Fərdi Təməl Doğrulama İşləri
Bu məqalə StatiCAD-in fərdi təməl hesabının və proqramın digər bölmələri ilə əlaqələrinin necə sınandığını xülasə edir. Düsturlar üçün Fərdi Təməllərin Nəzəri Əsasları, istifadə üçün Fərdi Təməl Layihələndirilməsi, ekran görüntüləri ilə başdan-sona tətbiq üçün Nümunə Həll: Fərdi Təməlli Dəmir-beton Bina məqaləsinə baxın.
1. Doğrulama yanaşması
- Hesab nüvəsi: zəmin təzyiqi, daşıma qabiliyyəti, kəsik təsirləri, armatur və avtomatik ölçüləndirmə hesabları test proqramlarında, proqramdan müstəqil istinad hesabları ilə müqayisə edilərək sınanmışdır.
- Dərslik nümunələri: həll olunmuş təməl nümunələri sətir-sətir müqayisə edilmişdir.
- Proqram daxili yoxlamalar: saxlama, interfeys, hesabat və çəkiliş; zəmin yaylı (Y) və qabıq + Winkler (S) həlləri; tikili-təməl birlikdə analiz və SAP2000 ötürülməsi işləyən proqram üzərində yoxlanılmışdır.
- Ekranlı nümunə: nümunə həlldəki bir təməlin bütün yoxlamaları əllə yenidən hesablanmışdır.
2. Hesab nüvəsi
| Sınaq | Əhatə | Nəticə |
|---|---|---|
| Fərdi təməl hesabı | 49 zəmin təzyiqi halı (40-ı təsadüfi, çoxu qismən təmaslı), 14 tam hesab, 4 daşıma qabiliyyəti, 2 avtomatik ölçüləndirmə və dərslik nümunələri; kənar təməl, dairəvi sütun, polad sütun baza plakası, effektiv sahə seçimi, üst armatur və qeyri-kafi kəsik davranışları | 2159 / 2159 yoxlama, nisbi tolerans 10⁻⁹ |
| Qismən təmas həlli | Müstəqil bir hesab tətbiqi ilə (Newton həlli); hər qismən təmas halı ayrıca tor inteqralı ilə | Təmin edildi |
| Yalnız sıxılma plaka həlli (S) | Element rijidliyi, simmetriya və rijit cisim modları; düyün təsir sahələri; bərabər yükdə bərabər təzyiq; mərkəzi yükdə qalxmasız təmas; böyük momentdə qalxma (təmas %69); eksentrik sütunlu düzbucaqlı təməldə maili moment (təmas %43); geniş nazik plakada mərkəzi yükdə künc qalxması (təmas %39); dartılmalı sahənin moment, kəsmə, deşilmə və armatura əksi. İstinad hesabı proqramdan fərqli yolla aparılır (element rijidliyi analitik inteqralla) və hər nəticə ayrıca enerjinin birbaşa minimumlaşdırılması ilə sınanır. | 438 / 438 yoxlama, fərq ≤ 1,3·10⁻⁹ |
| Zəmin yaylı (Y) həllin yay matrisi | Düyün təməl mərkəzində, x-də və iki istiqamətdə eksentrik; döndərilmiş düzbucaqlı; döndərilmiş və eksentrik təməl; 90°. İstinad matrisi baza üzərində Gauss inteqralı ilə hesablanır | Təmin edildi; mərkəzdə diaqonal qalma və düyünə ötürülmə qaydası da yoxlanıldı |
3. Dərslik nümunələri
Dərslik Bölmə 12 “Təməllər” həll olunmuş nümunələri sınaq külməsindədir. Kitab layihələndirmədə brutto zəmin təzyiqindən istifadə etdiyindən bu nümunələr brutto təzyiqlə hesablanır; kitabdakı arifmetik səhvlərdə düzəldilmiş qiymət əsas götürülmüşdür.
