İtme Analizi Doğrulama Çalışmaları
Bu makale, StatiCAD itme motorunun ve betonarme performans değerlendirme zincirinin nasıl doğrulandığını ve sonuçlarını özetler. Test yapısı olarak hem çerçeveli hem perdeli davranışı içeren betonarme örnek binalar kullanılmıştır.
1. Doğrulama yaklaşımı
- Aynı model, bağımsız çözücü: StatiCAD itme modelini (düğümler, çubuklar, rijit diyafram, kütleler, yük deseni ve kendi hesapladığı mafsal kapasiteleri) SAP2000’e otomatik aktarır; SAP2000 kendi doğrusal ötesi çözücüsüyle iter. Böylece karşılaştırma elle veri girişi hatalarından arınmış, tekrarlanabilir bir model–model kıyasıdır.
- Referans SAP2000 V27’dir: Uluslararası kabul görmüş, bağımsız bir çözücü olduğu için doğrulama referansı olarak seçilmiştir.
- Karşılaştırmanın odağı performans noktasıdır: Mühendislik kararı istem noktasında verilir. Bu nedenle esas ölçüt, istem noktasındaki yer değiştirme, taban kesmesi, mafsal durum dağılımı ve bina kararının örtüşmesidir. Eğri tepe değerleri, modelleme farkları nedeniyle (bkz. Bölüm 6) ikincil göstergedir.
Aynı karşılaştırmalar, itme penceresindeki “SAP2000 ile doğrula” ve “Hesaplara SAP2000 sonucuyla devam et” seçenekleriyle her projede yeniden üretilebilir.
2. Modal doğrulama
İtme modeli kolon ve perdeleri ana analizdeki yerel eksenleriyle kurar; kat kütlelerini ve kat burulma ataletini ana analizin düğüm kütlesi dağılımından alır. SAP2000’e aktarılan modelin doğal titreşim periyotları StatiCAD ile %1,3 içinde örtüşür:
| Örnek | StatiCAD itme modeli [s] | SAP2000 [s] |
|---|---|---|
| Perdeli (T1 / T2) | 0,2946 / 0,1755 | 0,2956 / 0,1777 |
| Çerçeveli (T1 / T2 / T3) | 0,6044 / 0,5760 / 0,4486 | 0,6057 / 0,5763 / 0,4491 |
Perdeli örnekte tepe noktasındaki elastik yer değiştirmeler iki programda aynıdır (X 1,673 mm, Y 2,299 mm). Tasarım spektrumu girdileri (SDS, SD1) bağımsız hesapla birebir örtüşmüştür.
3. İstem noktasında hasar kıyası — esas doğrulama
SAP2000’in mafsal durum tablosundan, istem yer değiştirmesine karşılık gelen adımın mafsal durumu okunur ve StatiCAD’in hasar tablosuyla karşılaştırılır:
| Koşu (perdeli bina, EPP) | StatiCAD | SAP2000 | İki programda ortak akmış uç |
|---|---|---|---|
| +X, istem u = 7,13 mm | 4 akmış uç, bina: Kontrollü Hasar | 6 akmış uç | 4 |
| −Y, istem u = 12,04 mm | 23 akmış uç, bina: Kontrollü Hasar | 22 akmış uç | 20 |
Sonuç: İstem noktasında iki bağımsız çözücünün akmış uçları büyük ölçüde aynıdır: +X’te StatiCAD’in akmış uçlarının hepsi, −Y’de 23 ucun 20’si SAP2000’de de akmıştır. Aynı düğümde, eşit yer değiştirmede taban kesmesi oranı +X’te 0,998–1,003, −Y’de 0,999–1,002’dir.
4. Sekiz yön kombinasyonunun toplu kıyası
Bu bölümdeki ve Bölüm 5’teki perdeli bina değerleri programın önceki bir sürümüyle alınmıştır: iki çözücü arasındaki uyumu gösterir, binanın güncel itme davranışını göstermez. Güncel değerler Bölüm 2 ve 3’tedir.
