Nümunə Həll: Prefabrik Sənaye Binası

Bu məqalə StatiCAD-in prefabrik (öncədən hazırlanmış) dəmir-beton konstruksiya xüsusiyyətlərini, Türkiyə Prefabrik Birliyinin “Önüretimli Betonarme Örnek Bir Sanayi Binasının TBDY-2018’e Göre Analiz ve Tasarımı” kitabındakı nümunə bina üzərində, proqramın öz ekran görüntüləri ilə addım-addım izah edir: layihəni açmaqdan layihə parametrlərinə, kəsiklərdən mafsallı birləşmələrə, dam diafraqmasından əlavə kütlələrə, fərqli R-D ayarından analizə, birləşmə layihələndirilməsindən hesabata qədər. Hər xüsusiyyətin ətraflı izahı və hesab əsasları üçün Prefabrik Konstruksiyaların Modelləşdirilməsi, Hərəkətli Körpülü Kran Yükləri, Zəlzələ Əlavə Kütlələri və Fərqli R–D və Prefabrik Birləşmələrin Layihələndirilməsi məqalələrinə, kitabla və SAP2000 ilə müqayisələr üçün Prefabrik Konstruksiyalar üzrə Doğrulama İşləri məqaləsinə baxın.

info

Buraxılış: Prefabrik alətlər (Makrolar menyusundakı prefabrik əmrlər, prekast kəsik şablonları, birləşmə layihələndirilməsi pəncərəsi, “Betonarme Prefabrik” (Prefabrik Dəmir-beton) bina tipi, sütun əsaslı yerdəyişmə seçimi və hesabatdakı birləşmə səhifəsi) StatiCAD Ultimate buraxılışında mövcuddur. Ekran görüntüləri StatiCAD Ultimate V.10.0.1.0 (64 bit, türkcə interfeys) ilə alınıb; buraxılışınıza görə bəzi düymə və yazılar fərqli görünə bilər.

Nümunə fayl: Kitab binasının StatiCAD modeli dəstək komandasından əldə edilə bilər. Məqalədə faylın bir surəti OrnekPrefabrik.sy4 adı ilə istifadə olunub, həllin sonunda OrnekPrefabrik.sbd kimi saxlanılıb; öz işlərinizi də surət üzərində aparın.

1. Nümunə bina

Kitabdakı sənaye binası iki aralıqlı, təkmərtəbəli prefabrik hol ilə bir hissəsində aralıq mərtəbəsi olan konstruksiyadır. Modeldə istifadə olunan əsas məlumatlar aşağıdadır.

Mövzu	Qiymət
Plan	40 × 75 m; X istiqamətində 7,5 m aralıqlı 11 ox, Y istiqamətində 10 m aralıqlı A–E oxları; iki ədəd 20 m aralıq (A–C və C–E)
Mərtəbələr	Mərtəbə 1: +5,00 (A–C arasında aralıq mərtəbə), Mərtəbə 2: +10,00 (dam); hər mərtəbə 500 sm. Proqramda mərtəbə adları susmaya görə “BODRUM KAT” və “ZEMİN KAT” görünür; Ayarlar › Ümumi Mərtəbə Ayarları bölməsindən dəyişdirilə bilər.
Daşıyıcı sistem	Bünövrəyə ankastre sütunlar 60/60 (D oxu 50/50); dam tirləri (EÇK), oluklar və aşıqlar sütunlara pimli; aralıq mərtəbə tirləri moment ötürən (üstdə yaş – altda qaynaqlı); C–E aralığında 200 kN hərəkətli körpülü kran
Dam	Maili dam tiri, uclar mafsallı olduğundan kütlə ekvivalenti prizmatik 40×41 kəsiklə; trapes sac örtüklü dam, aşıqlar 20/25 və TBDY Əlavə 8B ekvivalent çarpazları (1600 ədəd) ilə yarımsərt diafraqma
Material	Beton 35 MPa (C35), armatur B420C
Zəlzələ	DD-2, SS = 1,153, S1 = 0,318, zemin ZC → SDS = 1,384, SD1 = 0,477; I = 1; üst hissə R = 3, D = 2; alt hissə (aralıq mərtəbəli hissə) R = 5, D = 2,5 (TBDY 4.3.6)
Əlavə kütlələr	Fasad panellərinin yarı kütləsi sütun üstlərində və kran körpüsünün kütləsi C və E oxlarında, kran tiri kotunda (Z = 800 sm) iki nöqtədə, cəmi 30 nöqtədə “Zəlzələ Əlavə Kütləsi” kimi

note

Maili (beşik) dam tiri əslində dəyişən kəsiklidir. Uclar mafsallı olduğundan yanal analizə əyilmə sərtliyi daxil olmur; buna görə nümunə modeldə kütləsi eyni olan, prizmatik ekvivalent kəsiklə təmsil olunub. Dəyişən kəsikli (Nonprismatic) və prekast şablonlu kəsiklərin necə təyin edildiyi Bölmə 6.2-də göstərilib.

2. Proqramı başlatma və layihəni açma

1. StatiCAD-i başladın. Başlanğıc ekranı açılır (Şəkil 1).
2. Soldakı zolaqdan Aç (1) düyməsinə klikləyin.
3. Aç pəncərəsində nümunə faylın yerləşdiyi qovluğa keçin (1). Fayl növü siyahısından StatiCAD Text Data-nı seçin (3) — .sy4 faylları bu növdədir; .sbd faylları üçün susmaya görə StatiCAD Binary Data qalır. Faylı seçib (2) Aç-a basın (4) (Şəkil 2).
4. Layihə yükləndikdən sonra alt dokdakı Ana Ekran simgəsinə (Şəkil 1-də 2) klikləyin.

Şəkil 1 – Başlanğıc ekranı: 1 Aç, 2 Ana Ekran

Şəkil 2 – Aç pəncərəsi: 1 qovluq, 2 nümunə fayl, 3 fayl növü (StatiCAD Text Data = .sy4), 4 Aç

tip

İpucu: Layihə açılarkən başlanğıc ekranında kiçik bir 3B önbaxış pəncərəsi görünə bilər. Ana Ekran simgəsinə klikləməzdən əvvəl yüklənmənin bitməsini (irəliləyiş pəncərəsinin bağlanmasını) gözləyin.

3. Ana ekran və modelin tanınması

Ana ekranda solda aktiv mərtəbənin planı, sağda modelin 3B görünüşü yerləşir (Şəkil 3). Nümunə modeldə dam mərtəbəsi (Mərtəbə 2) aktivdir; planda yuxarı bölgədə aralıq mərtəbəli A–C aralığı, aşağıda C–E aralığı görünür. Plan çoxlu sayda aşıq və ekvivalent çarpaz ehtiva etdiyindən sıx görünür; ətraflı baxış üçün Z.Alan ilə bir bölgəni seçərək yaxınlaşdırın, Z.Hepsi ilə bütün planı sığışdırın.

Şəkil 3 – Ana ekran

№	Bölmə	Bu nümunədə istifadəsi
1	Menyu zolağı	Prefabrik alətlər Makrolar menyusunun sonundadır (Bölmə 5).
2	Üst alətlər zolağı	PrjAyar (Layihənin Ümumi Parametrləri), Analiz, Rapor (Hesabat), Z.Alan / Z.Hepsi (yaxınlaşdırma), Alt Kat / Üst Kat (Alt / Üst Mərtəbə).
3	Sol çəkmə zolağı	Seçim rejimləri və element çəkilişi (Seç F siçanla seçim).
4	Plan	Aktiv mərtəbənin planı; elementlər burada seçilir, sağ klikləmə ilə xüsusiyyətlər açılır.
5	3B panel alətlər zolağı	Yenile (Yenilə), mərtəbə və görünüş düymələri.
6	3B panel	Siçan çarxı ilə yaxınlaşdırma/uzaqlaşdırma, sürükləyərək fırlatma.
7	Sağ alətlər zolağı	Hiçbiri / Hepsi (seçim), Filtre (Filtr), Özellik (Xüsusiyyət), 3D (ayrıca 3B pəncərə).
8	Alt alətlər zolağı	Kilidləmə açarları, Yetersiz Kesitler (Qeyri-kafi Kəsiklər), KatSeç.
9	Aktiv mərtəbə	Aktiv mərtəbənin adı.

Binanın hamısını görmək üçün sağ zolaqdakı 3D düyməsi ilə ayrıca 3B pəncərəni açın, pəncərəni böyüdüb içinə klikləyin və siçan çarxı ilə uzaqlaşdırın (Şəkil 4). Böyük modellərdə çarxı bir neçə on addım fırlatmaq lazım gələ bilər.

Şəkil 4 – Nümunə binanın 3B görünüşü: sütunlar, dam tirləri, oluklar, aşıqlar və aralıq mərtəbə

4. Layihənin Ümumi Parametrləri

Ayarlar › Layihənin Ümumi Parametrləri (Ctrl+P) və ya üst zolaqdakı PrjAyar ilə açılır. Nümunə faylda ayarlar hazırdır; aşağıda prefabrik layihə üçün yoxlanmalı vərəqlər ardıcıllıqla göstərilib.

