StatiCAD Proqramında Hörgü Bina Möhkəmləndirilməsi
StatiCAD Proqramında Hörgü Bina Möhkəmləndirilməsi
Həyata Keçirilə Bilən Möhkəmləndirmə Növləri
1-Püskürtmə betonla möhkəmləndirmə
2-Sistemə şaquli kəmər əlavə edərək möhkəmləndirmə
3-Lifli polimer sargı ilə möhkəmləndirmə
4-Sistemə yeni divarlar əlavə edərək möhkəmləndirmə
…
Hörgü Binalarda R, D, I əmsalları Bölüm 11-ə görə götürülməlidir. Lakin proqram istifadəçinin verəcəyi dəyəri tətbiq edir.
DD-2 zəlzələ yer hərəkəti səviyyəsi üçün hesab aparılıb nəzarətli zərər performans hədəfinin təmin edilməsi tələb olunur. Məktəb tipli binalar üçün binanın əhəmiyyət əmsalının 1,5 götürülməsi məqsədəuyğundur.
Divar təhlükəsizlik əmsalları mövcud bina olduğu üçün 1 götürülməsi məqsədəuyğundur.
Binadan məlumat toplanması TBDY 2018 tələbinə görə aşağıdakı kimi həyata keçirilir.
15.2.10. Hörgü Binalarda Məhdud Məlumat Səviyyəsi
15.2.10.1 – Bina Həndəsəsi: Memarlıq layihələri mövcuddursa binada aparılacaq vizual müayinə ilə mövcud həndəsənin layihəyə uyğunluğu müəyyən ediləcəkdir. Memarlıq layihəsi yoxdursa binanın sistem rölevesi əldə ediləcəkdir. Əldə edilən məlumatlar hörgü divarların hər mərtəbədəki yerini, uzunluqlarını, qalınlıqlarını, boşluqlarını və mərtəbə hündürlüklərini əhatə etməlidir.
15.2.10.2 – Detallar: Damın və döşəmənin növü, divarlarla bağlantı üsulları, kəmər və lintolların vəziyyəti vizual olaraq müəyyən ediləcəkdir.
15.2.10.3 – Material Xüsusiyyətləri: Divar materiallarının növü, divar səthinin bir hissəsinin
sıvası çıxarılaraq gözlə müəyyən ediləcəkdir. Bina dayanıqlığı hesablarında Bölüm 11-də hər divar növü üçün verilən divar kəsmə dayanıqlıqları əsas götürüləcəkdir.
15.2.11. Hörgü Binalarda Ətraflı Məlumat Səviyyəsi
15.2.11.1 – Bina Həndəsəsi: Binanın sistem rölevesi hazırlanacaqdır. Əldə edilən məlumatlar hörgü divarların hər mərtəbədəki yerini, uzunluqlarını, qalınlıqlarını, boşluqlarını və mərtəbə hündürlüklərini əhatə etməlidir. Bünövrə sistemi bina xaricindən açılacaq bir müayinə çuxuru ilə müəyyən ediləcəkdir.
15.2.11.2 – Detallar: Damın və döşəmənin növü, divarlarla bağlantı üsulları, kəmər və lintolların vəziyyəti vizual olaraq müayinə ediləcəkdir. Bu müayinə nəticəsində hər mərtəbədə sərt diafraqma xüsusiyyətinin təmin edilib edilmədiyı müəyyən ediləcəkdir. Əgər bu xüsusiyyət təmin edilə bilmirsə binanın zəlzələ təhlükəsizliyi baxımından qeyri-kafi olduğuna qərar veriləcəkdir.
15.2.11.3 – Material Xüsusiyyətləri: Divar materiallarının növü, divar səthinin bir hissəsinin
sıvası çıxarılaraq gözlə müəyyən ediləcəkdir. Divar materialı xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi üçün binadan ən azı iki ədəd divar parçası nümunəsi götürüləcək və Bölüm 11-ə görə aparılacaq hesablarda bu nümunələrin sıxılma dayanıqlığı sınaqlarından əldə ediləcək orta xüsusiyyətlər istifadə ediləcəkdir.
Bina dayanıqlığı hesablarında, Bölüm 11-də hər divar növü üçün verilən divar kəsmə dayanıqlıqları əsas götürüləcəkdir.
