Örnek Çözüm: Merkezi Çaprazlı Çelik Çerçeve

1. Bu makale hakkında

Bu makale, StatiCAD'in ağır çelik modülüyle iki katlı, süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı çelik çerçeveli (TBDY 2018 Tablo 4.1, C13) küçük bir binanın baştan sona nasıl modellenip çözüldüğünü anlatır: proje ayarları, bina tipi seçimi, kolon, kiriş ve çaprazların tanımı, ilk analiz, uyarıların okunması, tasarımın iyileştirilmesi, sonuçlar ve hesap raporu. Makalenin ayırıcı yanı, programın bulduğu her önemli büyüklüğün elle yeniden hesaplanmasıdır: deprem yükü, çapraz kuvvetlerinin kat kesmesiyle dengesi, çapraz mekanizma kuvvetleri (T, P₁, P₂), Tablo 9.3 enkesit koşulu, %30–70 kuralı, kolonların mekanizma eksenel kuvveti ve 9.6.2.4 üst sınırı. Makaledeki sayılar programın bu örnekte verdiği sonuçlardır.

Seçeneklerin ayrıntısı ve teorik arka plan için şu makalelere bakın: Çelik Kiriş ve Kolon Tasarımı, Çelik Tasarımın Teorik Esasları ve Çelik Yapılar Doğrulama Çalışmaları.

bilgi

Sürüm ve dosyalar: Ağır çelik (TBDY 2018 Bölüm 9) özellikleri Ultimate ve Hybrid sürümlerinde açıktır. Örneğin proje dosyalarını buradan indirebilirsiniz (ZIP): OrnekCelikCapraz_ilk.sy4 (ilk tasarım) ve OrnekCelikCapraz.sy4 (iyileştirilmiş tasarım).

2. Örnek bina

Plan 12 m × 8 m; X yönünde 2 × 6 m, Y yönünde 2 × 4 m açıklık. Zemin kat 4,0 m, üst kat 3,5 m. Kirişler iki ucu mafsallı (basit) bağlanmış, deprem yükünü yalnız çaprazlar taşıyor. Her dış aksta, her katta iki açıklıkta ters eğimli birer diyagonal çapraz var (8 çapraz/kat). Kolonlar temelde ankastre ve katlar boyunca sürekli.

Tablo 1 – Örnek binanın girdileri

Konu	Değer
Taşıyıcı sistem	TBDY Tablo 4.1 C13: deprem etkilerinin tamamı süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı çelik çerçevelerle (R = 5, D = 2)
Kolonlar	HE 200 B, S275, 18 adet (9/kat), temelde ankastre
Kirişler	X yönü IPE 300, Y yönü IPE 240, S275; iki ucu mafsallı (M2 + M3 serbest)
Çaprazlar (ilk tasarım)	RHS 100×100×5, S275 (her iki kat)
Çaprazlar (son tasarım)	Zemin kat RHS 120×120×8, üst kat RHS 100×100×8, S275; iki ucu mafsallı, uçlar kolon–kiriş düğümünde
Döşeme	12 cm betonarme (C25), G = 1,75 kN/m² kaplama + öz ağırlık (programda toplam 4,75 kN/m²), Q = 2,0 kN/m²
Deprem	SS = 1,0, S1 = 0,28, ZC, I = 1, DD-2; eşdeğer deprem yükü yöntemi
Yük birleşimleri	ÇYTHYE YDKT; deprem birleşimleri TBDY 9.2.5, D ile büyütülmüş olanlar 9.2.6

Şekil 1 – Örnek binanın 3 boyutlu görünümü (son tasarım)

3. Proje Genel Ayarları

3.1 Yönetmelik Seçimi: çelik bina ve süneklik

"Ayarlar > Proje Genel Ayarları > Yönetmelik Seçimi" sekmesinde bina tipi Çelik Bina, deprem ve tasarım yönetmeliği TBDY 2018, süneklik düzeyi Yüksek seçilir. Kutu profillerin üretim yöntemi için "ERW (elektrik dirençli kaynaklı) t_d = 0.93t" kutusu işaretli kalır: kutu profillerde hesap kalınlığı katalog kalınlığının 0,93 katıdır (ÇYTHYE 5.4.2); Tablo 9.3 ve kesit özellikleri bu kalınlıkla bulunur.