4.1 Normaların Seçimi: bina tipi və süneklik

Şəkil 5 – Normaların Seçimi: 1 bina tipi, 2 süneklik səviyyəsi, 3 sonlu element modelinə təyin oxu seçimləri

№	Xana	İzah
1	Bina Tipi	Betonarme Prefabrik (Prefabrik Dəmir-beton) seçin (Ultimate). Bu seçim həll tipi olaraq Dəmir-beton Bina ilə eynidir; əlavə olaraq dəmir-beton susmaya görə qiymətlərini qurur və yarımsərt diafraqma üçün sütun əsaslı yerdəyişmə seçimini işarələyir (4.4). Pəncərə yenidən açıldıqda Betonarme Bina (Dəmir-beton Bina) işarəli görünür; ayarlar qorunur.
2	Süneklik Səviyyəsi	Kitab nümunəsi Yüksək süneklik səviyyəsinə görə layihələndirilib (sütun kəsici qüvvəsi TBDY 7.3.7, birləşmə kəsici qüvvəsi TBDY 7.5). Nümunə fayl Sınırlı (Məhdud) ilə saxlanılıb; kitabla müqayisə üçün Yüksək-i seçin.
3	Təyin oxları / ofset	Tirlərin sütun üzlərinə görə mövqeyi (ox ofseti) sonlu element modelinə ötürülür; susmaya görə ayarlar qorunur.

4.2 TBDY2018: zəlzələ parametrləri və R, D

Şəkil 6 – TBDY2018 vərəqi

№	Xana	Nümunədəki qiymət və izah
1	Zəlzələ Yer Hərəkəti Səviyyəsi	DD-2 (layihə zəlzələsi).
2	DD-2 xəritə spektral təcil əmsalları	SS = 1,153, S1 = 0,318 (AFAD Türkiyə Zəlzələ Təhlükəsi Xəritəsindən).
3	D, I, BKS, R	Aralıq mərtəbəli binalarda bura üst hissənin əmsalları yazılır: D = 2, R = 3; I = 1 (BKS = 3). Alt hissənin əmsalları Bölmə 10-dakı pəncərədən daxil edilir.
4	Bina Tipi (Cədvəl 4.1)	Seçiniz... ilə TBDY Cədvəl 4.1-dən sistem seçilib Bina Tipi Değerlerini Uygula (Bina Tipi Qiymətlərini Tətbiq et) ilə R, D ötürülə bilər; öncədən hazırlanmış sistemlər B11–B34 sətirlərindədir. Nümunədə qiymətlər əllə daxil edilib.
5	Yerli Zemin Sinfi	ZC; Fs = 1,2, F1 = 1,5 proqram tərəfindən hesablanır.

Alttakı Deprem Yükü Hesabında %5 Ek Dışmerkezlik (Zəlzələ Yükü Hesabında %5 Əlavə Eksentrisitet) və Bina Tepesine Ek Eşdeğer Deprem Yükü Uygula (Bina Zirvəsinə Əlavə Ekvivalent Zəlzələ Yükü Tətbiq et) seçimləri işarəli qalmalıdır.

4.3 Zəlzələ Qüvvələri: modal analiz və diafraqma

Şəkil 7 – Zəlzələ Qüvvələri vərəqi

№	Xana	İzah
1	Hesab metodu	Dinamik analiz ilə ekvivalent zəlzələ yükü metodunun müqayisəli tətbiqi; γE = 0,9 (nizamsız bina; kitabdakı B2 nizamsızlığına görə).
2	Sonlu element matrisləri ilə modal analiz	Modal analizi sonlu element sərtlik matrisi ilə et işarəli; mod sayı 15.
3	Modal analizdə sərt diafraqma təyini	edilsin: mərtəbə başına üç sərbəstlik dərəcəli azaldılmış model; dam yarımsərt olsa da modal analiz mərtəbə diafraqmaları ilə aparılır.
4	Tir ara düyünlərini sərt diafraqmaya bağlama	Qapalı (susmaya görə). Tirin ox ofseti səbəbindən statik yerdəyişmələrin modal modelə görə kiçik çıxmasını aradan qaldırmaq üçün açıla bilər (bax: Prefabrik Konstruksiyaların Modelləşdirilməsi).

4.4 Element Qüvvələri: yarımsərt diafraqma və sütun əsaslı yerdəyişmə

Şəkil 8 – Element Qüvvələri: 1 zəlzələli yüklənmələrdə diafraqma seçimi, 2 yarımsərt diafraqmada sütun əsaslı yerdəyişmə

SE analizində zəlzələli yüklənmələr üçün sərt diafraqma seçimi (1): Əlavə 8B çarpazlı damla işləyərkən Yarımsərt diafraqma seçilir; bu halda vərəqin altındakı Yarımsərt diafraqmada mərtəbə yerdəyişməsi sütun əsaslı (üst-alt düyün) (2) seçimi açıq olmalıdır: nisbi mərtəbələrarası yerdəyişmə, mərtəbənin ən böyük və ən kiçik düyün deplasmanları fərqi əvəzinə eyni sütunun üst və alt düyünləri fərqi ilə hesablanır, beləliklə çevik dam düyünləri və qalxan sütunları nəticəni yanıldmır. Seçim Betonarme Prefabrik bina tipi seçildikdə öz-özünə işarələnir və layihə ilə saxlanılır.

info

Bu nümunədəki seçim: Kitab və doğrulama müqayisələri sərt diafraqma həlli ilə aparıldığından bu məqalədə Tam sərt diafraqma seçilib (analiz müddəti də qısalır). Nümunə faylda çarpazlar modelləşdirilib; yarımsərt həlli görmək üçün yalnız bu seçimi Yarımsərt diafraqma edib analizi təkrarlayın. Yarımsərt damın sürüşmə sərtliyi kitabdakı diafraqma davranışına hələ kalibrlənməyib; layihə istinadı olaraq sərt diafraqma həllini də işlətməyiniz tövsiyə olunur.

4.5 Material

Şəkil 9 – Material vərəqi: beton sinfi 35 MPa, armatur 420 MPa

Sütun/divar, tir, döşəmə və bünövrə üçün beton sinfi 35 MPa və armatur sinfi 420 MPa seçilir; elastiklik modulu TS 500 düsturu ilə hesablanır (33 227 MPa). Malzeme Adı (Material Adı) sütunu yalnız etiketdir; hesablarda Beton Sınıfı Dayanımı və Donatı Sınıfı sütunları istifadə olunur. Ayarları OK ilə saxlayın.

note

Pəncərə ekrana sığmırsa (ekran miqyası %125 kimi) alttakı OK / İptal düymələri tapşırıqlar zolağının altında qala bilər; pəncərəni başlıq zolağından yuxarı sürükləyin.

5. Prefabrik alətlərin yeri: Makrolar menyusu

Prefabrik əmrlərin hamısı əsas menyudakı Makrolar menyusunun sonundadır (Şəkil 10, çərçivə):

Şəkil 10 – Makrolar menyusu və prefabrik əmrlər

Əmr	Funksiya	Bölmə
Prefabrik çatı diyaframı eşdeğer çaprazları (TBDY Ek 8B) (Prefabrik dam diafraqması ekvivalent çarpazları)	Əlavə 8B hesabı və seçilmiş iki tir arasında ekvivalent çarpaz yaradılması	7
Seçili kirişlerin uçlarını mafsallı yap (M2+M3) (Seçilmiş tirlərin uclarını mafsallı et)	Pimli birləşmə təyini (pəncərə açmır)	6.3
Üst/alt bölümde farklı R-D (TBDY 4.3.6)... (Üst/alt hissədə fərqli R-D)	Alt hissə R, D və ν hesabı	10
Gezer vinç (kren) yükleri... (Hərəkətli körpülü kran yükləri)	Kran tirinin layihə qüvvələri; sütunlara ayrı kran yüklənmələri (KV, KHX, KHY, KG) və körpü kütləsi	9
Prefabrik bağlantı tasarımı (TBDY Bölüm 8)... (Prefabrik birləşmə layihələndirilməsi)	Pimli, yaş-qaynaqlı, aşıq/oluk, fasad paneli və bünövrədə sürüşmə hesabları	13

Birbaşa üstdəki Tum katlarda kesişen seçilen kirişleri böl (Bütün mərtəbələrdə kəsişən seçilmiş tirləri böl) əmri Əlavə 8B çarpazlarından sonra istifadə olunur (Bölmə 7). Çarpaz, kran və birləşmə pəncərələri modal deyil: pəncərə açıq olduqda planda element seçməyə davam edə bilərsiniz.

6. Tirlər, kəsiklər və mafsallı (pimli) birləşmələr

6.1 Tir xüsusiyyətləri

Planda bir tir seçin, sağ klikləyin və <ad> Kiriş Hatılı Özellik Değiştir (<ad> Tir Kəməri Xüsusiyyətini Dəyiş) əmrini işə salın. Nümunədə dam tiri (EÇK) aşıq kəsişmələrindən 2 m-lik hissələrə bölünüb; Şəkil 11-də A oxundakı sütuna oturan uc hissə HZ05 görünür.