.
1-Püskürtmə Betonla Möhkəmləndirmə
1.1 Divarın bir və ya iki üzünə hesablanan sinifdə polad tor qoyulur. Polad torlar divarla birlikdə işləməsi üçün mövcud divara ankraj edilir. Hesablanan qalınlıqda, layihə möhkəmliyini verən püskürtmə beton və ya təmir harcı ilə divar örtülür.
StatiCAD hesablarında möhkəmləndirilmənin nəzərə alınması üçün layihə ümumi parametrlərindəki normativ seçim səhifəsində TBDY 2018 normativı seçilməli və Bu layihə Mövcud Binanın Müayinəsi və Möhkəmləndirmə Layihəsidir seçeneyi işarələnməlidir. RYTEİE 2019 (Riskli Yapı) normativı seçilərsə və ya Bu layihə Mövcud Binanın Müayinəsi və Möhkəmləndirmə Layihəsidir seçeneyi işarələnməyibsə möhkəmləndirmə nəzərə alınmır.
Layihə Ümumi Parametrləri>Möhkəmləndirmə Bölməsində 1., 2. və 4. Seçeneklər seçilir
1. Seçenek seçilmədikdə möhkəmləndirmə nəzərə alınmır
2. Seçenek möhkəmləndirilmənin sıxılma tutumuna olan töhfənin nəzərə alınmasını təmin edir. Divarlarda sıxılma dayanıqlığı kifayətdirsə işarələnməyə bilər.
3. Seçenek divara tətbiq olunan möhkəmləndirilmədə divarın kəsmə tutumu artımının yalnız püskürtmə betonun kəsmə dayanıqlığı ilə olduğu armaturun konstruktiv olaraq qoyulduğu fərziyyəsi ilə hesab aparılır. Həddən artıq etibarlı və qeyri-iqtisadi olduğundan tövsiyə edilmir, lakin mühəndisin seçiminə uyğun olaraq tətbiq edilə bilər.
4. Seçenek seçildikdə püskürtmə betonun kəsmə dayanıqlığı hesablanmır, yalnız polad tor armaturundan əldə ediləcək kəsmə dayanıqlığı nəzərə alınır. Bizim fikrimizcə iqtisadi və etibarlı bir həlldir. Bu seçenekdə tor armaturla təmin edilən əlavə kəsmə dayanıqlığı (kövrək sınığın qarşısının alınması üçün) 0,22*fcd*Amanto dəyəri ilə məhdudlaşdırılır. Möhkəmləndirilmiş divarın kəsmə dayanıqlığı yenə də kifayət etmirsə, möhkəmləndirilmədən kifayət qədər performans əldə edə bilmək üçün formula gərəyi püskürtmə beton sinifinin və ya köynək qalınlığının artırılması həll yolu ola bilər.
MÖHKƏMLƏNDİRMƏ KÖYNƏYİ (PÜSKÜRTMƏ BETON) ÇİZGİSİ
Möhkəmləndirilmədə divarların kompozit (köynəklərlə birlikdə) tutumlarının hesablanabilməsi üçün Möhkəmləndirmə köynəyi divar ortasından keçən statik oxdan modelləşdirilməlidir. Və hər bir divar parçası ilə köynək parçasının başlanğıc və son düyünləri eyni olmalıdır. Bu tətbiq edildikdə köynək mərtəbədən rigidliyinə uyğun yük alır. Və divarın qeyri-kafi olan tutum hissəsini də yük olaraq alıb armatur hesablanır.
Əgər divar başlanğıc və son nöqtəsi köynəyin başlanğıc son nöqtəsindən fərqli təyin edilirsə köynək yalnız mərtəbədən yük alıb armatur hesablanır, bağlı olduğu divardan ayrıca yük almır. Mərtəbədən aldığı yükə görə armatur hesabı aparılır.
Proqramda istifadə edilən möhkəmləndirmə köynəyi termini püskürtmə beton və ya təmir harcı ilə tətbiq olunan divar üzərinə polad tor yerləşdirilən və divara ankrajı edilən dəmir-beton təbəqəsi yaradaraq möhkəmləndirilməni izah edir.
