Yüngül Polad Panel və Dayaq Layihələndirilməsi

Bu məqalə StatiCAD-in yüngül polad (soyuq şəkildə formalaşdırılmış polad) divar paneli modulunun istifadəsini izah edir. Modul iki əsas yoxlama aparır: panelin üzlüyünün kəsmə daşıma qabiliyyəti (TBDY 2018) və panel çərçivəsindəki dayaqların oxboyu sıxılma + müstəvidən kənar külək əyilməsi yoxlaması (HCBTİE Bölüm 4 qaydasında Effektiv En Metodu — EGM; YDKT və ya GKT). Qüvvələr proqramın analiz həllindən götürülür; nəticələr analiz xəbərdarlıqlarında və türkcə/ingiliscə hesablama hesabatlarında təqdim olunur.

Əlaqəli məqalələr: Yüngül Polad Tir və Sütun Layihələndirilməsi, Normativ Tələblər, Ankraj və Bünövrə, Nəzəri Əsaslar, Doğrulama.

info

Hansı versiyalarda? Yüngül polad hesabları StatiCAD Ultimate versiyasında mövcuddur. Panel məlumatları hər versiyada layihə ilə birlikdə saxlanılır.

1. Ümumi axın

1. Divarı adi qaydada çəkin və Divar Xüsusiyyətləri pəncərəsini açın.
2. Layihə tipi olaraq “Yüngül Polad Panel” seçimini işarələyin.
3. Yüngül Polad Paneli bölməsində üzlük və dayaq daxiletmələrini edin (Bölmə 2) və Tamam ilə yadda saxlayın.
4. Xarici fasaddakı panellər üçün Divar Xüsusiyyətlərindəki kənar ox xanalarından (Üst/Alt/Sol/Sağ Kənar Oxda) uyğun olanı işarələyin; külək əyilməsi yalnız bu divarlarda hesablanır (Bölmə 5).
5. Layihənin Ümumi Parametrləri-ndə layihələndirmə metodunu (YDKT/GKT), külək sürət təzyiqini və dayaq sallanma limitini yoxlayın (Bölmə 5 və 6).
6. Analizi işə salın. Panelin kəsmə daşıma qabiliyyəti və dayaq yoxlamaları analiz zamanı avtomatik hesablanır; qeyri-kafiliklər analiz sonundakı xəbərdarlıq siyahısında görünür (Bölmə 8).
7. Hesabat Seçimi pəncərəsinin Hesabat bölməsindəki ağacdan “Yüngül Polad Element Hesabatları” qrupunu və alt hesabatları işarələyib hesabatı yaradın (Bölmə 9).

2. “Yüngül Polad Paneli” bölməsinin daxiletmələri

Daxiletmə	İzah	Defolt
Sol/Üst Panel Üzlüyü Var	Panelin sol (üst) üzündə üzlük lövhəsinin olub-olmaması	Var
Sağ/Alt Panel Üzlüyü Var	Panelin sağ (alt) üzündə üzlük lövhəsinin olub-olmaması	Var
vc,sol, vc,sağ (kN/m)	Üzlüyün vahid uzunluğa düşən xarakteristik sürüşmə dayanıqlığı (lövhə tipinə, vint diametrinə və məsafəsinə görə; bölmədəki izahda TBDY Cədvəl 10.5-in tipik qiymətləri verilir)	10,2 (11 mm OSB)
Dayaq Profili (C / Sigma)	Panel dayaqlarında istifadə olunacaq soyuq şəkildə formalaşdırılmış kəsik; siyahı quraşdırma ilə gələn profil cədvəlindən doldurulur	Boş (istifadəçi seçir)
Dayaq məsafəsi s (mm)	Aralıq dayaqların oxdan oxa məsafəsi	600
Kənar dayaq sayı n	Panelin hər ucundakı dayaqların sayı; çevrilmə qüvvəsi bu dayaqlar arasında bölüşdürülür	2

note

Bu daxiletmələri ehtiva etməyən köhnə layihə faylları dəyişiklik tələb etmədən açılır; sahələr defolt qiymətlərlə gəlir.