| Nümunə | Yoxlanılan kəmiyyətlər |
|---|---|
| SU 12.1 | Daşıma qabiliyyəti qk (Nq 23,18, Nc 35,49, Nγ 27,72; forma və dərinlik əmsalları) |
| SU 12.3 | Oxboyu yüklü kvadrat təməl: deşilmə (Ap 2,4025, up 6,2), kəsmə, moment, ən kiçik armatur |
| SU 12.4 | Təkoxlu eksentriklik: künc təzyiqləri, γ, Vpr, kəsmə, moment, armatur |
| SU 12.5 | Düzbucaqlı sütun, düzbucaqlı təməl: təzyiq, γ 0,9432, kəsmə, iki istiqamətdə moment |
| SU 12.6 | İkioxlu təzyiq: künclər 218,40 / 68,40 / 198,26 / 348,26 kN/m² |
| SU 12.7 | İkioxlu eksentriklik: künc təzyiqləri, γ, Vpr, iki istiqamətdə kəsmə və moment |
4. Proqram daxili yoxlamalar
| Mövzu | Nəticə |
|---|---|
| Saxlama | Layihə saxlanılıb yenidən açıldıqda bütün təməl sahələri qorunur; yeni layihədə təməllər təmizlənir; Geri Al işləyir; fərdi təməlsiz layihədə fayla fərdi təməl məlumatı yazılmır. |
| Sütun qüvvələrinin təməl oxlarına ötürülməsi | İşarə uyğunlaşdırılması tək sütunlu modellə doğrulandı. |
| İnterfeys | Çəkiliş, seçim, kopyala / köçür / simmetriya / döndür / sürüşdür, Obyekt Tap, seçim filtri, seçim qrupu və layihə həlli gözlənildiyi kimi işləyir; döndürmə Geri Al ilə geri alınır. |
| Hesabat, çəkiliş, metraj, 3B | Hesabat PDF-i, təməl planı və detal paftası (DXF), 3B bərk cisim görünüşü və seçim sınandı. |
| Bağ tirləri | 2×2 torda 4 bağ tiri; əllə hesabla birəbir (Ln 300, Nb 12,47 kN, ən az armatur 4Ø12, Vcr 105,3 kN). |
| Zəmin yaylı (Y) həll | Q və zəlzələ yüklənmələrində Uz·kz = −N; Rx·kθX və Ry·kθY baza momentlərinə birəbir bərabər; çox rijit yayda yerdəyişmələr 10⁻⁸. |
| Y həlli, eksentrik düyün | Sütunlar kənarından çəkilib (düyün təməl mərkəzindən 25–40 sm eksentrik), döndərilmiş kvadrat və düzbucaqlı təməllər: analizə gedən 3×3 yay matrisi müstəqil hesabla 10⁻¹⁵ daxilində. Qalın (H = 300 sm, rijit) təməldə qabıq həlli (S) istinad götürüldükdə kombinasiya baza momenti fərqi median %1–3, ən böyük %7–20; zirvə zəmin təzyiqi fərqi %2–5. Qalan kiçik fərq oxboyu qüvvə təyinindən gəlir (S-də sütun xüsusi çəkisinin baza düyününə yığılan yarısı). |
| Qabıq + Winkler (S) həlli | Q və zəlzələdə Σ yay qüvvəsi = N (10⁻¹⁰); G-də fərq, sütun xüsusi çəkisinin baza düyününə yığılan yarısıdır (9,2 kN); moment tarazlığı 10⁻⁶–10⁻¹⁰, 30° döndərilmiş və eksentrik təməldə də. H = 300 sm təməldə təzyiq tam müstəvidir (rijit davranış), H = 60 sm-də müstəvidən kənaraçıxma %0,2. Tor uzunluğu 25 sm ilə 10 sm arasında layihə momenti fərqi %0,2-dən az. |
| S həllində yalnız sıxılma zəmin | Yerli plaka modelinin xətti həlli qlobal sonlu element həlli ilə ən çox 6·10⁻⁵ fərqlənir. Nümunə modeldə zəlzələ kombinasiyalarının çoxunda baza qismən qalxdı və yalnız sıxılma yenidən həll olundu (ən çox 9 təkrar, tarazlıq 10⁻⁸). H = 300 sm təməldə nəticə, eyni qüvvələrlə rijit qismən təmas həlli ilə üst-üstə düşür (qmax fərqi ≤ %0,4). Xətti (dartılmalı) sahəyə görə zirvə təzyiqi 3–4 dəfə, deşilmə nisbəti 2–6 dəfə böyükdür. Aşırılma həddindəki kombinasiyada (təmas %0,8) yerli həll əvəzinə rijit qismən təmas həlli istifadə olunur. |
| Eksentrik çəkilən sütun | Kombinasiya momentləri M + N·(xdüyün − xkəsik) ilə birəbir; S nəticəsi dəyişmir. |
| Şaquli yük ötürülməsi yoxlaması | Y və S-də yay reaksiyaları dayaq reaksiyaları cəminə daxil olur; “qismən xəta” xəbərdarlığı çıxmır. |
| Tikili-təməl birlikdə analiz (yalnız fərdi təməl) | “Təməl modelləşdirilməsi” xəbərdarlığı çıxmır; K, Y və S-də period, baza kəsmə qüvvəsi və bütün təməl layihə qiymətləri klassik yolla birəbir eynidir. Bir sütunun təməli silinəndə xəbərdarlıq geri qayıdır. |