“Hesaplara SAP2000 sonucuyla devam et” modunda sekiz TBDY yön kombinasyonunun tamamı SAP2000’de çözülmüş ve StatiCAD sonuçlarıyla otomatik tablolanmıştır (perdeli örnek, EPP; u: istem tepe yer değiştirmesi):
| Yön | StatiCAD u [mm] | StatiCAD düzey | SAP2000 u [mm] | SAP2000 düzey |
|---|---|---|---|---|
| +X+0,30Y | 3,45 | KH | 3,45 | KH |
| +X−0,30Y | 3,45 | KH | 3,45 | KH |
| −X+0,30Y | 3,45 | KH | 3,45 | KH |
| −X−0,30Y | 3,45 | KH | 3,45 | KH |
| +Y+0,30X | 13,40 | SH | 13,36 | KH |
| +Y−0,30X | 13,41 | SH | 13,36 | SH |
| −Y+0,30X | 13,40 | SH | 13,22 | SH |
| −Y−0,30X | 13,39 | SH | 13,22 | SH |
- İstem yer değiştirmeleri birebir örtüşür (X: 3,45 ↔ 3,45 mm; Y: 13,4 ↔ 13,2–13,4 mm).
- İstem noktası taban kesmelerindeki fark X yönünde yaklaşık %5–10, Y yönünde %3–13’tür.
- Bina kararı 8 yönün 7’sinde aynıdır. Tek fark (+Y+0,30X), istemin tam akma sınırına denk geldiği ve SAP2000 kayıt adımı çözünürlüğüne duyarlı bir sınır durumudur.
5. Tek yönlü kıyas ve pekleşmeli mafsal seçeneği
| Koşu (tek yön) | StatiCAD Vtepe [kN] | SAP2000 Vtepe [kN] | Tepe oranı | Aynı düğümde, eşit yer değiştirmede oran | SAP2000’in durduğu nokta |
|---|---|---|---|---|---|
| +X, EPP | 12 286 | 11 222 | 1,095 | 0,998–1,005 | 49 mm |
| +X, pekleşmeli | 13 471 | 12 343 | 1,091 | 0,974–0,992 | 66 mm’de tepe, sonra düşüş |
| −Y, EPP | 5 432 | 4 693 | 1,158 | 1,000–1,015 | 144 mm |
| −Y, pekleşmeli | 5 739 | 5 455 | 1,052 | 0,978–1,014 | 256 mm |
Pekleşme StatiCAD kapasitesini %5–10 yükseltir (+X %9,6; −Y %5,7). SAP2000’de mafsalların düşen kolu analizi StatiCAD’in hedefinden önce durdurduğundan tepe/tepe oranı 1,05–1,16 çıkar; bu bir kapasite farkı değildir. Aynı düğümde eşit yer değiştirmede taban kesmesi oranı EPP koşularında 1,00–1,02, pekleşmeli koşularda 0,97–1,01’dir. İstem noktası kıyasları pekleşmeden etkilenmez.