3. Panelin kəsmə daşıma qabiliyyəti (TBDY 2018)

Hər yüngül polad panel üçün üzlüklü üzün (üzlərin) kəsmə daşıma qabiliyyəti hesablanır:

info

Vc = 0,6 · vc · L (L: divar uzunluğu)

• 2 ≤ h/L ≤ 4 aralığında daşıma qabiliyyəti 2L/h əmsalı ilə azaldılır; h/L > 4 və ya L < 0,30 m olduqda panel kəsmə daşıma qabiliyyətinə qatılmır.
• Yalnız bir üz üzlüklüdürsə həmin üzün daşıma qabiliyyəti; iki üz üzlüklüdürsə, bərabər üzlüklərdə cəm, fərqli üzlüklərdə max(2·kiçik, böyük) qaydası istifadə olunur.

Nəticə mərtəbə kəsmə paylanmasında panelin üfüqi daşıma qabiliyyəti kimi nəzərə alınır və hesabatda panel üzrə sadalanır.

4. Dayaq yoxlaması (EGM — HCBTİE Bölüm 4)

4.1 Tələblər

Analiz hər panel üçün bütün yük kombinasiyalarında divarın müstəvi daxili kəsmə (V) və şaquli oxboyu (N) zərfini çıxarır; həlledici kombinasiyanın adı hesabatda göstərilir. Dayaq tələbləri bu zərfdən çıxarılır:

Üzv	Oxboyu tələb	İzah
Aralıq dayaq	Naralıq = N · s / L	Şaquli yükün təsir sahəsi payı
Kənar dayaq	Nkənar = max[ N·(s/2)/L + (V·h/L)/n ; Cd ]	Təsir sahəsi payı + çevrilmə momentindən gələn uc qüvvəsinin kənar dayaqların sayına bölünmüş payı. Cd eyni paylanmanın zəlzələ təsiri dayanıqlıq ehtiyatı əmsalı D ilə böyüdülərək kombinasiya üzrə hesablanmış halıdır (TBDY 10.4.1.1(a)); böyük olan əsasdır. Hesabatda tələbin yanında “(D ile)” (D ilə) və ya “(zarf)” (zərf) yazılır.

4.2 Daşıma qabiliyyəti

Seçilmiş kəsik üçün EGM ilə oxboyu sıxılma daşıma qabiliyyəti (Pd) tapılır: lokal bükülmə (effektiv enlər), distorsiyalı bükülmə və əyilmə–burulma ilə (qlobal) bükülmə sətirlərinin ən kiçiyi həlledicidir. Bükülmə uzunluqları:

• Güclü ox: Lx = panel hündürlüyü h.
• Ən azı bir üz üzlüklüdürsə, zəif ox və burulma üçün Ly = Lz = dayaq məsafəsi s götürülür və yanal-burulma bükülməsi bağlı hesab edilir; üzlük yoxdursa Ly = Lz = h.

Brüt kəsik xüsusiyyətləri (A, Ix, Iy) profil cədvəlindəki istehsalçı katalog qiymətləridir; burulma sabiti, kəsmə mərkəzi və qıvrılma sabiti kəsik həndəsəsindən avtomatik hesablanır. Üzlüklü panellərdə həlledici sətir çox vaxt distorsiyalı bükülmədir; distorsiyalı kritik gərginlik HCBTİE 4.10.3.3 ümumi metodu ilə və ya seçilərsə sonlu zolaq metodu ilə hesablanır (bax Nəzəri Əsaslar).

Hər panel üçün kənar və aralıq dayaq ayrı sətir kimi yoxlanılır. İki nisbət hesablanır və böyüyü həlledici nisbət olaraq Yeterli / YETERSİZ (Kafi / QEYRİ-KAFİ) qərarını verir:

• Oxboyu nisbət = PEd/Pd (bütün yük kombinasiyalarının zərfi),
• Külək kombinasiyası nisbəti = P/Pd + M/Md (yalnız xarici divarlarda; HCBTİE Denk. 4.8.4).