Möhkəmləndirmə köynəyi çizə bilmək üçün əsas ekrandakı 
düyməsinə basılaraq Divar Möhkəmləndirmə Köynəyi Xüsusiyyətləri məlumat daxiletmə formu ekrana gətirilir.
Gələn formda köynək adı proqram tərəfindən avtomatik verildiyindən dəyişdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Köynəklənəcək divar qalınlığı dəyəri sm olaraq daxil edilir. Divar və köynək eksentrisiteti dəyəri sıfır olaraq saxlanılır. Köynək sol/alt çıxma boyu kliklənan nöqtədən etibarən sola və ya aşağıya doğru neçə sm uzadılacağını, Köynək sağ/üst çıxma boyu kliklənan nöqtədən etibarən sağa və ya yuxarıya doğru neçə sm uzadılacağını müəyyən edir. Beton köynək qalınlığı dəyəri daxil edilir. Əgər pilləli bina deyilsə və ya divarlarda alt kota-üst kota dəyərləri sıfırdırsa beton köynəyinin də alt və üst kotaları sıfır olaraq saxlanılmalıdır.
Əgər divarın üst və ya sol üzü örtüləcəksə radio Üst/sol üz örtmə düyməsi, sağ və ya alt üzü örtüləcəksə Alt sağ üz radio düyməsi seçili vəziyyətə gətirilir.
Divarların boydan-boya köynəklənməsi halında proqram köynək üçün lazım olan armaturu hesablaya bilir. Xüsusi dəyər istifadə edilmək istəndikdə seçenekləri verilən polad torlardan biri istifadə edilə bilər.
Tamam düyməsi ilə çıxdıqdan sonra köynəklənəcək divar oxunda birinci və ikinci nöqtə kliklənaraq köynək çizilir.
Möhkəmləndirmə Köynəklərinin Çizilməsi
1-Möhkəmləndirilmədə divarların kompozit (köynəklərlə birlikdə) tutumlarının hesablanabilməsi üçün möhkəmləndirmə köynəkləri ilə divarlar eyni ox eksenindən təyin edilməlidir.
2-Divar Möhkəmləndirmə Köynəyi Xüsusiyyətlərində Köynək Adının dəyişdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Proqram element adlarını avtomatik verir, qarışıq sırayla çizilən elementlərin adları sıralanmaq istənilsə üst alət çubuğunda sırala düyməsinə basaraq avtomatik sıralama edilə bilər.
3- Köynəklənəcək divar qalınlığı qutusunda divar qalınlığı dəyəri daxil edilir.
4-Köynək sol/alt çıxma boyu xarici divar köynəklərində köynəklənəcək divarın solundan və ya altından dik saplanan divarın qalınlığının yarısının götürülməsi uyğun ola bilər. Sol/alt çıxma boyu köynəyin təyin edildiyi sol/alt oxun nə qədər irəlisində və ya gerisində çizilərəcəyini müəyyən edir. Müsbət və ya mənfi dəyər verilə bilər.
6-Köynək sol/alt çıxma boyu daxili divar köynəklərində köynəklənəcək divara dik saplanan divarın qalınlığının yarısının mənfi işarəlisi (məsələn -10) götürülməsi uyğun ola bilər. Sol/alt çıxma boyu köynəyin təyin edildiyi sol/alt oxun nə qədər irəlisində və ya gerisində çizilərəcəyini müəyyən edir. Müsbət və ya mənfi dəyər verilə bilər.
7-Köynək sağ/üst çıxma boyu tərifi üçün (5) və (6) nömrəli maddələrdən istifadə edə bilərsiniz.
8-Beton köynək qalınlığı Zəlzələ Normativına görə ən azı 3 sm verilməlidir. Köynəklərin rigidlikləri nəzərə alınaraq statik hesab aparıldıqda köynək qalınlığı köynəklərin alacağı zəlzələ yükünün müəyyən edilməsindəki amillərdən biridir.
9- Alt Kota: əgər modelləşdirdiyiniz mərtəbə zirzəmi mərtəbəsi və binanız pilləlidirsə köynək alt kotasını divar alt kotasına bərabər edə bilərsiniz.