Şəkil 11 – Tir (Kəmər) Xüsusiyyətləri, Ümumi vərəqi

№	Xana	İzah
1	Element Tipi	Çerçeve Kirişi (Betonarme) (Çərçivə Tiri (Dəmir-beton)).
2	Ölçülər və əlavə yüklər	40/41 ekvivalent kəsik; Ekstra G Yükü 112,5 kg/m (örtük və aşıq), Ekstra Q Yükü 562,5 kg/m (qar).
3	Kəsik Tipi	Dikdörtgen Kesit (Düzbucaqlı Kəsik) və ya Poligon Kesit (Poliqon Kəsik); Kesit Seç (Kəsik Seç) ilə prekast/dəyişən kəsik təyin edilir (6.2).
4	Material Seçimi	Susmaya görə Layihənin Ümumi Parametrləri › Material vərəqindəki tir materialı (C35 / B420C).

6.2 Prekast və dəyişən kəsik təyini

Tir xüsusiyyətlərində Kəsik Seç-ə basın. Açılan Celik Kesit Sec / Ekle (Fabrikasyon) (Polad Kəsik Seç / Əlavə et (Fabrikasiya)) pəncərəsində Kullanici Tanimli Kesit... (İstifadəçi Təyinli Kəsik...) düyməsi Çubuq Element Kəsik Xüsusiyyətləri pəncərəsini açır (Şəkil 12). Şablon Növü siyahısında (1) prekast şablonlar (Precast I, Precast U, Precast Box, Precast T, Trapezoidal, Box/Tube) və dəyişən kəsik (Nonprismatic) var; sağdakı siyahılar (2) qeydə alınmış və layihədə istifadə olunan kəsiklərdir. Şablonu seçib Boş Şablon Aç-a basın.

Şəkil 12 – Çubuq Element Kəsik Xüsusiyyətləri: 1 şablon növləri, 2 qeydə alınmış kəsiklər

Precast I şablonunda (Şəkil 13) Kəsik Parametrləri cədvəlində (2) B1–B4 başlıq enləri, D1–D7 hündürlüklər, T1–T2 gövdə qalınlıqları sm ilə daxil edilir; önbaxış (3) ölçü etiketləri ilə dərhal yenilənir. Kəsik Xüsusiyyətləri vərəqi sahə, ətalət və sürüşmə sahələrini göstərir. Malzeme Seçin (Material Seçin) ilə kəsiyin materialını layihə materialına (C35) uyğunlaşdırın; Kaydet (Saxla) ilə kəsik saxlanılır və tir kəsiyi olaraq seçilə bilər.

Şəkil 13 – Precast I şablonu: 1 forma növü, 2 parametrlər, 3 önbaxış

Nonprismatic seçildikdə Dəyişən Kəsik Təyini pəncərəsi açılır (Şəkil 14): kəsik adı (1), hissə cədvəli (2) və Add / Delete (3). Hər hissə üçün başlanğıc və son kəsik (əvvəlcə saxlanılmış prizmatik kəsiklərdən), uzunluq (Absolute: sm; Variable: nisbi) və EI dəyişmə dərəcəsi (Linear, Parabolic, Cubic) seçilir. Beşik dam tiri iki hissə ilə təyin edilir: uc kəsik → orta kəsik → uc kəsik.

Şəkil 14 – Dəyişən Kəsik Təyini

note

Dəyişən kəsik yalnız tirlərdə nəzərə alınır. Poliqon, prekast və dəyişən kəsikli dəmir-beton tirlərin armaturu analizdə avtomatik hesablanır (bax: Prefabrik Konstruksiyaların Modelləşdirilməsi).

6.3 Mafsallı (pimli) birləşmələr

Dam tiri, oluk, aşıq və kran tiri kimi pimli birləşən elementlərin uclarında M2 və M3 momentləri sərbəst buraxılır. Tirin Mafsal vərəqində (Şəkil 15) Moment (M2Minör) və Moment (M3Major) sətirlərində sütuna oturan uc işarəlidir (1); alttakı siyahıda (2) mafsalın etibarlı olduğu yüklənmələr seçilir (hamısı).

Şəkil 15 – Tir xüsusiyyətləri, Mafsal vərəqi: HZ05-in sütun ucunda M2 və M3 sərbəstdir

Çoxlu sayda element üçün mafsal tək-tək daxil edilmir: müvafiq tirləri (bütün mərtəbələrdə) seçib Makrolar › Seçili kirişlerin uçlarını mafsallı yap (M2+M3) (Seçilmiş tirlərin uclarını mafsallı et) əmrini işə salın. Əmr pəncərə açmır; seçilmiş hər tirin hər iki ucunda M2 və M3-ü sərbəst buraxır, yay əmsallarını sıfırlayır, mafsalı bütün yüklənmələrdə aktiv edir və ekranın sol altında “n kirisin uclari M2+M3 mafsalli yapildi (tum yuklemelerde etkin).” bildirişini göstərir.

tip

İpucu: Əmrdən əvvəl seçimi yoxlayın: əvvəlki kliklərdən seçili qalmış elementlər də əməliyyata daxil olur. Seçimi təmizləmək üçün sağ zolaqdakı Hiçbiri düyməsindən istifadə edin (Esc həmişə seçimi götürmür); bildirişdəki tir sayı seçdiyiniz element sayı ilə eyni olmalıdır.

danger

Bölünmüş dam tirində əmri yalnız sütuna oturan uc hissələrə tətbiq edin. Əmr seçilmiş hər tirin hər iki ucunu mafsallı edir; aralıq hissələrə tətbiq olunarsa tirin daxilində mafsal yaranır və sistem mexanizmə çevrilir. Yanlış tətbiqi Geri Al (Ctrl+Z) ilə geri qaytara bilər və ya uc hissənin daxili ucunu Mafsal vərəqindən götürə bilərsiniz.

7. Dam diafraqması: TBDY Əlavə 8B ekvivalent çarpazları

Trapes sac örtüklü damın sürüşmə sərtliyi, hər iki ucu mafsallı ekvivalent çarpazlarla təmsil olunur. Makrolar › Prefabrik çatı diyaframı eşdeğer çaprazları (TBDY Ek 8B) pəncərəsində (Şəkil 16) vint, sac və material məlumatları (1) daxil edilib Hesapla (2) ilə ekvivalent oxboyu sərtlik (EA)_e, TBDY Denk. (8B.1) müqayisəsi və ekvivalent kvadrat kəsik tapılır (3). Seçim olmadıqda hesab, 2,0 m aşıq aralığı və 1,875 m addımla ilkin hesab aparır.

Şəkil 16 – Dam Diafraqması Ekvivalent Çarpazları: 1 giriş məlumatları, 2 Hesapla / Seçili 2 kiriş arasına çapraz üret, 3 nəticə

1. Planda çarpazların arasına quraşdırılacağı iki paralel tiri (qonşu iki dam tiri və ya aşıq) seçin.
2. Seçili 2 kiriş arasına çapraz üret-ə basın; iki tir arası seçilmiş bölgü sayı qədər xanaya bölünür və hər xanaya bir X cütü (element tipi prefcapraz, hər iki ucu mafsallı, kütləsiz) yerləşdirilir.
3. Yaradılmış çarpazlar və mənbə tirlər seçili qalır; Makrolar › Tum katlarda kesişen seçilen kirişleri böl ilə çarpaz uclarını aşıq və tirlərlə ortaq düyündə birləşdirin.

Nümunə modeldə çarpazlar hazırdır (1600 ədəd); 3B görünüşdə və planda nazik çarpaz xətlər kimi görünür. Bu modeldə Seçili 2 kiriş arasına çapraz üret-i yenidən işə salmayın; eyni xanalara ikinci bir çarpaz dəsti əlavə olunur. Çarpazlı damda Yarımsərt diafraqma seçilməlidir (Bölmə 4.4).

8. Fasad paneli və kran kütlələri (Zəlzələ Əlavə Kütləsi)

Sütunlara asılan fasad panelləri daşıyıcı sistemə yalnız zəlzələ kütləsi kimi qatılır. Kran körpüsünün kütləsi də zəlzələ əlavə kütləsidir; bu kütlə burada izah edildiyi kimi əllə və ya kran pəncərəsi ilə yazıla bilər, lakin yalnız biri ilə. Kran təkər yükləri və körpünün xüsusi çəkisi isə kran pəncərəsində ayrı kran yüklənmələri kimi yazılır (Bölmə 9). Kütlənin təsir edəcəyi nöqtəyə əvvəlcədən təyin edilmiş düyün qoyulur və Ön tanımlı joint özellikleri (Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün xüsusiyyətləri) pəncərəsinin Ümumi vərəqindəki Zəlzələ Əlavə Kütləsi xanasına kütlə ton ilə yazılır (Şəkil 17).