6. Bilinen farklar
| Fark | Kaynağı | Etkisi |
|---|---|---|
| SAP2000’de düşen kol ↔ StatiCAD’de plato | SAP2000 mafsal tanımında dayanım düşmesi kolları vardır; StatiCAD mafsalı (EPP veya pekleşmeli) düşen kol içermez. | SAP2000 eğrisi tepe yaptıktan sonra düşer ve bazı koşularda hedefe varmadan durur. Tepe değer oranlarını etkiler, istem noktası kıyasını etkilemez. Perdeli örnekte SAP2000 ilk dayanım kaybında durur; tepe/tepe oranının 1,05–1,16 çıkması bundandır, eşit yer değiştirmede oran 0,97–1,02’dir. |
| Kolon ve perde eksenel kuvvetinin sabitliği | İki çözücüde de mafsallar N = G + nQ ile kurulur. | Karşılaştırmayı etkilemez; ortak kabuldür. |
| Pekleşme eğimi tanımı | İki program pekleşmeli kolu farklı tanımlar. | Pekleşmeli tepe oranlarında ±0,03 oynama. |
| SAP2000 kayıt adımı çözünürlüğü | SAP2000 sonuçları sonlu sayıda adımda kaydedilir. | Hasar okuması istem noktasına en yakın kayıt adımından yapılır; akma sınırındaki koşularda karar duyarlılığı yaratabilir. |
7. Çok modlu itmenin doğrulanması
- Elastik tutarlılık (TBDY 5.6.6.1): Her mod için kapalı biçimli spektral yer değiştirme ile aynı rijitlik matrisindeki sonlu eleman çözümü karşılaştırılmıştır. X ve Y yönlerinde modların tamamında sapma %0,0000; CQC birleşik tepe yer değiştirmesi iki yoldan aynıdır.
- Hakim mod itmesi ↔ tek modlu itme: Çok modlu koşunun birinci mod itmesi, tek modlu itmeyle aynı istemi (36,82 mm) ve aynı bina kararını (Kontrollü Hasar) vermiştir; akmış uç sayıları iki yöntemin yük deseni farklı olduğu için biraz ayrışır (27 / 25).
- ± yön: X-simetrik binada −X çok modlu koşusu +X ile aynı CQC tepe yer değiştirmesini ve bina kararını verir; birinci mod istem noktasında akmış uç sayıları 25 / 24’tür.
- Kısa periyot kuralı: Kısa periyotlu ikinci X modunda (T = 0,155 s) CR = 1,030 otomatik uygulanmış, mod beklendiği gibi elastik kalmıştır.
- SAP2000 ile modal desen kıyası: StatiCAD’in mod yük desenleri SAP2000’e aktarılıp aynı mafsallı modelde itilmiştir; elastik bölgede mod eğrileri %0–1 içinde örtüşür. Aynı düğümde, eşit yer değiştirmede hakim mod istem noktasındaki oran 1,081’dir; bu fark aynı binanın tek modlu kıyasıyla aynı büyüklüktedir (0,996–1,084), yani çok modlu yönteme özgü değildir.
- IRSA (artımsal mod birleştirme): Mafsal oluşumu kapalıyken IRSA çekirdeği mod birleştirme kapalı formuyla %0,0000 sapmayla birebirdir. On iki koşuda IRSA, çok modlu ve tek modlu yöntemlerin istemleri %±1 içinde, bina kararları aynıdır (Kontrollü Hasar). Tam IRSA’da (parça başına periyot ve adım bazlı CR) mafsallaşmayla uzayan periyotlar istemi %11–18 büyütür (çerçeveli ±X: 43,70 / 43,45 mm; perdeli ±Y: 38,99 / 38,85 mm); karar bu binalarda değişmez.
8. Kolon–kiriş birleşim kesme denetimi
Doğrusal değerlendirmedeki kolon–kiriş birleşim kesme denetimi (TBDY 15.5.2.5, Denk. 7.11–7.13) perdeli bir betonarme test binasında sınanmıştır:
- 72 kolon üst birleşiminin hesabı el hesabıyla birebir aynıdır: Ve = max(0; 1,25·fy·As − Vkol), sınır 1,0·bj·h·√fc ya da 1,7·bj·h·√fc. Örneğin As = 339 mm², fy = 500 MPa, Vkol = 242,5 kN için Ve = 0, sınır 1250 kN.
- Gerçek malzemeyle gevrek birleşim çıkmamış; 72 kolonun sonuçları denetimin eklenmesinden önceki sürümle birebir aynı kalmıştır.