5. Müstəvidən kənar külək əyilməsi və sallanma

Kənar oxu işarələnmiş (xarici) divarların dayaqları divar üzünə perpendikulyar külək təzyiqi altında sadə tir kimi əyilir:

• w = max(0,8 · q ; 0,5) kN/m² (0,8: TS 498 təzyiq əmsalı; 0,5 kN/m²: HCBTİE xarakteristik külək yükünün aşağı həddi)
• M = γW · w · b · h² / 8 (b: aralıq dayaqda s, kənar dayaqda s/2; ikinci tərtib böyütməsi tətbiq olunur)

q, Layihənin Ümumi Parametrləri → Yük Kombinasiyaları bölməsindəki “Külək Yükü” xanasıdır; TS 498-ə görə bina hündürlüyünə uyğun qiymət daxil edilməlidir (0–8 m: 0,5; 8–20 m: 0,8; 20–100 m: 1,1 kN/m²). Eyni bölmədəki qar yükü külək kombinasiyasındakı oxboyu qüvvəyə qatılır. Külək kombinasiyaları — YDKT: 1,2G + 1,0Q + 0,5S + 1,6W və 1,2G + 1,6S + 0,8W; GKT: G + 0,75Q + 0,75S + 0,45W və G + 0,6W.

note

Layihədə heç bir yüngül polad panel xarici divar kimi işarələnməyibsə, analiz xəbərdarlıq siyahısında bunu bildirən bir sətir görünür; külək əyilməsi səssizcə buraxılmır. q daxil edilməyibsə və ya panelin üst səviyyəsinin hündürlüyünə uyğun TS 498 qiymətindən aşağıdırsa, yenə xəbərdarlıq verilir (q proqram tərəfindən dəyişdirilmir).

Sallanma yoxlaması: Xarici divar dayaqlarında küləyin xarakteristik qiyməti ilə müstəvidən kənar sallanma hesablanır və δ ≤ h/K yoxlanılır. Sallanma servis momentindəki effektiv kəsik ətalət momenti ilə (HCBTİE 4.9.5) hesablanır; incə kəsiklərdə brüt ətalət momenti ilə hesablanandan böyük çıxa bilər. K, Layihənin Ümumi Parametrləri → Normativ Seçimi bölməsindəki “Yüngül Polad Element Layihələndirmə Metodu” xanasının Dayaq sallanma limiti siyahısından seçilir (h/120, h/200, h/240 defolt, h/300, h/360). HCBTİE dayağa məxsus limit vermədiyindən seçim üzlük növünə görə mühəndis qərarı ilə edilməlidir: elastik üzlükdə h/120, gips və ya OSB üzlükdə h/240, suvaq və ya keramik üzlükdə h/360 geniş yayılıb. Nəticə hesabatda ayrıca “Sallanma” sətrində yazılır; aşılarsa dayaq qeyri-kafi sayılır.

6. Layihələndirmə metodu: YDKT / GKT

Layihənin Ümumi Parametrləri → Normativ Seçimi bölməsində (bina tipi yüngül polad seçilərkən və ya layihədə yüngül polad panel olduqda görünən) “Yüngül Polad Element Layihələndirmə Metodu” xanasından seçilir və layihə ilə yadda saxlanılır:

Seçim	Dayanıqlıq	Yük kombinasiyaları
YDKT (defolt)	φc = 0,85, φb = 0,90 (HCBTİE)	Proqramın kombinasiyaları; zəlzələ daxil olan kombinasiyalarda G əvəzinə 1,2G; bundan əlavə HCBTİE 4.3.1 şaquli kombinasiyaları (1,4G; 1,2G + 1,6Q + 0,5S; 1,2G + 1,6S + Q) sadə G/Q/S nəticələrindən yaradılaraq zərfə əlavə edilir.
GKT	Ωc = 1,80, Ωb = 1,67 (AISI S100)	Proqramın kombinasiyaları GKT qarşılıqlarına çevrilir; bundan əlavə G + Q, G + S, G + 0,75Q + 0,75S və zəlzələli kombinasiyaların G + 0,7E halı zərfə əlavə edilir.

danger

HCBTİE yalnız YDKT-ni müəyyən edir; GKT seçimi müqayisə və ilkin ölçülərin seçilməsi üçündür. Rəsmi hesablarda YDKT istifadə edin. Köhnə layihələr YDKT ilə açılır.