Şəkil 17 – Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün xüsusiyyətləri: 1 Zəlzələ Əlavə Kütləsi (ton), 2 düyün koordinatları

1. Kütlənin təsir edəcəyi sütunları planda seçin (məs. oluk kotundakı kənar sütunlar) və Makrolar › Ön tanımlı düğüm ekle... (Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün əlavə et...) pəncərəsini açın (Şəkil 17a). Seçilmiş dirək/sütunların oxunda və Dirək/sütun üst ucu seçimlərini işarələyin; kran konsolu kimi aralıq kot üçün Aşağıdakı Z kotunda seçimini edib Z-ni mütləq kot (sm) kimi yazın. Zəlzələ əlavə kütləsi xanasına kütləni ton (= kNs²/m) ilə daxil edib OK-ə basın. Hər seçilmiş sütunun oxunda bir əvvəlcədən təyin edilmiş düyün açılır və kütlə yazılır; düyünlər planda boş kvadrat simgəsi ilə görünür.
2. Kütləni sonradan dəyişmək üçün düyün simgəsinə sağ klikləyib ... Öntanımlı joint özelliklerini değiştir (... Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün xüsusiyyətlərini dəyiş) seçin; Zəlzələ Əlavə Kütləsi xanasına yeni qiyməti yazın (1) və OK-ə basın (Şəkil 17).

Şəkil 17a – Makrolar › Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün əlavə et: 1 mövqe (seçilmiş sütunların oxu və ya koordinat), 2 kot (sütun üst ucu və ya Z kotu), 3 zəlzələ əlavə kütləsi

note

Düyün analizdə koordinatı üst-üstə düşən sonlu element düyününə bağlanır. Sütunun üst ucu bir sütun düyünüdür; düyün sütunun mərtəbə hündürlüyü daxilində və kəsiyinin içində qalan aralıq bir kotdadırsa (məs. kran konsolu), sütun həmin kotda bölünür və kütlə ilə düyün yükləri yeni düyünə tətbiq olunur. Heç bir düyünə bağlana bilməyən nöqtənin kütləsi yalnız mərtəbə cəminə daxil olur; analiz bunu xəbərdarlıq siyahısında bildirir.

Nümunə modeldə 30 əlavə kütlə nöqtəsi var: panel yarı kütlələri oluk kotundakı sütun üstlərində (məs. A oxu kənar sütunlarında 18,9–23,6 t) və kran körpüsünün yarı çəkisi (166/2 = 83 kN, 8,46 t) C və E oxlarında, ilk aralıq oxda (x = 7,5 m) kran tiri kotundakı (Z = 800 sm) iki nöqtədə. Kran pəncərəsində Körpü kütləsini yaz işarəli ikən kran yüklənmələri tətbiq edilərsə, bu kütlə ikinci dəfə yazılır (Bölmə 9-dakı xəbərdarlığa baxın). Əlavə kütlə mərtəbənin zəlzələ kütləsinə, modal analizə və θ_II göstəricisinə qatılır; çəki olmadığından şaquli yüklərə və bünövrəyə əlavə edilmir.

9. Hərəkətli körpülü kran yükləri

Makrolar › Gezer vinç (kren) yükleri... (Hərəkətli körpülü kran yükləri) pəncərəsində istehsalçı cədvəlindəki təkər reaksiyaları (R1/R2 maks–min), təkər aralığı, dinamik vuruq, kran tirinin aralığı, konsol kotu və konsol eksentrisiteti daxil edilir (Şəkil 18). Kran yükləri modelə ayrı əvvəlcədən təyin edilmiş yüklənmələr kimi yazılır; proqram bunları analizdə ayrıca həll edir və kran kombinasiyalarını özü yaradır (bax: Hərəkətli Körpülü Kran Yükləri, Zəlzələ Əlavə Kütlələri və Fərqli R–D).

1. Hesapla (1): kran tirinin layihə qüvvələri, sütuna ötürülən reaksiyalar (yüklü rels / qarşı rels) və sütun başına üfüqi qüvvələr nəticə xanasında (5) siyahılanır.
2. Seçimlər (2): relslərin istiqaməti (nümunədə X), qarşı relsdə üfüqi qüvvənin min təkər yükü ilə götürülməsi (kitab səh. 31), körpünün xüsusi çəkisinin zəlzələ kombinasiyalarına KG kimi daxil olması və kran kombinasiyası əmsalı γK (TS 500, 1,6). Bu nümunədə Körpü kütləsini yaz işarəsini götürün: körpü kütləsi Bölmə 8-də əllə daxil edilib (Şəkil 18-in altındakı xəbərdarlıq).
3. Sütunlar (3): planda üst hissənin C oxu sütunlarını seçib Ray A ← seçilmiş sütunlar, E oxu sütunlarını seçib Ray B ← seçilmiş sütunlar; körpünün xüsusi çəkisinin (KG) bölüşdürüləcəyi sütunlar üçün ilk aralıq oxun (x = 7,5 m) C və E oxu sütunlarını seçib Kütlə ← seçilmiş sütunlar.
4. Kran yüklənmələrini tətbiq et (4): hər rels sütununun oxunda konsol kotunda (Z = 800 sm) bir əvvəlcədən təyin edilmiş düyün açılır; KV1/KV2, KHX1/KHX2, KHY1/KHY2 yüklənmələri, KG seçimi işarəlidirsə KG yüklənməsi və Körpü kütləsini yaz işarəlidirsə körpü kütləsi yazılır. Bu nümunədə körpü kütləsi modeldə artıq olduğundan tətbiq etməzdən əvvəl Şəkil 18-in altındakı xəbərdarlığı oxuyun. Yazılan yüklər düyünün Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün xüsusiyyətləri › Qüvvələr vərəqində 13–19 nömrəli sətirlərdə görünür (Şəkil 18a).

Şəkil 18 – Hərəkətli Körpülü Kran Yükləri: 1 Hesapla, 2 rels istiqaməti və seçimlər, 3 rels və kütlə sütunları ilə Körpü kütləsini yaz seçimi (bu nümunədə işarəsiz), 4 Kran yüklənmələrini tətbiq et, 5 nəticə

Nümunədə nəticə: körpü çəkisi 166 kN (kütlə 16,92 t); KG yüklənməsi iki kütlə sütununun hər birinə 83 kN yazılır (Körpü kütləsini yaz işarəli olsaydı hər birinə 8,46 t kütlə yazılardı); kran tiri M_d = 692,8 kNm, V_d = 516 kN; sütun reaksiyası yüklü relsdə 305,7 kN, qarşı relsdə 89,1 kN; sütun başına üfüqi qüvvələr körpü istiqamətində 30,6 / 8,9 kN (R/10), rels istiqamətində 43,7 / 12,7 kN (R/7). Konsol eksentrisiteti nümunədə 40 sm götürülüb.

Şəkil 18a – Əvvəlcədən təyin edilmiş düyün xüsusiyyətləri › Qüvvələr: C oxunda ilk aralıq ox sütununun konsol düyünü (Z = 800 sm); 1 kran yüklənmələri. Bu sütun KV1-də yüklü relsdədir (F_Z = −305,74 kN, M_X = −305,74 × 0,40 = −122,3 kNm), KV2-də qarşı relsdədir (−89,1 kN); KHX1 əyləc qüvvəsi R/7 = 43,7 kN, KHY1 körpü istiqaməti qüvvəsi R/10 = 30,6 kN; kütlə sütunu olduğu üçün KG = −83 kN (M_X = −33,2 kNm)

danger

Körpü kütləsini iki dəfə saymayın. Nümunə modeldə körpü kütləsi Bölmə 8-də izah edildiyi kimi əllə daxil edilib: C və E oxlarında, ilk aralıq oxda (x = 7,5 m) kran tiri uclarındakı iki əvvəlcədən təyin edilmiş düyündə hər biri 8,46 t Zəlzələ Əlavə Kütləsi. Kran pəncərəsi isə körpü kütləsini sütun oxunda (kəsik mərkəzində) açdığı öz düyünlərinə yazır; bu düyünlər əllə daxil edilənlərlə birləşmir. Buna görə Körpü kütləsini yaz işarəli ikən kran yüklənmələri tətbiq edilərsə, eyni 16,92 t ikinci dəfə əlavə olunur; əlavə kütlə cəmi 584,4 t əvəzinə 601,3 t olur. Bu nümunədə kran yüklənmələrini tətbiq etməzdən əvvəl Körpü kütləsini yaz işarəsini götürün (KG yüklənməsi bu seçimdən təsirlənmir). Öz layihənizdə körpü kütləsini kran pəncərəsi ilə yazacaqsınızsa, ayrıca əllə kütlə daxil etməyin. Kran pəncərəsi kütləni yazdığı düyündəki mövcud qiymətin yerinə qoyur; yenidən tətbiq etmək kütləni yığmır, Kranı götür həmin düyünün əvvəlki qiymətini geri qaytarır.

note

Analizdə kombinasiya siyahısının sonuna on kran kombinasiyası əlavə olunur (1,4G+1,6Q+1,6·KVi ± 1,6·KHXi / KHYi); zəlzələ kombinasiyalarına kran yükləri daxil olmur, yalnız KG (körpünün xüsusi çəkisi) G əmsalı ilə əlavə edilir. Kran tiri və relsin xüsusi çəkisinin konsol tək yükləri (Hesabla siyahısı) yalnız kran tiri modeldə tir kimi təyin edilməyibsə G yüklənməsinə ayrıca daxil edilir. Nümunə modeldə kran tirləri C və E oxlarında, üst kotu 800 sm olan, hər iki ucu mafsallı 30/63 tirlərdir; xüsusi çəkiləri (Ekstra G Yükü 40 kg/m ilə birlikdə ≈ 5,1 kN/m, pəncərədə daxil edilən tir + rels yükünə bərabər) G yüklənməsində artıq mövcud olduğundan bu tək yükləri daxil etməyin, daxil edilərsə ikiqat sayılır. Kran konsolu bu nümunədə yoxlanılmayıb; sütunun xüsusiyyətlər pəncərəsinin Konsol vərəqində qısa konsol kimi təyin edilərsə, tələbi kran düyünündən və oturan tirlərdən öz-özünə götürülür (bax: Qısa Konsolların (Guse) Layihələndirilməsi). Kranı modeldən çıxarmaq üçün Kranı götür istifadə olunur.