10-Üst Kota: əgər modelləşdirdiyiniz mərtəbə Ən Üst mərtəbə və binanız pilləlidirsə köynək üst kotasını divar üst kotasına bərabər edə bilərsiniz. Köynək alt və ya üst kotasını divar alt və ya üst kotasından fərqli daxil etdiyiniz halda analiz nəticələri gözlənilən nəticədən uzaqlaşa bilər.
11- Bina tətbiqində köynək alt və ya üst kotasının divar alt və ya üst kotasından fərqli verilməsi binanızın zəlzələ performansının azalmasına səbəb ola bilər.
12-Divarın şaquli divarlarda sol üzünü, üfüqi divarlarda üst üzünü örtmək üçün üst sol üz örtmə seçeneyini aktiv hala gətirə bilərsiniz.
13-Divarın şaquli divarlarda sağ üzünü, üfüqi divarlarda alt üzünü örtmək üçün alt sağ üz örtmə seçeneyini aktiv hala gətirə bilərsiniz.
14- Tamam Düyməsinə Klikləyərək və əsas modelləşdirmə ekranında ox kəsişmə nöqtələrinə klikləyərək köynəyin birinci və ikinci ucunu işarələyin. Köynək Çizilərəcək.
15-Möhkəmləndirmə Köynəklərinin Divar sıxılma emniyet gərginliklərinə töhfəsini nəzərə almaq və ya Möhkəmləndirmə Köynəklərinin Divar Kəsmə Tutumuna Töhfəsini hesablamaq istəyirsinizsə xarici divarlarda köynəklərin başlanğıc və son nöqtələrini divar başlanğıc və ya son nöqtələrinə bərabər və ya böyük götürməlisiniz. (formula tərifi ilə)
15-Möhkəmləndirmə Köynəklərinin Divar sıxılma emniyet gərginliklərinə töhfəsini nəzərə almaq və ya Möhkəmləndirmə Köynəklərinin Divar Kəsmə Tutumuna Töhfəsini hesablamaq istəyirsinizsə divar daxili köynəklərin başlanğıc və son nöqtələrini divar başlanğıc və ya son nöqtələrinə bərabər və ya böyük götürməlisiniz.
Ekranda və çizgilərdə köynək və divar kəsişmə nöqtəsində (köynək və dik saplanan divar kəsişmə bölgəsi) köynək çizili olacağından köynək rigidliklərində divar kəsişmə nöqtəsi qədər bir artıqlıq yaranacaqdır. Lakin analizdə bu vəziyyət nəzərə alınmaqda olub köynək sahələri kəsişmə bölgəsinin sahəsi qədər azaldılmaqda olduğundan hesablarda fərq ortaya çıxmır. Çizgilərdə köynək-divar kəsişməsində köynək çizgisinin ayrıca trimlənməsi (budama, silmə) uyğun olacaqdır.
16-Divar köynəyi qapı və ya pəncərə boşluğunu əhatə edəcək şəkildə çizildikdə köynəklər qapı və ya pəncərə boşluqları ilə avtomatik olaraq bölünür və konstruktiv köynəklər avtomatik yaradılır.
Konstruktiv Möhkəmləndirmə Köynəyi pəncərənin üstündəki və altındakı və ya qapının üstündəki divar parçalarında köynəyin davam etdirilməsidir. Divar boşluqlarında köynəyin davam etdirilməsi dolu divar parçalarındakı köynəklərin rigidliyini artırır və binada daha yaxşı bir möhkəmləndirmə təmin edir. Möhkəmləndirmə köynəkləri çizilərəkən qapı və ya pəncərəyə gələn hissələrdə konstruktiv köynəklər
proqram tərəfindən avtomatik yaradılır və xüsusiyyətləri istifadəçi tərəfindən bu formdakı məlumatların dəyişdirilməsi ilə dəyişdirilə bilər.
Köynək Armaturları
Binada köynək armaturu olaraq tək tip armatur istifadə etmək istənilirsə, əvvəlcə köynək xüsusiyyətləri pəncərəsindəki armatur seçimi bölməsində proqram avtomatik seçsin şəklində işarələnib analiz nəticəsində çıxan proqramın seçdiyi maksimum köynək armaturunun bütün köynəklərdə tətbiq edilməsi üçün, mərtəbə-mərtəbə bütün köynəklər seçilərək (seçili köynəklərin xüsusiyyətlərini dəyişdir seçeneyi ilə) köynək xüsusiyyətləri pəncərəsinin armatur seçimi bölməsində maksimum hesablanmış polad tor bütün köynəklərə təyin edilə bilər.