7. Üzlüyün fırlanma tutulması (kφ)

OSB və ya kontrplak üzlük dayağın qurşaqlarını fırlanmaya qarşı tutaraq distorsiyalı bükülmə dayanıqlığını artırır (HCBTİE 4.10.3.3, AISI S240). Məlumat daxil edilməzsə kφ = 0 qəbul edilir.

• Divar Xüsusiyyətləri → Yüngül Polad Paneli bölməsindəki “Üzlüyün dayağa fırlanma tutulması” xanasında sol və sağ üz üçün lövhə növü (Təyin edilməyib / Gips lövhə / OSB / Kontrplak / İstifadəçi kφ), lövhənin əyilmə sərtliyi (0 = növün defoltu), vint məsafəsi və yalnız “İstifadəçi kφ” üçün kφ daxil edilir. Hesabda iki üzün kiçiyi istifadə olunur: üzlərdən biri gips lövhədirsə, təyin edilməyibsə və ya üzlüksüzdürsə kφ = 0 olur.
• Şərtlər: vint məsafəsi ≤ 305 mm və dayaq məsafəsi ≤ 625 mm; əks halda kφ = 0 götürülür və səbəbi hesabatda yazılır. Gips lövhə dayanıqlıq hesabında nəzərə alınmır.
• Hesabatda dayaq qeydində hər üzün kφ qiyməti və ya sıfır səbəbi və istifadə olunan qiymət yazılır.

8. Analiz xəbərdarlıqları

Xəbərdarlıq	Mənası / görüləcək iş
“… hafif çelik panel dikme hesabı yapılamadı: Dikme profili seçilmedi” (… yüngül polad panel dayaq hesabı aparıla bilmədi: Dayaq profili seçilməyib)	Panelin bölməsində dayaq profili seçilməyib. Divar Xüsusiyyətləri → Yüngül Polad Paneli bölməsindən profil seçin.
“… hafif çelik panel KENAR/ARA dikmesi yetersiz (oran=…)” (… yüngül polad panelin KƏNAR/ARALIQ dayağı qeyri-kafidir)	Müvafiq dayağın həlledici nisbəti 1-i aşır. Daha böyük və ya qalın profil seçin, dayaq məsafəsini azaldın və ya kənar dayaqların sayını artırın.
“Hafif çelik panellerde bina kenar aksı (dış duvar) işaretli duvar yok …” (Yüngül polad panellərdə bina kənar oxu (xarici divar) işarələnmiş divar yoxdur …)	Heç bir panel xarici divar kimi işarələnmədiyi üçün külək əyilməsi hesablanmadı. Fasad panellərində kənar ox xanalarını işarələyin.
“… hafif çelik panel dikme sehimi fazla (rüzgâr: sehim=… mm > h/K=… mm)” (… yüngül polad panel dayaq sallanması çoxdur)	Xarici divar dayağının müstəvidən kənar sallanması seçilmiş limiti aşır. Daha sərt profil seçin, dayaq məsafəsini azaldın və ya üzlük növünə uyğundursa limiti yenidən nəzərdən keçirin.
“Rüzgâr basıncı q girilmemiş …” / “… TS 498 yükseklik kademesinin altında …” (Külək təzyiqi q daxil edilməyib … / … TS 498 hündürlük pilləsinin altındadır …)	Layihənin Ümumi Parametrləri → Yük Kombinasiyaları → Külək Yükü qiymətini bina hündürlüyünə uyğun daxil edin.