10. Üst/alt hissədə fərqli R və D (TBDY 4.3.6)

Aralıq mərtəbəli (alt) hissənin daşıyıcı sistemi üst hissədən fərqli olduğundan TBDY 4.3.6 tətbiq olunur. Makrolar › Üst/alt bölümde farklı R-D (TBDY 4.3.6)... (Üst/alt hissədə fərqli R-D) pəncərəsində (Şəkil 19):

1. Üst/alt hissədə fərqli R və D əmsallarını tətbiq et-i işarələyin; Alt hissənin son mərtəbəsi = 1.
2. Alt hissə R (X), R (Y) = 5; Alt hissə D (X), D (Y) = 2,5 (alt hissə sisteminin Cədvəl 4.1 qiymətləri).
3. nu_üst xanaları 0 buraxılarsa ν_üst mərtəbə çəkiləri və hündürlükləri ilə (w·H nisbəti) analizdə hesablanır. Bu nümunədə kitabla müqayisə üçün kitabın B halındakı qiymətlər daxil edilib: ν_üst = 0,320 (X) / 0,261 (Y) (kitab ν_üst-ü R = 1 modal analizdən götürüb; Şəkil 22).
4. Hesabla / Göstər ilə ilkin baxış alın və Tamam-a basın.

note

Hesabla / Göstər daxil edilən qiymətləri layihəyə də tətbiq edir; sonradan İptal-ə basmaq bu dəyişikliyi geri qaytarmır. Əl çəkmək üçün köhnə qiymətləri yenidən daxil edin.

Şəkil 19 – Fərqli R-D pəncərəsi, analizdən əvvəl: 1 giriş məlumatları, 2 Hesabla / Göstər, 3 ilkin baxış

Analizdən əvvəl mərtəbə çəkiləri hələ məlum olmadığı üçün ilkin baxış bir UYARI (XƏBƏRDARLIQ) sətri ilə başlayır və ν_üst = 1 göstərir; dəqiq qiymətlər analizdən sonra eyni pəncərədə görünür (Bölmə 12.3, Şəkil 22).

11. Analiz

Analiz › STATIK ANALIZ YAP (Shift+R) və ya üst zolaqdakı Analiz düyməsi Statik Analiz pəncərəsini açır. Analize Basla (3) ilə analiz başlayır; mərhələlər və modal analizin periodları üstdəki siyahıda (1) izlənir, analiz bitdikdə alttakı siyahıda (2) səhv və xəbərdarlıqlar görünür (Şəkil 20).

Şəkil 20 – Statik Analiz: 1 analiz mərhələləri, 2 səhv/xəbərdarlıq siyahısı, 3 Analize Basla

• Müddət: Bu nümunədə (1600 ekvivalent çarpaz, 720 aşıq hissəsi, tam sərt diafraqma) analiz təxminən 26 dəqiqə çəkib (1583 s). Analiz davam edərkən proqramda başqa əməliyyat etməyin; bitdikdə siyahıda “Analiz Tamamlandı” (Analiz Tamamlandı) və müddət sətri görünür.
• Xəbərdarlıqlar: “T001 … T006 Temelinin üzerinde duvar bulunamadı” (T001 … T006 Bünövrəsinin üzərində divar tapılmadı) sətirləri məlumat xarakterlidir: fasiləsiz bünövrə (bağ) tirlərinin üzərində divar yoxdur, prefabrik binada gözlənilən haldır. Zəlzələ tikişi sətri (M.4.9.3) qonşu binayla buraxılmalı ən az boşluğu (mərtəbə 1: 3 sm, mərtəbə 2: 5 sm) verir.
• Analizdən sonra Kesit Yetersizliği Renk Kodları (Kəsik Qeyri-kafiliyi Rəng Kodları) pəncərəsi açılır və qeyri-kafi elementlər planda rəngli göstərilir. Rəngli göstəriş alt zolaqdakı Yetersiz Kesitler düyməsi ilə açılıb bağlanır.

note

Kran yüklənmələri: Bölmə 9-da kran yüklənmələri tətbiq edilibsə, analiz bu yüklənmələri (KV1, KV2, KHX1, KHX2, KHY1, KHY2, KG) də ayrıca həll edir və kombinasiya siyahısının sonuna kran kombinasiyalarını əlavə edir; analiz müddəti bir qədər uzanır. Bu bölmədəki müddət və Bölmə 12–15-dəki nəticə, hesabat və cizgi görüntüləri kran yüklənmələri tətbiq edilmədən aparılmış həlldən götürülüb. Kran tətbiq edildikdə sütun, tir, bünövrə və birləşmə layihələndirilməsi kran kombinasiyalarını da əhatə edir; xüsusilə C və E oxu sütunlarında armatur və bünövrə nəticələri məqalədəkindən fərqli çıxa bilər.

note

Layihənin Ümumi Parametrlərində OK-ə basmaq analiz nəticələrini etibarsız edir (ayar dəyişməsə belə). Hesabat və cizgi almazdan əvvəl analizi yenidən işə salın.

12. Nəticələrin araşdırılması və kitabla müqayisə

12.1 Zəlzələ hesabının xülasəsi

Aşağıdakı qiymətlər bu məqalədəki həlldən (tam sərt diafraqma, yüksək süneklik, fərqli R-D açıq, ν_üst = 0,320 / 0,261) götürülüb. Kitab qiymətləri müqayisə üçündür; ətraflı müzakirə Prefabrik Konstruksiyalar üzrə Doğrulama İşləri məqaləsindədir.

Kəmiyyət	Kitab	StatiCAD	Qiymətləndirmə
SDS / SD1	1,384 / 0,477	1,384 / 0,477	eyni
Ekvivalent metodda Tp (1,4·TpA həddi)	0,787 s	0,787 s	eyni
Ümumi zəlzələ kütləsi	3243 t	3232,7 t	−%0,3 (əlavə kütlələr daxil: 584,4 t)
Mərtəbə qüvvəsi payları (mərtəbə 1 / mərtəbə 2)	0,424 / 0,576	0,421 / 0,579	eyni tərtib
Ekvivalent zəlzələ yükü VtE	4852 kN (R = 4 ilə)	6404,7 kN (Ra,üst = 3)	kitab alt hissənin yuvarlaqlaşdırılmış R-ni istifadə edib; R = 3 qarşılığı ≈ 6430 kN
Hakim periodlar (modal)	Tx 1,107 / Ty 1,042 s	0,821 (X) / 0,849 (Y) s; 1-ci mod 0,853 s (qarışıq)	fərq dam diafraqması idealizasiyasından; eyni model SAP2000-də %1 daxilində
Modal baza kəsici qüvvəsi Vt,din (X / Y)	–	5744 / 6151 kN	β = 1,00 / 1,00 (kitab Y-də 1,09)
İkinci tərtib göstəricisi θII,maks	0,049	0,015 / 0,021	hədd 0,16; ikinci tərtib təsiri yoxdur
A1 burulma / B2 yumşaq mərtəbə	– / VAR (2,59 / 2,27)	YOX (ηbi ≤ 1,16) / YOX	sərt damın nəticəsi
Effektiv nisbi mərtəbələrarası yerdəyişmə λΔ/h, mərtəbə 1 (X / Y)	0,011 (Y)	0,0078 / 0,0130	hədd 0,016 ödənir
Effektiv nisbi mərtəbələrarası yerdəyişmə λΔ/h, mərtəbə 2 (X / Y)	0,012 – 0,013	0,0104 / 0,0166	Y-də hədd (0,016) aşılır
ν, (R̄a)alt, D̄alt (X / Y)	Bölmə 4.3	0,728 / 0,704; 4,12 / 4,26; 1,93 / 2,02	eyni metod

12.2 Modal analiz

Cədvəllər › Sonlu elementlərlə modal analiz pəncərəsində cədvəl siyahısından (məs. Kütlə iştirak nisbətləri) seçib Seçilmiş Cədvəli göstər-ə basın (Şəkil 21). İlk üç mod X, Y və burulma komponentli qarışıq modlardır; altı modda kütlə iştirakı hər iki istiqamətdə %100-ə çatır.

Şəkil 21 – Modal Analiz Nəticələri: kütlə iştirak nisbətləri

12.3 Fərqli R-D nəticələri

Analizdən sonra Makrolar › Üst/alt hissədə fərqli R-D pəncərəsində Hesabla / Göstər dəqiq qiymətləri verir (Şəkil 22, 1): ν = 0,728 / 0,704, (R̄_a)_alt = 4,121 / 4,259, D̄_alt = 1,929 / 2,018. Alt hissə (mərtəbə 1) elementlərinin zəlzələ daxili qüvvələri ν ilə böyüdülür, kəsici qüvvə tutum hesabları D̄_alt ilə aparılır.