Şekil 2 – Proje Genel Ayarları – Yönetmelik Seçimi

tehlike

Ofset kutuları bu örnekte kapalı: Aynı sekmedeki "Mesnet elemanı içindeki kiriş, döşeme ve dikme uçlarını rijit bağla" ve "Offset1 ve Offset2 değerlerini sistem rijitlik matrisinde dikkate al" kutuları bu örnekte kapatıldı. Açıkken, kolonun sol kenarı çizim noktasına oturtulmuşsa kolon ekseni çizim noktasından yarım kesit kadar, kiriş ekseni de kat düzleminden yarım yükseklik kadar kaçık çözülür; simetrik çapraz çiftleri farklı kuvvet alır (bu modelde D·E basınç kuvveti HB13 266,6 kN, HB14 256,9 kN) ve %30–70 oranı 0,50 yerine 0,494 çıkar. Elle doğrulanabilir bir örnek için bütün elemanlar düğüm noktalarında birleştirildi. Gerçek projede ofsetler açık bırakılabilir; kolonlar o durumda aks noktasına ortalanarak çizilmelidir (kolon araç çubuğunda "orta" düğmesi, arayüz varsayılanı). Bu modeli ortalı kolonlarla ve ofsetler açık çözünce X yönündeki çaprazlar yine eşit kuvvet alır (HB13 138,9 kN, HB14 139,0 kN, %30–70 0,500).

3.2 Bina tipi: C13

"TBDY2018" sekmesindeki "Bina Tipi Seçimi" düğmesi TBDY Tablo 4.1'in tamamını açar. C13 satırı seçilip "X ve Y Yönü İçin Uygula" denince R = 5, D = 2 her iki yöne yazılır, süneklik düzeyi "Yüksek" olur. Çapraz (C12, C13, C14, C22, C32, C33) içeren sistemlerde program analiz sonunda bir bilgi satırı verir: kolon, kiriş ve birleşimlerin iç kuvvetleri D ile büyütülmüş (ya da çapraz mekanizmasıyla uyumlu) deprem etkileriyle bulunmalıdır; bunun için çapraz elemanların "Çelik çapraz" olarak işaretlenmesi gerekir (Bölüm 4.4).

Şekil 3 – Bina Tipi Seçimi tablosu (C13 satırı)

Şekil 4 – TBDY2018 sekmesi: S_S, S₁, zemin sınıfı, R ve D, bina tipi C13

3.3 Deprem Kuvvetleri

Eşdeğer deprem yükü yöntemi seçildi; doğal titreşim periyodu modal analizden alınır. Ağır çelik eleman bulunan projede yatay yük (kesme) yöntemi "klasik" seçilmiş olsa da program deprem iç kuvvetlerini sonlu eleman modelinden alır ve bunu analiz uyarılarındaki bir bilgi satırıyla bildirir.

Şekil 5 – Deprem Kuvvetleri sekmesi

4. Modelleme

4.1 Kolonlar

Kolonlar "D.Hatıl" aracıyla aks kesişimlerine çizilir, ardından sağ tık > Özellik Değiştir ile "Genel Ayarlar" sekmesinde eleman tipi Çelik, kesit tipi Poligon Kesit seçilir ve "Kesit Seç" ile çelik profil kataloğundan HE 200 B atanır; malzeme kütüphaneden S275. Düşey hatıl kalınlığı ve boyu (d, L) profilin çevre kutusu (20 × 20 cm) olarak girilir.

Şekil 6 – Kolon (düşey hatıl) özellikleri: çelik, HE 200 B, S275

4.2 Kirişler

Kirişler kolonlar arasına çizilir, aynı formda eleman tipi Çelik, kesit IPE 300 (X yönü) ve IPE 240 (Y yönü) atanır. "Mafsal" sekmesinde iki uçta M2 ve M3 serbest bırakılır: kirişler yalnız düşey yükü taşır, çerçeve moment aktarmaz. Mafsallı uçlar TBDY 9.6.5 uyarınca en az 0,025 rad dönmeye izin veren bir detayla yapılmalıdır (program bunu her çaprazlı düğüm için bilgi olarak raporlar).

4.3 Döşemeler

Her açıklığa dikdörtgen döşeme çizilir (12 cm, G = 1,75 kN/m², Q = 2,0 kN/m²). Diyafram rijit kabul edilmedi; döşemeler sonlu eleman modelinde kabuk olarak çözülür ve yatay kuvvetleri çaprazlara kendisi dağıtır.