| Qarışıq təməl (zolaq + fərdi), qüvvə paylanması | Bir oxda 1 m enində, 8 m uzunluğunda zolaqlı təməl; iki sütun fərdi təməldə. Klassik hesabda zolaq sütunları ankastre alınır; birlikdə analizdə zolaq, öz oxu ətrafında zəminin dönmə müqavimətinə (vahid uzunluqda ks·b³/12; bu zolaqda cəmi 6540 kN·m/rad) əsaslanır. Fərdi təməlli sütunların zəlzələ kəsmə payı (zolaq istiqamətində / zolağa dik): klassik hesabda K %50 / %50, Y %33 / %25; birlikdə analizdə K %62,5 / %83,1, Y %44,7 / %61,8. Ümumi baza kəsməsi və period iki yolda eynidir. Müstəqil bir 3B çərçivə həlledicisi, proqramın düyün, çubuq, dayaq, yay və ofsetləri ilə zolağa dik istiqamətdə K %81,5, Y %61,0 verdi (fərq ≤ 1,6 punkt); zolaq sütunları ankastre edildikdə klassik hesabın paylarını verdi. |
| Qarışıq təməl xəbərdarlığı | Klassik hesabda K və Y həllində çıxır; bağ tirləri zolaqlı təməl sayılmır. Birlikdə analizdə və yalnız bağ tirləri qaldıqda çıxmır; ingilis mətni düzgündür. |
| Bağ tirli qarışıq təməl, birlikdə analiz | Sütunlar kənarından çəkilib, bağ tirləri sütun mərkəzindən keçir (iki fərdi təməl arasında və fərdi təməldən zolağa). Təməl izindəki düyünlər təmələ rijit bağlıdır (hər təməldə 7 bağ); simmetrik iki təməlin zəlzələ kəsmə payı %26,5 / %26,5. Fərdi təməlli sütunların payı (x / y): klassik K %56,0 / %61,3, zəmin yayları %53,0 / %53,3, qabıq %53,0 / %53,2. Müstəqil 3B çərçivə həlledicisi dəqiq rijit məhdudiyyətlə K %57,1 / %61,3, Y %53,8 / %54,1 verdi (bağ çubuqlarının sonlu rijidliyinin təsiri ≤ 1,1 punkt) və proqramın bağlı modelini 1,5 punkt daxilində təkrarladı. Bağlı təməldə bütün yüklənmələrin reaksiyası alınır (miqyaslı şaquli zəlzələ daxil). |
| SAP2000 ötürülməsi | SAP2000 V27-dən geri oxuma: yaylı bazalar Ux, Uy, Rz tutulu, kz 80 000 kN/m, kθ 26 667 kN·m/rad; klassik bazalar ankastre. Eksentrik ya da döndərilmiş təməldə əlaqəli nöqtə yayının geri oxunan altı həddi müstəqil hesabla 5·10⁻¹⁶ daxilində (SAP2000 modeli plan y oxunu güzgülədiyindən iki həddin işarəsi tərsdir). |
| SAP2000 ötürülməsi, bağ tirli qarışıq təməl | Dayaq tipi “yay”, sütunlar kənarından çəkilib, bağ tirləri sütun mərkəzindən: hər təməldə izdəki nöqtələr rijit gövdə məhdudiyyətində, iz içindəki parçaların xətt yayları silinib; təməl nöqtələrində Ux, Uy, Rz tutulu, şaquli istiqamətdə zəmin yayı, iki dönmə sərbəst. Zolaq dönmə yayı nöqtə yayı kimi yazılır: zolaq üzərindəki 8 nöqtənin cəmi 6540 kN·m/rad (proqramla eyni), bağ tirlərində vahid uzunluqda 22,07 kN·m/rad. Fərdi təməlli sütunların payı (x / y): zəmin yaylarında SAP2000 %51,7 / %54,1, proqram %53,0 / %53,2; klassik həlldə SAP2000 %57,1 / %63,0, proqram %56,0 / %61,2. |
| Avtomatik ölçüləndirmə | Ekranlı nümunədə (12 təməl, təməl başına 66 kombinasiya) iki ölçüləndirmə turu 16,6 və 30,6 saniyə çəkir. Sürətli axtarışla (bucaq taraması, üstlü addım və ikiyə bölmə) tapılan ölçülər və son layihənin bütün saylar ətraflı taramayla eynidir (nisbi fərq ≤ 3·10⁻¹⁵). |
5. Nümunə həllin əllə doğrulanması
Nümunə Həll: Fərdi Təməlli Dəmir-beton Bina məqaləsindəki üç mərtəbəli dəmir-beton binada 12 fərdi təməl (zəmin yayları, Y) və 17 bağ tiri interfeysdən daxil edilmişdir. Daxili təməl TT05 (180 × 180 × 60 sm) əllə yenidən hesablanmışdır:
| Kəmiyyət | Əl hesabı |
|---|---|
| Zəmin gərginliyi | qmax = 285,0 kN/m², nisbət 0,95 |
| Deşilmə | Vpd = 377,4 kN, Vpr = 2772 kN |
| Kəsmə müqaviməti | Vcr = 801,8 kN |
| Əyilmə armaturu | As tələb olunan 399 mm², ən kiçik 2160 mm² |
| Sütun filizi | lb = 484 mm (mövcud 514 mm) |
| Zəmin yayları | kz = 64 800 kN/m, kθ = 17 496 kN·m/rad |
Qiymətlərin hamısı hesabatla eynidir. Y həllində iki “ölçüləndir → analiz” turu lazım olmuşdur: təməl böyüdükcə dönmə yayı və künc sütununun baza momenti artır. Eyni ölçülərlə klassik (K) həllədə periodlar %26–29 qısa, baza kəsməsi %26–32 böyükdür və təməllər aşır; qabıq + Winkler (S) həlli Y ilə %1–4 daxilindədir (künc təməlinin deşilmə nisbəti 0,72 yerinə 0,25).