Şəkil 22 – Fərqli R-D pəncərəsi, analizdən sonra: 1 ν, R̄a və D̄ qiymətləri

12.4 Sütun armaturu

Cədvəllər › Sütun cədvəli hər sütunun tələb olunan və seçilmiş uzununa armaturunu, xomutlarını və layihə kombinasiyasını siyahılayır (Şəkil 23). Proqram uzununa armaturu Cədvəllər › Armatur Seçimi pəncərəsinin Sütun vərəqində açıq olan diametrlərdən seçir: Ø14-dən nazik diametr sütunda istifadə olunmur (TBDY 7.3.2.1) və bir üzdəki çubuqlar arasındakı təmiz məsafə ən azı max(1,5Ø; 40 mm) olmalıdır (TS 500 9.5.2); bu şərtləri ödəyən düzülüşlər arasından ən az sahəli seçilir. Nümunədə mərtəbə 1-dəki 60/60 sütunların əksəriyyətində tələb olunan armatur 95–114 sm²-dir; proqram Ø20 ilə 34–40 çubuq (107–126 sm², %3,0–3,5) seçib.

Şəkil 23 – Sütun armatur cədvəli

danger

Mühəndis qiymətləndirməsi tələb edən nəticələr:

• Mərtəbə 2, Y istiqaməti nisbi yerdəyişmə 0,0166 > 0,016: hesabatda “Etkin göreli kat ötelemeleri sınırı aşılmaktadır” (Effektiv nisbi mərtəbələrarası yerdəyişmə həddi aşılır) bildirişi çıxır. Kitab eyni mərtəbədə 0,012–0,013 tapıb; fərq dam diafraqması və çərçivə idealizasiyasından gəlir (bax: doğrulama işləri). Sütun kəsiyini böyütmək və ya yarımsərt dam həlli ilə müqayisə etmək lazımdır.
• Uzununa armaturun təmiz məsafəsi (TS 500 9.5.2): nümunə faylda sütun diametr siyahısı Ø12–Ø20-dir. 60/60 kəsiyə Ø20 ilə ən çox təxminən 88 sm² armatur sığır; daha çox armatur tələb edən sütunlarda açıq diametrlərin heç biri sığmır, proqram ən böyük açıq diametri istifadə edir və “TS500 9.5.2 … Donati kesite sigmiyor” (Armatur kəsiyə sığmır) səhv bildirişini verir (Şəkil 35; nümunədə mərtəbə 1-də 33, mərtəbə 2-də 24 sütun). Həll üçün Cədvəllər › Armatur Seçimi pəncərəsinin Sütun vərəqində Minör və Majör sətirlərində Ø22–Ø32-ni işarələyib OK ilə bağlayın və analizi təkrarlayın (Şəkil 23a) və ya sütun kəsiyini böyüdün. Bu nümunədə böyük diametrlər açıldıqda təmiz məsafə bildirişlərinin hamısı aradan qalxır; proqram 60/60 sütunlarda 28Ø22 (106,4 sm²), 24Ø24 (108,6 sm²), 18Ø28 (110,8 sm²) kimi düzülüşlər seçir. Zəlzələ hesabı və nisbi yerdəyişmələr dəyişmir.
• Üst-üstə çulğalamalı ek: armatur nisbəti %3-i aşan sütunlarda bütün çubuqlar tək kəsikdə üst-üstə çulğalama ilə birləşdirilərsə nisbət %6-nı aşır (TBDY 7.3.2.2 səhv bildirişi; nümunədə mərtəbə 1-də 18, mərtəbə 2-də 13 sütun). Ekləri pilləli yerləşdirin, muftalı ek istifadə edin və ya sütun kəsiyini böyüdün.
• DHZ34 və DHZ35: tələb olunan armatur ümumi kəsiyin %4-nə dayanır (TBDY 7.3.2.1 səhv bildirişi). Ø32 açıqdırsa, dam tirinə bərkidilmə üçün lazım olan künc uzunluğu tirin hündürlüyünü də aşır (TBDY 7.3.3.2). Bu iki sütunun kəsiyi böyüdülməlidir.

Şəkil 23a – Armatur Seçimi pəncərəsi, Sütun vərəqi: 1 sütunun uzununa armatur sətirləri (nümunədə Ø12–Ø20 açıqdır), 2 təmiz məsafə üçün açıla bilən böyük diametrlər (Ø22–Ø32)

Səhv Yoxlamaları menyusundakı Deprem Yönetmeliği Hata Kontrolü Yap (Zəlzələ Normaları Səhv Yoxlaması Et) hörgü binalara xas divar yoxlamalarını siyahılayır; prefabrik binada sütun və yerdəyişmə yoxlamaları hesabatdakı müvafiq səhifələrdən izlənir.

12.5 Müqayisənin şərhi

1. Period: Kitabın SAP2000 modelində dam yarımsərtdir və tək hakim mod daha çevik çərçivə davranışı verir. StatiCAD-in sonlu element modeli eyni modeldə SAP2000 ilə %1 daxilində üst-üstə düşür; β, θ və B2-nin kitabdan kiçik çıxması da bu fərqdən gəlir.
2. R = 3 və R = 4: kitab ekvivalent yükü alt hissənin yuvarlaqlaşdırılmış əmsalı ilə hesablayıb; StatiCAD TBDY 4.3.6-nı birbaşa tətbiq edir. Mərtəbə qüvvəsi bölgüsü miqyaslandıqda eynidir.
3. Proqramda olmayanlar: bağ tiri qüvvəsi N_b (TBDY 16.8.5) və stəkanlı bünövrə yoxlaması bu buraxılışda yoxdur.

13. Birləşmə layihələndirilməsi (TBDY Bölmə 8)

Makrolar › Prefabrik bağlantı tasarımı (TBDY Bölüm 8)... pəncərəsində beş vərəq var: Pimli Mafsallı (MFB), Üstte Islak – Altta Kaynaklı (MAB3), Aşık / Oluk Bağlantıları, Cephe Paneli (Bölüm 6) və Temel Kayma (Md.16.8.4). Giriş xanaları kitab nümunəsinin qiymətləri ilə dolu gəlir; öz qiymətlərinizi yaza və ya analizdən ala bilərsiniz. Hər Hesapla hesabatdakı birləşmə səhifəsinə daxil olacaq bir qeyd yaradır.

13.1 Pimli mafsallı birləşmə (MFB): tələbləri analizdən almaq

1. Birləşməsi layihələndiriləcək tiri seçin. Planda çoxlu element olduğundan ən etibarlı yol Düzen › Obje Bul (Ctrl+F) (Düzən › Obyekt Tap) pəncərəsidir: element adını yazın (məs. HZ05), lazım gələrsə Tüm Katlarda Ara-nı (Bütün Mərtəbələrdə Axtar) işarələyin və Bul ve Seç-ə basın.
2. MFB vərəqində uc seçicisini sütuna oturan uca gətirin (HZ05 üçün Sag uc) və Secili kiristen al (analiz sonucu)-ya basın (1): birləşmə kütləsi, tir çəkisi, dayaq şaquli yükü və tir oxboyu qüvvəsi dolur; ətraflı məlumat alttakı mətn sahəsinə yazılır (2).
3. MFB Hesapla-ya basın.

Şəkil 24 – MFB vərəqi: 1 Secili kiristen al + uc seçimi, 2 analizdən alınan tələblər və hesab nəticəsi

HZ05 (sağ uc) üçün: m_k = 8,92 t, W1 = 175,0 kN, N = 92,6 kN, N_tir = 0,4 kN. Aşırılma dartılması T = 199,0 kN → filiz A_s = 545 mm² (2Ø36 = 2036 mm² kifayətdir); pim kəsici qüvvəsi V_e = 0,8 kN ≤ V_r = 173,3 kN; d/φ = 6,5 > 6 → SAĞLANIYOR (ÖDƏNİR).

note

Niyə N_tir ≈ 0? Tam sərt dam diafraqmasında mafsallı dam tirinin zəlzələ oxboyu qüvvəsi sıfıra yaxındır (dam kütləsinin ətaləti diafraqma ilə daşınır). Pim kəsici qüvvəsi üçün mənalı N_tir yarımsərt (Əlavə 8B çarpazlı) modeldən və ya əl hesabından daxil edilməlidir. Kitabın qiyməti N_tir = 80 kN ilə hesab: V_e = 160 kN ≤ V_r = 173,3 kN (nisbət 0,92).

13.2 Üstdə yaş – altda qaynaqlı birləşmə (MAB3)

Aralıq mərtəbə tiri HB03 seçilib Sol uc (B oxu) üçün analizdən alındıqda M_d⁻ = 1525,5 kNm olur. Proqram üst fasiləsizlik armaturunu (5104 mm²), qaynaqlı alt armaturu və plitəni, üfüqi sürüşmə filizlərini və 2h bölgəsi xomutunu hesablayır. Təmin edilən (Sağlanan) xanaları 0 buraxılarsa tələb olunan qiymətlər istifadə olunur; burada alt armatur 2600 mm² və xomut qol sayı 3 daxil edilərək bütün yoxlamalar ödənib (Şəkil 25).

