istifadə olunur; yalnız dartılma çarpazında tam uzunluq qalır.
  • K düzəni: Sütun ortasına bağlanan çarpaza icazə verilmir (9.6.4.2 / 9.7.4.2).
  • En kəsik: Cədvəl 9.3-ün çarpaz hədləri tətbiq edilir.

İncəlik, K düzəni və ya Cədvəl 9.3 ödənilməzsə çarpaz Qeyri-kafi olur. Hesabat ayrıca D·E oxboyu qüvvələrini, mexanizm qüvvələrini (T, P1, P2), uc birləşməsinin tələb olunan davamlılıqlarını (9.6.6) və tələb olunan effektiv netto sahəni (9.6.3.4) verir. Plastiklik səviyyəsi yüksək sistemdə, eyni mərtəbə və plan oxundakı çarpazlarda üfüqi qüvvənin 30–70%-nin sıxılma çarpazları tərəfindən qarşılanması yoxlanılır (9.6.1.2); tək diaqonallı ox bu şərti ödəmir və xəbərdarlıq verilir. Çarpazlarda tirin yanal dayaq aralığı və sallanma axtarılmır.

8.2 Çarpazlı çərçivənin sütun və tirləri (9.6.2 / 9.7.2)​

Proqram çarpazların qüvvə ötürdüyü sütun və tirləri ayrıca yoxlayır; ödənilməzsə element qeyri-kafi olur və hesabatdakı TBDY 9 sətrində səbəb yazılır.

  • Sütun (çarpaz ucu sütun düyünündə və ya V tirinin ucunda; həmin düyün və üstündəki mərtəbələrin çarpazları sayılır): Plastiklik səviyyəsi yüksəkdə zəlzələ oxboyu qüvvəsi əvəzinə çarpaz mexanizm qüvvələri istifadə olunur (dartılma çarpazında T = Ry·Fy·Ag, sıxılma çarpazında P1 və ya P2; 9.6.2.2). Bu pay D·E dəyərini aşmır (9.6.2.4). Mexanizm ilə elastik həll sütuna əks istiqamətdə qüvvə verirsə və ya həmin istiqamətdə sütuna qüvvə ötürən çarpaz yoxdursa D·E istifadə olunur. Plastiklik səviyyəsi məhdudda D·E kombinasiyaları istifadə olunur (9.7.2). Momentlər D·E zərfindən alınır.
  • Çarpazlı aralıq tiri (çarpaz aralığında və ya ucundakı düyündə, eyni müstəvidə): D·E zərfi ilə yoxlanılır; Cədvəl 9.3 çarpaz plastikliyi ilə, tirin iki ucu oynaqlı olsa da axtarılır. Yüksək plastiklikdə tirin oxboyu qüvvəsinin zəlzələ payı, tirə bağlı çarpazların mexanizm qüvvəsinin (T, P1/P2) D·E qüvvəsinə nisbəti ilə kiçildilir (nisbət ən çoxu 1; bağlı çarpazlardan biri dartılmada və T böyükdürsə D·E qalır). Moment və kəsmə D·E zərfindən alınır (mühafizəkar).
  • V / tərs V tiri: Çarpazlar nəzərə alınmadan sadə dayaqlı tir; şaquli yük + çarpazların tarazlaşdırılmamış qüvvəsi. Yüksəkdə dartılma T, sıxılma P1 / P2; məhduddа dartılma min(Ry·Fy·Ag; D·E), sıxılma 0,3·Fcr·Ag. Məhdudda ayrıca yalnız şaquli yüklə yoxlama aparılır (9.7.4.1(d)). Çarpaz bağlantı nöqtəsində qurşaqların yanal dəstəkləndiyi fərz edilir (9.6.4.1(b)); bunu detalda təmin etmək istifadəçiyə aiddir.

Çarpazlara bağlı olmayan çərçivə elementləri və diafraqma dirəkləri bu yoxlamaya daxil olmur.

8.3 Çarpaz bağlı düyündə tir–sütun birləşməsi (9.6.5)​

Yalnız plastiklik səviyyəsi yüksək sistemlərdə: tirin ucu oynaqlıdırsa hesabat ən azı 0,025 rad dönmə təmin edən detalın (Ek 9C) lazım olduğunu yazır. Sərtdirsə birləşmənin ötürməli olduğu moment verilir: tirin 1,1·Ry·Mp-si ilə düyündəki sütunların 1,1·Ry·ΣMp-sinin kiçiyi. Bu məlumat sətridir; birləşmə detalı proqramda layihələndirilmir.