Şekil 7 – Zemin kat planı: kolonlar, kirişler ve döşemeler

4.4 Çaprazlar

Çapraz, alt ucu kat tabanında, üst ucu kat tavanında olan eğik bir çelik kiriştir. Kiriş çizildikten sonra özellik formunda Sol Üst Kot = −400 cm (zemin katta kat yüksekliği kadar aşağı), Sağ Üst Kot = 0 girilir; eleman tipi Çelik, kesit RHS, malzeme S275 seçilir ve "Çelik çapraz (TBDY 9.6/9.7)" kutusu işaretlenir. İki uç "Mafsal" sekmesinde M2 + M3 serbest bırakılır. Bu kutu olmadan eleman sıradan bir eğik kiriş gibi tasarlanır: Bölüm 9.6'nın narinlik, %30–70, mekanizma ve kolon/kiriş kuralları uygulanmaz.

Şekil 8 – Çapraz HB13: eğik çelik kiriş, RHS 120×120×8, "Çelik çapraz" işaretli

Çaprazlar dış akslarda iki açıklıkta ters eğimle yerleştirildi: X akslarında (y = 0 ve y = 8 m) birinci açıklıkta "/", ikinci açıklıkta "\"; Y akslarında (x = 0 ve x = 12 m) aynı şekilde. İki çapraz üst uçta ortadaki kolonun tepesinde birleşir (Λ düzeni). Program bu düzeni "diyagonal" olarak tanır (uçlar kolon / kolon); V ve ters V düzenlerinde ayrıca 9.6.4.1 kiriş tasarımı yapılır.

Şekil 9 – Ana ekran: zemin kat planı ve 3 boyutlu görünüm

5. Analiz: ilk tasarım

İlk tasarımda bütün çaprazlar RHS 100×100×5 seçildi. Analiz sonunda "Analiz Uyarıları" penceresinde şu satır çıkar ve 16 çaprazın hepsi Yetersiz işaretlenir:

TBDY Tablo 9.3: süneklik düzeyi yüksek (lambda_hd) enkesit koşulu sağlanmayan çelik elemanlar Yetersiz işaretlendi.
Kiriş 16: HB13 (RHS100*100*5), HB14 (RHS100*100*5), ... ; kolon 0.

Tablo 2 – İlk tasarımda çapraz tahkikleri (oranlar: talep/kapasite)

Çapraz	Yön, kat	Kesit	KL/i	b/t (Tablo 9.3)	N / φPn (kN)	M-N-V oranı
HB13	X, kat 1	RHS100*100*5	187 ≤ 200	18,51 > 14,83	117,0 / 76,7	1,60
HB17	Y, kat 1	RHS100*100*5	147 ≤ 200	18,51 > 14,83	147,4 / 124,6	1,23
HZ13	X, kat 2	RHS100*100*5	180 ≤ 200	18,51 > 14,83	79,3 / 82,7	1,03
HZ17	Y, kat 2	RHS100*100*5	138 ≤ 200	18,51 > 14,83	94,8 / 141,2	0,71

İki ayrı sorun var:

• Tablo 9.3 (9.6.1.1): kutu kesitte b/t = (B − 3t_d)/t_d = (100 − 3·4,65)/4,65 = 18,51 > 0,55√(E/F_y) = 0,55√(200000/275) = 14,83. Çapraz burkulup yeniden çekmeye çalışırken ince cidar erken yerel burkulur; kesit sünek davranışı sağlayamaz.
• Üye dayanımı (9.6.3.3): zemin kat çaprazlarında ÇYTHYE basınç dayanımı yetmiyor (HB13 oranı 1,60). Uzun çapraz (L = 7,21 m) elastik burkulma bölgesinde: F_e = π²E/(KL/i)² = π²·200000/186,8² = 56,6 MPa.

6. Tasarımın iyileştirilmesi

Çapraz kesitleri hem cidar narinliğini hem burkulma dayanımını karşılayacak şekilde büyütüldü (kiriş formu > Kesit Seç):

Tablo 3 – Çapraz kesit değişikliği

Kat	İlk	Son	b/t (son)	i (mm)
Zemin	RHS 100×100×5	RHS 120×120×8	(120 − 3·7,44)/7,44 = 13,13 ≤ 14,83	45,42
Üst	RHS 100×100×5	RHS 100×100×8	(100 − 3·7,44)/7,44 = 10,44 ≤ 14,83	37,25

İkinci analizde bütün kolon, kiriş ve çaprazlar Yeterli çıktı; Tablo 9.3 uyarısı kalktı. Kalan uyarılar bilgi niteliğindedir: rüzgâr birleşimi tanımlanmadı (bu örnekte rüzgâr yok), çaprazlı düğümlerde birleşim detayı programda tasarlanmaz (9.6.5) ve 9.10.2 diyafram başlık kuvvetleri hesaplandı (Bölüm 7.7).

ipucu

Kesit büyütmenin bedeli: Daha güçlü çapraz, kolonlara ve birleşimlere daha büyük mekanizma kuvveti aktarır: T = R_yF_yA_g RHS 100×100×5'te 661 kN iken RHS 120×120×8'de 1235 kN'dur. Çaprazı gereğinden büyük seçmek kolon ve birleşim talebini artırır (Bölüm 7.5).