Şəkil 25 – MAB3 vərəqi: analizdən alınan moment zərfi və layihə nəticəsi

13.3 Aşıq/oluk, fasad paneli və bünövrədə sürüşmə

Bu vərəqlərdə kitab qiymətləri ilə Hesapla edilib (Şəkil 26–28). Aşıq/oluk üçün pim kəsilmə–sürtünmə, künc qaynağı və aşığın burkulması; fasad paneli üçün TBDY Bölmə 6 ekvivalent zəlzələ yükü (F_ie = 102,4 kN, alt hədd 41,1 kN); bünövrə sürüşməsi üçün V_th = 103 kN ≤ R_th = 107,5 kN yoxlanılır.

Şəkil 26 – Aşıq / Oluk Birləşmələri

Şəkil 27 – Fasad Paneli (Bölmə 6)

Şəkil 28 – Bünövrədə Sürüşmə (Md.16.8.4)

note

Pəncərənin giriş qiymətləri layihə ilə saxlanılmır; yalnız hesab qeydləri saxlanılır. Eyni tip və element adı ilə yenidən hesablanarsa qeyd yenilənir.

14. Hesabat

1. Layihəni saxlayın (Bölmə 16): hesabat saxlanılmış fayl məlumatı ilə hazırlanır.
2. Üst zolaqdakı Rapor düyməsi ilə (Alt+R) Rapor Seçimi (Hesabat Seçimi) pəncərəsini açın. Hesabata daxil olacaq bölmələri işarələyin; Temel Hesapları (Bünövrə Hesabları) düyününü açdıqda alt səhifə olaraq Prefabrik Bağlantı Tasarımı (TBDY Bölüm 8) görünür (1). Səhifə, layihədə birləşmə qeydi varsa öz-özünə işarəli gəlir.
3. Tüm Seçili Raporları Oluştur-a (Seçilmiş Bütün Hesabatları Yarat) basın (2). Hesabat hazır olduqda Preview pəncərəsi açılır (Şəkil 30).
4. Önbaxışda alətlər zolağındakı PDF və ya Kaydet simgəsi ilə hesabatı PDF/Word olaraq ixrac edin; Close ilə bağlayın.

Şəkil 29 – Hesabat Seçimi: 1 Prefabrik Birləşmə Layihələndirilməsi səhifəsi, 2 Tüm Seçili Raporları Oluştur

Şəkil 30 – Hesabat önbaxışı (Preview): birinci mərtəbə sütun nazikliyi səhifəsi

Bu nümunədə Titul, Mərtəbələrə Təsir Edən Zəlzələ Yükləri, Dinamik Analiz Nəticələri, Konstruksiya Nizamsızlıqları, Bünövrə Hesabları və Sütun armaturu bölmələri seçilib, 171 səhifəlik hesabat yaranıb. Aşağıda hesabatdan nümunə səhifələr verilib.

Şəkil 31 – TBDY 2018 ekvivalent zəlzələ yükü metodu ilə zəlzələ hesabı

Şəkil 32 – Dinamik analiz hesab hesabatı: modal qiymətlər

Şəkil 33 – Prefabrik Birləşmə Layihələndirilməsi (TBDY 2018 Bölmə 8) səhifəsi: hər qeyd üçün tip, element (uc), tələb, tutum, nisbət və nəticə

Şəkil 34 – Effektiv nisbi mərtəbələrarası yerdəyişmələrin hesabı və məhdudlaşdırılması

Şəkil 35 – Sütun uzununa armatur hesabı: PMM qarşılıqlı təsir diaqramı, seçilmiş düzülüş və TS 500 9.5.2 / TBDY 7.3.2.2 səhv bildirişləri

Şəkil 36 – Sütun nazikliyi təsiri (TS 500 7.6.2; pimli tirlər α hesabında sərbəst uc sayılır)

note

Fərqli R-D ara qiymətləri, kran, Əlavə 8B və əlavə kütlələr üçün ayrıca hesabat bölməsi yoxdur; bu qiymətlər müvafiq pəncərələrdən oxunur.

15. Cizgilər (paftalar)

Üst zolaqdakı Çizim düyməsi (Alt+C) Çizim Seçimi (Cizgi Seçimi) pəncərəsini açır. Betonarme Çizim (Dəmir-beton Cizgi) vərəqində pafta tiplərini (1) və çəkiləcək mərtəbələri (2) seçib Projeyi Açılımlarla Birlikte Çiz-ə (3) basın. Cizgi üçün analiz aparılmış olmalıdır. Paftalar StatiCAD-TechnicDraw (pəncərə başlığı StatiCAD-CivilDraw) redaktorunda açılır (Şəkil 38); buradan DWG/DXF olaraq saxlanılır və çap olunur. Bu nümunədə cizgi təxminən 10 dəqiqə çəkib.

Şəkil 37 – Cizgi Seçimi: 1 pafta tipləri, 2 mərtəbələr, 3 Projeyi Açılımlarla Birlikte Çiz

Şəkil 38 – StatiCAD-TechnicDraw cizgi redaktoru: sütun aplikasiya planı və tir açılışları

Aşağıdakı görüntülər redaktordan DXF olaraq saxlanılmış paftalardan alınıb.

Şəkil 39 – Dam (mərtəbə 2) qəlib planı: dam tirləri, oluklar, aşıqlar və TBDY Əlavə 8B ekvivalent çarpazları

Şəkil 40 – Aralıq mərtəbə (mərtəbə 1) qəlib planı və aralıq mərtəbə tir açılışları

Şəkil 41 – Aralıq mərtəbə tirinin açılışı: uzununa armatur, əyilmiş çubuq və xomut düzəni, en kəsikləri

Şəkil 42 – Sütunun şaquli açılışı: sarğı, orta və üst-üstə çulğalama bölgəsi xomutları

Şəkil 43 – Bünövrə aplikasiya planı (fasiləsiz bünövrələr və sütun yerləri)

Şəkil 44 – Dam mərtəbəsi tir açılışları

note

Paftalardakı “Malzeme” yazısı Layihənin Ümumi Parametrləri › Material vərəqindəki Malzeme Adı sütunundan götürülür; hesabda istifadə olunan beton və armatur sinfi isə yanındakı Beton Sınıfı Dayanımı və Donatı Sınıfı sütunlarıdır. İkisinin uyğun olduğunu yoxlayın (Şəkil 9).

note

Poliqon və prekast kəsikli tirlərin açılış cizgilərində düzbucaqlı əvəzinə real kəsik konturu və armatur nöqtələri çəkilir; dəyişən kəsiyin stansiya kəsikləri və maili üst kənarlı açılışı çəkilmir.

16. Saxlama

Hesabat almazdan və proqramı bağlamazdan əvvəl layihəni saxlayın: Fayl › Farklı Kaydet (Başqa Cür Saxla) (Ctrl+Alt+S). Fayl adı xanasına tam yolu yazın (məsələn C:\Projeler\OrnekPrefabrik.sbd) və Kaydet-ə basın. Proqram .sbd faylının yanında bir .sy4 mətn surəti də yazır. Başlıq zolağında yeni yolun, ipucu sətrində Data Kaydedildi yazısının göründüyünü yoxlayın.

Şəkil 45 – Başqa Cür Saxla pəncərəsi (StatiCAD Binary Data, .sbd)

Saxlanılan prefabrik məlumat	Qeyd
Mafsallar, zəlzələ əlavə kütlələri, dəyişən kəsik təyinləri, prekast şablon parametrləri	Layihə strukturunda
Fərqli R-D ayarı	Fayl buraxılışı 9281 və sonrası
Birləşmə hesab qeydləri, sütun əsaslı yerdəyişmə və digər diafraqma seçimləri	Fayl buraxılışı 10003 və sonrası
Kran təyini (pəncərə girişləri, rels və kütlə sütunları, körpü kütləsi yazılan düyünlərin kran tətbiqindən əvvəlki kütlələri) və kran yüklənmələri	Fayl buraxılışı 10017 və sonrası

note

Nümunə fayl köhnə buraxılışla (9281) saxlanılıb; açıldıqda yeni seçimlər susmaya görə (qapalı) qiymətləri ilə gəlir. Öz saxlamanızda bu seçimlər qorunur. Birləşmə və Əlavə 8B pəncərələrindəki giriş qiymətləri saxlanılmır; yalnız birləşmə hesab qeydləri saxlanılır.