8.4 Üfüqi çarpaz və diafraqma dirəyi (9.10.3 / 9.10.4)​

Döşəmə müstəvisindəki çarpaz da tir pəncərəsindəki Polad çarpaz qutusu ilə, iki ucu eyni kotda təyin edilir; proqram onu uc kotlarından üfüqi çarpaz kimi tanıyır və şaquli çarpaz qaydalarını tətbiq etmir. Üfüqi çarpaz, ucuna bağlanan tirlər və şaquli çarpaz oxu üzərində çarpazlı aralıqdan kənarda qalan tirlər (dirəklər) D ilə böyüdülmüş zəlzələ kombinasiyaları ilə yoxlanılır; ödənilməzsə qeyri-kafi olur.

danger

Tam sərt diafraqma qəbulunda döşəmə müstəvisindəki elementlər zəlzələ oxboyu qüvvəsi almır; bu halda proqram xəbərdarlıq edir və yarımsərt diafraqma seçilməlidir.

8.5 Yalnız dartılma çarpazı (9.7.4.3)​

Tir pəncərəsində Polad çarpaz qutusunun altındakı Yalnız dartılma qutusu işarələnir. Eyni mərtəbədə və eyni ox üzərində əks meylli iki yalnız dartılma çarpazı (X və ya cüt) təyin edilməlidir; cütü olmayan çarpaz qeyri-kafi olur. Proqram analizdə bu çarpazların oxboyu sahəsini yarıya endirir (iki çarpaz birlikdə tək dartılma çarpazının sərtliyini verir) və hər yük kombinasiyasında sıxılmaya işləyən çarpazın zəlzələ payını dartılma çarpazına ötürür. Çarpaz yalnız dartılma ilə (0,90·Fy·Ag) yoxlanılır, incəlik həddi KL/i ≤ 300-dür. Plastiklik səviyyəsi yüksək sistemdə yalnız dartılma çarpazına icazə verilmir (9.6.4.3): element qeyri-kafi olur. Netto kəsik qırılması üçün tələb olunan effektiv netto sahə hesabatda verilir; birləşmə detalında təmin edilməlidir.

Döşəmə müstəvisindəki (üfüqi) çarpazlar da yalnız dartılma işarələnə bilər: bu halda planda bir-birini kəsən iki çarpaz (X) bir cüt sayılır, kəsişən cütü olmayan çarpaz qeyri-kafi olur; layihə qüvvəsi 9.10.4-ə görə D ilə böyüdülmüş zəlzələ kombinasiyalarından ötürülən dartılmadır (yüksək plastiklik qadağası və KL/i ≤ 300 yalnız şaquli çarpazlı çərçivələr üçündür).

8.6 Diafraqma qurşağı (9.10.2)​

Proqram hər mərtəbə və zəlzələ istiqaməti üçün döşəməni, sütunlara, pərdələrə və çarpazlara ötürdüyü qüvvələrlə yüklənmiş üfüqi tir kimi nəzərdən keçirir, döşəmə müstəvisindəki momenti tapır və qurşaq qüvvəsini T = C = M/B (B: diafraqma dərinliyi) kimi hesablayır (9.2.5 kombinasiyaları, D yoxdur). Diafraqmanın zəlzələ istiqamətinə paralel xarici kənarındakı polad tirlər qurşaq sayılır; qurşaq qüvvəsi tirin oxboyu qüvvəsinə əlavə edilib tir yenidən yoxlanılır, ödənilməzsə qeyri-kafi olur. Dəmir-beton döşəmədə ən xarici lif sıxılması (0,20·fck həddi) və əlavə dartılma armaturu analiz xəbərdarlığında verilir. Kənardakı element polad deyilsə (taxta, dəmir-beton) qurşaq yoxlaması aparılmır; qüvvə xəbərdarlıqda görünür. Plan düzbucaqlı qəbul edilir; girintili və ya iri boşluqlu planda nəticə yaxındır.