Hesabat hesabatlarında Q785/785 polad tor sinifindən daha böyük sinifdə tor mövcud olması lazım olan armatur sahəsinin hazır polad torlarla təmin edilə bilmədiyini göstərir. Məsələn Q1234/1234 tor hesablanmışsa bu köynəkdə 12,34 sm2/m üfüqi və şaquli armatur istifadə edilməli olduğunu göstərir.
Belə bir vəziyyətdə köynəyin içinə qalınlıq daxilində 2 ədəd Q634 armatur (2*634>1234) istifadə edilə bilər
və ya
məsələn tək sıra 12 mm çaplı nervürlü armatur istifadə ediləcəksə 100/(12,34/(1,2*1,2*pi()/4) =9 sm aralıqla
Yaxud iki sıra 12 mm çaplı nervürlü armatur istifadə ediləcəksə 2*100/(12,34/(1,2*1,2*pi()/4) =18 sm aralıqla armatur seçilərək çizgilər tənzimlənə bilər.
2-Qeyri-Kafi Divarlara Şaquli Kəmər Əlavə Edərək Möhkəmləndirmə
Yuxarıdakı şəkildəki seçeneyinin işarələnməsi proqramda aşağıdakı normativ maddəsinin tətbiqini təmin edir.
Şaquli kəmərləri divar dayanıqlığına daxil et seçeneyi işarələndikdən sonra, divar içinə kifayət qədər kəsikdə şaquli kəmərlər əlavə edildikdə qeyri-kafi divarlar kifayətli hala gələcəkdir.
3- Lifli Polimer Sargı İlə Möhkəmləndirmə
Qeyri-kafi divarlar seçilərək üzərindən sağ kliklənaraq seçili divar xüsusiyyətlərini dəyişdir seçeneyi kliklənir.
Divar xüsusiyyətləri pəncərəsindəki LP Sargı Bölməsinə gəlinərək Üfüqi zolaqlar şəklində Lifli Polimer sargı tətbiqi Tətbiq edilsin və/və ya Divar Küncləri Arasında çapraz Lifli Polimer Tətbiqi Tətbiq edilsin Seçeneyi seçilir.
Tətbiq edilməsi nəzərdə tutulan materiala aid dəyərlər qutuculara yazılaraq tamam düyməsinə basılır.
Analizdən sonra divarın kifayətli hala gəlib-gəlmədiy yoxlanılır. Kifayətli hala gəlməyibsə Tək üzdəki LP sargı təbəqə sayı, LP örtülən üz sayı (Divarın, 1 üzündən və ya 2 üzündən örtüldüyü), LP zolaqların, oxdan-oxa olmaq üzrə, aralıqları, LP zolağının eni və ya material cinsi/keyfiyyəti dəyişdiriləərk analiz təkrarlanır.
Statik nəticələr divar kəsmə gərginliyi hesabatından yoxlanıla bilər
Yuxarıdakı cədvəldə Divar kəsmə dayanıqlığı (Vrd), hər bir yükləmə üçün Vrd1a, Vrd1b dəyərlərindən kiçik olanına Vfy+Vfc dəyərlərinin əlavə edilməsi ilə tapılır.
Vrd=min(Vrd1a,Vrd1b)+Vfy+Vfc
Çizgilər çizgi seçimi pəncərəsindən alına bilər.
Bünövrələr
Normativ performans hesablarında bünövrə qeyri-kəfiliyinin binaya təsirini bildirmediği üçün proqram bünövrə qeyri-kəfilikləri üçün binanın performans vəziyyətini dəyişdirmir. Lakin bünövrələrdə qeyri-kəfilik varsa (bünövrə hesabatlarından yoxlanılır), bünövrələrin en-kəsit ölçüləri dəyişdirilərək kifayətli olana qədər analiz aparılır; yeni kifayətli bünövrə ölçülərinə çatmaq üçün möhkəmləndirmə çizgiləri istifadəçi tərəfindən ayrıca çizilir. Çizgilər mövzusunda Zekai Celep Hocanın Zəlzələ Mühendisliyinə giriş kitabından istifadə edilə bilər.