9. Hesabatlar

Hesabat Seçimi → Hesabat bölməsindəki ağacda “Yüngül Polad Element Hesabatları” qrupu var (layihədə yüngül polad panel olduqda görünür):

• Yüngül Polad Panel Layihələndirilməsi: Panel üzrə üzlük məlumatları, h, L, vc daxiletmələri və üzlüyün kəsmə daşıma qabiliyyətləri.
• Yüngül Polad Dayaq Layihələndirilməsi (EGM): Mərtəbə-mərtəbə, panel üzrə — panelin adı və profil, həndəsə (h, L, s, n), layihələndirmə metodu və külək təzyiqi, zərf qüvvələri (həlledici kombinasiyanın adı ilə), kənar və aralıq dayaq üçün tələb, daşıma qabiliyyəti, oxboyu nisbət, həlledici nisbət və vəziyyət; xarici divarlarda külək kombinasiyası sətri və sallanma; ankraj və panel kəsmə sətirləri; hesablama fərziyyələri qeydi.
• Yüngül Polad Tir Layihələndirilməsi (EGM) və Yüngül Polad Sütun Layihələndirilməsi (EGM): Layihədə belə element varsa (bax Yüngül Polad Tir və Sütun Layihələndirilməsi).

Hesabatlar proqramın dil parametrinə görə türkcə və ya ingiliscə hazırlanır; analiz tamamlandıqdan sonra “Tüm Seçili Raporları Oluştur” (Bütün Seçilmiş Hesabatları Yarat) ilə alınır və PDF/DOCX kimi ixrac edilə bilər.

10. Tez-tez verilən suallar

Panelin kəsmə daşıma qabiliyyəti 0 görünür. h/L > 4 və ya L < 0,30 m ola bilər, yaxud hər iki üzdə üzlük işarələnməyib. Köhnə layihələrdə üzlük dayanıqlığı köhnə defoltla (2,7 kN/m) gələ bilər; bölmədən yoxlayın.

Dayaq profili siyahısı boşdur və ya yalnız Sigma profillərini göstərir. Profillər quraşdırma qovluğundakı HafifCelikProfil.txt faylından (527 profil) yüklənir. Bu fayl tapılmazsa ehtiyat HafifCelikSigma.txt (90 Sigma profili) istifadə olunur; hər ikisi yoxdursa siyahı boş qalır. Yeniləməni yenidən quraşdırın.

Yeni yüngül polad divarda dayaq profili boş gəlir. Profil istifadəçi tərəfindən seçilir: Divar Xüsusiyyətləri → Yüngül Polad Paneli → Dayaq Profili. Seçilməzsə analiz xəbərdarlıq verir.

Hesabatda külək kombinasiyası sətri yoxdur, “iç duvar” (daxili divar) yazılıb. Divar kənar ox xanalarının heç biri ilə işarələnməyib. Fasad divarıdırsa, Divar Xüsusiyyətlərindən müvafiq kənar oxu işarələyib analizi təkrarlayın.

Kənar dayaq tələbinin yanında “(D ile)” (D ilə) yazılır. TBDY 10.4.1.1(a)-ya görə kənar dayaq tələbi dayanıqlıq ehtiyatı əmsalı D ilə böyüdülmüş zəlzələ kombinasiyalarından da hesablanır; çoxmərtəbəli binada yuxarı mərtəbələrdən toplanan çevrilmə momenti də nəzərə alınır. Nisbət qeyri-kafidirsə, kənar dayaqların sayını və ya profili böyüdün.

Hesabat qeydində “Kenar rijitleştirici (HCBTİE 4.9.3)” (Kənar sərtləşdirici) qeydi var. Dodaq qurşağı tam sərtləşdirməyə çatmır; qurşağın lövhə əmsalı və effektiv enlər normativə görə azaldılıb. Daha qalın divar və ya daha uzun dodaqlı profil seçilərsə azalma kiçilir.

Üzlüklü paneldə həlledici sətir niyə həmişə distorsiyalı bükülmədir? Üzlük zəif ox və burulma bükülməsini dayaq məsafəsi ilə məhdudlaşdırır; nazik divarlı kəsiklərdə bu halda ən aşağı dayanıqlığı adətən distorsiyalı bükülmə verir. Üzlüyün fırlanma tutulmasını (Bölmə 7) daxil etmək və sonlu zolaq seçimi (Sigma kəsiklərdə) bu dayanıqlığı daha real hesablayır.