17. Yoxlama siyahısı, məhdudiyyətlər və tez-tez rast gəlinən hallar

17.1 Yoxlama siyahısı

1. Layihənin Ümumi Parametrləri: bina tipi (Betonarme Prefabrik və ya Betonarme Bina), süneklik səviyyəsi, DD-2 S_S/S₁, zemin sinfi, üst hissənin R və D əmsalları, γ_E, material.
2. Kəsiklər: prekast/dəyişən kəsiklər saxlanıldı və tirlərə təyin edildi; ekvivalent kəsik istifadə olunursa kütlə ekvivalentliyi təmin edildi.
3. Pimli birləşmələr: dam tiri, oluk, aşıq və kran tiri uclarında M2+M3 sərbəst; aralıq hissələrdə mafsal yoxdur.
4. Dam diafraqması: Əlavə 8B çarpazları yaradıldı və Tum katlarda kesişen seçilen kirişleri böl ilə düyünlərə bağlandı; yarımsərt həllə Yarımsərt diafraqma və sütun əsaslı yerdəyişmə seçili; layihə istinadı üçün sərt diafraqma həlli də edildi.
5. Əlavə kütlələr: panel kütlələri Zəlzələ Əlavə Kütləsi kimi daxil edildi; kran körpüsünün kütləsi əllə və ya kran pəncərəsinin Körpü kütləsini yaz seçimi ilə, yalnız bir dəfə daxil edildi.
6. Kran yükləri: Layihənin Ümumi Parametrlərində Dəmir-beton-Hörgü Yük Kombinasiyalarından İstifadə Et seçilib; rels və kütlə sütunları təyin edilib Kran yüklənmələrini tətbiq et düyməsinə basıldı; kran tiri modeldə tir kimi yoxdursa tir + rels xüsusi çəkisinin konsol tək yükləri G yüklənməsinə daxil edildi.
7. Fərqli R-D: alt hissənin son mərtəbəsi, R və D daxil edildi; analizdən sonra ν və D̄ qiymətləri yoxlanıldı.
8. Analiz: xəbərdarlıq siyahısı araşdırıldı; modal kütlə iştirakları, baza kəsici qüvvəsi və nisbi yerdəyişmələr yoxlanıldı.
9. Sütun armaturu: Cədvəllər › Sütun cədvəli və hesabatdakı səhv bildirişləri araşdırıldı; TS 500 9.5.2 təmiz məsafə bildirişi varsa Armatur Seçimi › Sütun diametr siyahısı genişləndirildi və ya kəsik böyüdüldü.
10. Birləşmələr: hər birləşmə tipi üçün Seçili kiristen al + Hesapla edildi; qeyd siyahısı yarandı.
11. Layihə saxlanıldı; hesabat Prefabrik Birləşmə Layihələndirilməsi səhifəsi ilə birlikdə alındı.

17.2 Bu buraxılışın məhdudiyyətləri

danger

• Kran yükləri: tək kran mövqeyi (bütün rels sütunları eyni anda yüklü) ilə modelləşdirilir; mövqe taraması və birdən çox kran yoxdur. Tir sallanma yoxlamasına və döşəmə qabıq daxili qüvvələrinə kran yüklənmələri daxil olmur (Bölmə 9). Kran yükləri yalnız əvvəlcədən təyin edilmiş yüklənmə və kombinasiyalarla həll olunur: Layihənin Ümumi Parametrlərində Ağac Tikili Yük Kombinasiyalarından İstifadə Et seçilibsə analizə daxil olmur; təhlükəli tikili (RBTE) yük kombinasiyaları ilə kran kombinasiyaları yaradılmır. Hər iki hal analiz xəbərdarlıq siyahısında bildirilir.
• Hesabat: fərqli R-D ara qiymətləri (ν, R̄_a, D̄), kran, Əlavə 8B və əlavə kütlələr üçün ayrıca hesabat bölməsi yoxdur; qiymətlər müvafiq pəncərələrdən oxunur.
• Dəyişən kəsik yalnız tirlərdə nəzərə alınır; kəsik cədvəlindəki sütun başlıqları ingiliscədir.
• Yarımsərt dam: Əlavə 8B çarpazlı damın sürüşmə sərtliyi kitabdakı diafraqma davranışına kalibrlənməyib; layihə istinadı olaraq sərt diafraqma həllini də işlətməyiniz tövsiyə olunur (bax: doğrulama işləri).
• Qısa konsol (guse) və kran konsolu sütunun xüsusiyyətlər pəncərəsinin Konsol vərəqində təyin edilir, tələb analizdən götürülür (bax: Qısa Konsolların (Guse) Layihələndirilməsi); stəkanlı bünövrə və quraşdırma mərhələsi yoxlamaları bu buraxılışda yoxdur.
• Prefabrik pəncərələr (Əlavə 8B, fərqli R-D, birləşmə) yalnız türkcədir; nəticə mətnlərində türk hərfləri istifadə olunmur. Hərəkətli körpülü kran pəncərəsi proqramın dilinə (türkcə/ingiliscə) uyğunlaşır.

17.3 Tez-tez rast gəlinən hallar

Hal	Səbəb / həll
Makrolar menyusunda prefabrik əmrlər yoxdur.	Prefabrik alətlər yalnız Ultimate buraxılışında açıqdır.
Ana Ekran simgəsinə kliklədikdə 3B pəncərə açılır və ya heç nə olmur.	Layihə yüklənməsi davam edərkən kliklənib; yüklənmə bitdikdə simgənin ortasına yenidən klikləyin.
Layihənin Ümumi Parametrlərinin OK düyməsi görünmür.	Pəncərə ekrana sığmır; başlıq zolağından yuxarı sürükləyin.
Analizdən əvvəl fərqli R-D ilkin baxışında νüst = 1.	Mərtəbə çəkiləri analizdə hesablanır; qiymətləri analizdən sonra oxuyun və ya νüst-ü əllə daxil edin.
“Seçili kiristen al” xanaları doldurmur.	Analiz aparılmayıb və ya planda tək bir tir seçili deyil.
MFB-də pim kəsilmə tələbi sıfırdır.	Sərt dam diafraqmasında mafsallı dam tirinin zəlzələ oxboyu qüvvəsi sıfırdır; yarımsərt (Əlavə 8B) modeldən və ya əl hesabından Ntir daxil edin.
Sütunlarda “TS500 9.5.2 … Donati kesite sigmiyor” səhvi.	Açıq diametrlərlə tələb olunan armatur kəsiyə təmiz məsafə ilə sığmır; Cədvəllər › Armatur Seçimi › Sütun vərəqində böyük diametrləri açıb analizi təkrarlayın və ya kəsiyi böyüdün (Bölmə 12.4).
Hesabatda birləşmə səhifəsi yoxdur.	Birləşmə qeydi yoxdur, səhifə Hesabat Seçimində işarəli deyil və ya layihə saxlanılmayıb.
Sütuna oturan düyün sağ klik ilə seçilə bilmir.	Əlavə kütlə nöqtəsi sütunla üst-üstə düşürsə, sağ klik sütunu tutur; düyünü sütunla üst-üstə düşməyən nöqtədə təyin edin və ya mərtəbə əlavə kütləsi olaraq daxil edin. Kran pəncərəsinin açdığı düyünlər isə sütun oxunda qalmalıdır; onları köçürməyin, kran yüklərini və kütləsini kran pəncərəsində dəyişib Kran yüklənmələrini tətbiq et ilə yenidən yazın.
Analiz xəbərdarlıq siyahısında “Projede gezer vinç (kren) yüklemeleri tanımlı ancak analize katılmadı” (Layihədə hərəkətli körpülü kran yüklənmələri təyin edilib, lakin analizə qatılmayıb) sətri var və ya kran pəncərəsində Kran yüklənmələrini tətbiq et passivdir.	Kran yükləri yalnız əvvəlcədən təyin edilmiş yüklənmə və kombinasiyalarla (Layihənin Ümumi Parametrlərində Dəmir-beton-Hörgü Yük Kombinasiyalarından İstifadə Et) və Ultimate buraxılışında həll olunur. Ağac Tikili Yük Kombinasiyalarından İstifadə Et seçilibsə, Dəmir-beton-Hörgü Yük Kombinasiyalarından İstifadə Et seçimini edin və analizi təkrarlayın; kran əvvəllər tətbiq edilməyibsə, əvvəlcə kran pəncərəsindən tətbiq edin.
Ümumi zəlzələ kütləsi gözləniləndən çoxdur (nümunədə əlavə kütlə cəmi 584,4 t əvəzinə 601,3 t).	Körpü kütləsi həm əllə (Zəlzələ Əlavə Kütləsi), həm də kran pəncərəsi ilə yazılıb. Kran pəncərəsində Körpü kütləsini yaz işarəsini götürüb Kran yüklənmələrini tətbiq et düyməsinə yenidən basın və ya əllə daxil edilmiş kütləni götürün (Bölmə 9).

17.4 Əlaqəli məqalələr

• Prefabrik Konstruksiyaların Modelləşdirilməsi: kəsiklər, mafsallı birləşmələr, dam diafraqması və analiz seçimləri.
• Hərəkətli Körpülü Kran Yükləri, Zəlzələ Əlavə Kütlələri və Fərqli R–D: əlavə kütlələr, kran yükləri və TBDY 4.3.6.
• Prefabrik Birləşmələrin Layihələndirilməsi: TBDY Bölmə 8 birləşmə hesabları və hesabat səhifəsi.
• Qısa Konsolların (Guse) Layihələndirilməsi: TS 500 Maddə 8.4 üzrə qısa konsol hesabı və hesabatdakı KONSOL sətirləri.
• Prefabrik Konstruksiyalar üzrə Doğrulama İşləri: kitabın ədədi nümunələri və SAP2000 müqayisələri.