8.7 Fəza dam fermasi (9.10.4)​

Dam və ferma sehrbazlarının qurduğu qruplardan elementləri tək bir şaquli müstəvidə qalmayanlar (məsələn tirgək, aşıq və kürəyi birlikdə qurulan dam) fəza dam fermasi sayılır; bu qrupdakı polad tir və ferma dirəkləri D ilə böyüdülmüş zəlzələ kombinasiyaları ilə yoxlanılır (ödənilməzsə qeyri-kafi). Tək müstəvidəki fermalar normal layihələndirmədə qalır.

9. Hesabatlar​

Analizdən sonra hesabat seçim ağacında Polad Element Hesabatları qrupu görünür:

HesabatMəzmun
Polad Tir hesablamalarıMərtəbə-mərtəbə, hər tir üçün bir blok: kəsik adı; material (Fy); kəsik xüsusiyyətləri (A, Ix, Wel, Wpl, ry); Lb, Cb, Lp, Lr; layihə momenti (zərfi verən yük kombinasiyası ilə), Mn, nisbət və həlledici hədd vəziyyəti; layihə kəsməsi, Vn və nisbət; birləşmiş təsir; sallanma sətri; Nəticə: Yeterli / Yetersiz (Kafi / Qeyri-kafi)
Polad Sütun hesablamalarıKəsik xüsusiyyətləri (A, Ix, Iy, rx, ry); KLx, KLy, ən böyük KL/r (lazım gələrsə xəbərdarlıq); oxboyu qüvvə (kombinasiyası ilə), φcPn, nisbət və həlledici burkulma modu; iki oxda momentlər və tutumları; qarşılıqlı təsir tənliyi və dəyəri; Nəticə

Hər element blokunda ÇYTHYE yoxlamasının altında TBDY Bölüm 9 sətirləri yer alır (Cədvəl 9.3, 9.3.1.3(b), 9.12, 9.6 mərkəzi çarpaz, 9.6.2.2–9.6.2.4, 9.6.5, 9.10.2). Ödənilən yoxlamalar yaşıl UYGUN, ödənilməyənlər qırmızı X ilə işarələnir. Hesabatlar proqram dili Türkcə olduqda Türkcə, digər dillərdə İngiliscə hazırlanır.

10. 3 ölçülü görünüş​

Profil təyin edilmiş tir və sütunlar 3 ölçülü pəncərədə real kəsik həndəsəsi ilə (I/H gövdə–qurşaq, qutu, boru, soyuq formalaşdırılmış xarici kontur) çəkilir. Profil təyin edilməmiş elementlər düzbucaqlı prizma kimi görünür. Kəsik görüntüləri hesabatlardakı kəsik cədvəllərinə də əlavə olunur.