- Donatı akma dayanımı yapay olarak yükseltildiğinde 72 birleşimin 24’ü gevrek çıkmış; kolon satırlarında birleşimin gevrek olduğu (15.5.2.5) yazılmış ve proje kontrol listesinde 24 uyarı satırı görülmüştür.
9. Rijit uç bölgesi açıkken itme (TBDY 15.4.10)
Proje Genel Ayarları’ndaki Rijit Uç Bölgesi seçeneği açıkken itme ve IRSA modelinde de kiriş uçları kolon yüzüne kadar, kolon üst ucu kiriş yüksekliği kadar rijit alınır; mafsallar esnek parçanın uçlarındadır (RZ = 1’de kolon / kiriş yüzü). Ayrıntı için Rijit Uç Bölgesi (TBDY 15.4.10) makalesine bakın. Çerçeveli örnek binada, RZ = 1 için:
| Yön | Vmaks kapalı → RZ = 1 [kN] | İlk akma V kapalı → RZ = 1 [kN] | İstem kapalı → RZ = 1 [mm] | Karar |
|---|---|---|---|---|
| +X | 1 304 → 1 399 | 543 → 632 | 36,82 → 32,60 | Kontrollü Hasar |
| −X | 1 309 → 1 415 | 557 → 633 | 36,82 → 32,60 | Kontrollü Hasar |
| +Y | 1 000 → 1 090 | 309 → 414 | 35,10 → 29,23 | Kontrollü Hasar |
| −Y | 1 003 → 1 095 | 325 → 425 | 35,10 → 29,23 | Kontrollü Hasar |
Rijit kollar binayı rijitleştirir (T1 0,6061 → 0,5350 s), istem yer değiştirmesi %12–17 azalır, kapasite %7–9 artar. SAP2000 V27 kıyasında (aynı rijit kollar uç ofseti olarak aktarılır) T1 oranı RZ = 0,5 / 1 için StatiCAD’de 0,9416 / 0,8827, SAP2000’de 0,9424 / 0,8843’tür; aynı düğümde eşit yer değiştirmede taban kesme oranı 0,99–1,01’dir.
10. Poligon ve asimetrik kolon kesitleri
İtme modeli poligon ve asimetrik kolon kesitlerinin moment–eğrilik ilişkisini lif kesitinden iki yön için ayrı ayrı kurar; moment ekseni kesitin alan merkezidir. Perdeli örnek binanın altı kolonu T biçimli 100 × 65 kesitle değiştirilerek kurulan modelde, N = 445 kN için nominal moment kapasiteleri Mn+ = 492,9 kNm ve Mn− = 281,4 kNm bulunmuştur; bağımsız lif hesabı 492,8 / 281,4 kNm verir ve eğrilikler aynıdır.
11. Genel değerlendirme
- SAP2000 model–model kıyasında, mühendislik kararının verildiği istem noktasında yer değiştirmeler birebir, hasar tabloları örtüşük, bina kararları 8 yönün 7’sinde aynıdır; tek fark belgelenmiş bir sınır durumudur.
- Güncel perdeli modelde doğal titreşim periyotları SAP2000 ile %1,3 içinde, elastik tepe yer değiştirmeleri aynıdır; istem noktasında eşit yer değiştirmede taban kesmesi oranı 0,998–1,003’tür.
- Aynı düğümde, eşit yer değiştirmede taban kesmesi oranı EPP koşularında 1,00–1,02, pekleşmeli koşularda 0,97–1,01’dir. SAP2000 mafsallarının düşen kolu analizi hedeften önce durdurduğundan tepe/tepe oranı 1,05–1,16 çıkar; bu bir kapasite farkı değildir. Elastik model SAP2000’e birebir aktarılır; kalan farkların her biri ayrıştırılmış ve gerekçelendirilmiştir.
- Çok modlu itmenin elastik tutarlılık koşulu sayısal olarak sağlanmaktadır.
Yazılımla üretilen tüm sonuçların sorumlu mühendis tarafından kontrol edilmesi esastır.