11. Mühüm qeydlər​

  • İncə en kəsikli elementlərdə (sütun və oxboyu sıxılmalı tir) effektiv sahə metodu tətbiq edilmir. Sıxılma tələbi olan elementdə sıxılma tərəfi keçirilmir (qarşılıqlı təsir nisbəti 99, “narin enkesit” izahı, nəticə qeyri-kafi); kəsik xassələri, əyilmə və kəsmə tutumları ilə dartılma yoxlaması yenə hesabatda verilir. Nəticə heç vaxt səssizcə “etibarlı” göstərilmir.
  • Tir hesabında Cb hər kombinasiyanın moment diaqramından hesablanır; konsolda və Le sahəsinə əllə daxil edilən qısa Lb-də 1,0 götürülür (bax Bölüm 4).
  • Sütunun burkulma uzunluğunda K = 1,0 fərz edilir; fərqli dayaq şərtləri üçün Le sahələrinə K·L dəyərini əllə daxil edin.
  • Polad materialın elastiklik modulu material kartından oxunur; kg/sm² və ya MPa ilə təyin edilməsinin fərqi yoxdur (vahid layihələndirmədə və sonlu element modelində avtomatik tanınır; material formunda polad E sətrinin vahidi göstərilir). Kitabxanadakı polad qeydlərində E = 200 000 MPa-dır (ÇYTHYE); köhnə layihələrdə kartın surəti köhnə dəyərdə (205 940 MPa) qalmış ola bilər, bu halda materialı kitabxanadan yenidən seçin.
  • Boru və qutu profillərin istehsal üsulu (ÇYTHYE 5.4.2): Layihənin Ümumi Parametrləri → Normativ Seçimi bölməsindəki Boru/Qutu Profil İstehsalı qutusunda ERW (elektrik müqavimətli qaynaqlı) susmaya görə işarəlidir: kəsik xassələri layihə divar qalınlığı td = 0,93·t ilə hesablanır. Tozaltı qövs qaynaqlı və ya isti bitmiş borularda işarəni götürün (td = t). Seçim layihə ilə saxlanılır və bütün boru və qutu elementlərə tətbiq olunur. İşarə götürüldükdə layihələndirmədə profil cədvəlindəki (katalog) A, I və Wel dəyərləri istifadə olunur; bunlar sonlu element modelinin və hesabatın kəsik xassələri cədvəlinin dəyərləri ilə eynidir. Katalogda olmayan Wpl və J, künc radiusu ro = 2t qəbulu ilə həndəsədən hesablanır. ERW işarəli olduqda katalogda 0,93·t dəyərləri olmadığından bütün xassələr həndəsədən hesablanır; bu halda element sətrindəki I dəyəri cədvəldəkindən kiçik çıxır (məsələn RHS120×120×8 üçün 662 və 677 sm⁴).
  • Layihənin Ümumi Parametrlərində ofset seçimləri (Offset1/Offset2, ekssentrisitet) işarələnibsə sərt diafraqma tirlərdə əslində olmayan bir oxboyu qüvvə yaradır (IPE 300 nümunələrində 318–721 kN). Proqram bu payı tir layihələndirilməsində çıxır; seçimləri bağlamaq lazım deyil. Ofsetin tir sərtliyinə təsiri saxlanıldığından sərt uclu tirlərdə ofset açıq və bağlı həllərin momentləri fərqlənə bilər (bax Polad Layihələndirmənin Nəzəri Əsasları, Bölüm 9.1).
  • Dişmərkəzli çarpazlı çərçivə (TBDY 9.8), burkulması önlənmiş çarpaz (9.9) və kompozit sütun (9.11) əhatə dairəsindən kənardır. Xalis sahə gücləndirilməsi proqramda layihələndirilmir; lazım olan sahə hesabatda verilir. Çarpaz ucu, tir ucu və sütun ayağı birləşmələri üçün Polad Birləşmə Layihələndirilməsi məqaləsinə baxın.

12. Tez-tez verilən suallar​

Hesabat ağacında “Polad Element Hesabatları” görünmür. Qrup layihədə layihələndirmə tipi Polad işarələnmiş ən azı bir tir və ya sütun varsa və analizdən sonra görünür. Elementin xüsusiyyətlər pəncərəsində “Polad” seçiminin işarələndiyindən və analizin yenidən aparıldığından əmin olun.

Hesabatda “Profil katalogda bulunamadı” yazılır. Elementə təyin edilmiş kəsik adı fabrik profil kitabxanasında eynilə tapılmadı (məsələn, əllə dəyişdirilmiş kəsik adı). Kəsiyi Fabrik Kəsiyi Seç formasından yenidən təyin edin.

Hesabatda “desteklenmiyor” yazılır. Elementə T profil və ya bərabərtərəfli olmayan bucaqlıq təyin edilib; bu kəsiklər polad yoxlamasında yoxdur. U profilin qurşağı kompakt olmadıqda da element “desteklenmiyor” olaraq işarələnir. Dəstəklənən profil (I/H, U, qutu, boru, bərabərtərəfli L) təyin edin.

Tutumlar gözlədiyimdən çox aşağı və ya yüksək çıxdı. Əvvəlcə hesabatın kəsik xüsusiyyətləri sətrini (A, Ix, Wpl) profil cədvəli ilə müqayisə edin; sonra Lb, Cb və KL dəyərlərinə baxın — yanal dayaq və ya burkulma uzunluğu əllə daxil edilmiş ola bilər. Tirin hədd vəziyyətinin (axma / qeyri-elastik / elastik yanal burulmalı burkulma) Lp və Lr ilə uyğunluğu hesabatda görünə bilər.

Polad tir və ya sütun 3 ölçülü görünüşdə düzbucaqlı görünür. Elementə profil təyin edilməyib. Bölüm 2-dəki addımlarla profil təyin edin.

Eyni elementdə həm polad, həm dəmir-beton yoxlaması ola bilərmi? Xeyr; layihələndirmə tipi tək seçimlidir. Element hansı tipdə işarələnibsə həmin modulun yoxlamasına daxil olur.