7. Sonuçlar ve elle doğrulama

7.1 Deprem yükleri

S_DS = F_sS_S = 1,2·1,0 = 1,2; S_D1 = F₁S₁ = 1,5·0,28 = 0,42; T_A = 0,2·S_D1/S_DS = 0,07 s, T_B = S_D1/S_DS = 0,35 s. Periyotlar T_A–T_B arasında: S_ae = S_DS = 1,2. T < T_B olduğundan R_a = D + (R/I − D)·T/T_B (Denk. 4.1). Kütle m = Σ(G + 0,3Q) = 57,044 + 55,630 = 112,674 t.

Tablo 4 – Taban kesme kuvveti: elle ve program

Yön	T (s)	Ra	SaR (g)	Vt elle (kN)	Vt program (kN)
X	0,150	3,287	0,3650	403,5	403,4
Y	0,157	3,349	0,3583	396,0	396,0

Kat kuvvetleri (X): ΔF_N = 0,0075·N·V_t = 0,0075·2·403,4 = 6,05 kN; F_i = (V_t − ΔF_N)·m_iH_i/Σm_jH_j → F₁ = 140,5 kN, F₂ = 256,9 kN (program 140,5 ve 256,9 kN); üst kat kesmesi F₂ + ΔF_N = 262,9 kN.

Şekil 10 – Hesap raporu: eşdeğer deprem yükü yöntemi

7.2 Çapraz kuvvetleri ve kat kesmesi dengesi

Zemin kat X çaprazlarının EX2 (+%5 dışmerkezlik) yüklemesindeki eksenel kuvvetleri (FEM, kN; + basınç): HB13 −120,23, HB14 +120,23 (y = 0 aksı), HB15 −112,47, HB16 +112,47 (y = 8 m aksı). cos θ = 600/721,1 = 0,832:

Σ|P|cos θ = (2·120,23 + 2·112,47)·0,832 = 387,3 kN

Kat kesmesi 403,4 kN; aradaki yaklaşık 16 kN'u temelde ankastre, katlar boyunca sürekli 9 kolon taşır (kolon başına ~1,8–2,0 kN). Çaprazlar kat kesmesinin %96'sını alıyor: kirişler mafsallı olduğundan sistem fiilen bir kafes.

Çaprazın tasarım kuvvetleri birleşimlerden: G = 12,90, Q = 4,86, EX2 = −120,23, EY1 = −6,52 kN.

• ÇYTHYE birleşimi (9.2.5, D yok): 1,2G + 1,0Q + 1,0(EX2 + 0,3EY) = 15,48 + 4,86 + 120,23 + 1,96 = 142,5 kN basınç (program 142,5).
• D ile büyütülmüş (9.2.6): 1,2G + 1,0Q + 2·(120,23 + 0,3·6,52) = 264,7 kN (program N_bas = 264,7).

7.3 Çapraz tahkikleri ve mekanizma kuvvetleri

Kutu profillerde R_y = 1,4, R_t = 1,3 (TBDY Tablo 9.2, boru ve kutu profiller). Mekanizma kuvvetleri (9.6.2.2, Denk. 9.15–9.17) çaprazın kendi boyuyla:

• T = R_yF_yA_g
• F_e = π²E/(KL/i)²; R_yF_y/F_e > 2,25 ise F_cre = 0,877F_e, değilse F_cre = 0,658^R_yF_y/F_e·R_yF_y
• P₁ = 1,14F_creA_g, P₂ = 0,3P₁

Üye basınç dayanımı φP_n = 0,9F_crA_g aynı bağıntılarla, ancak R_y olmadan (F_y) bulunur. HB13, HZ13 ve HZ17’de F_y/F_e > 2,25 (elastik burkulma) olduğundan F_cr = F_cre = 0,877F_e; HB17’de F_y/F_e = 275/127,26 = 2,16 < 2,25 olduğundan F_cr = 0,658^2,16·275 = 111,3 MPa (F_cre = 111,6 MPa), φP_n = 0,9·111,3·3207 = 321,3 kN.

Tablo 5 – Çapraz tahkikleri (son tasarım; kuvvetler kN, gerilmeler MPa, A_g mm²). Elle hesap programla aynı

Çapraz	Kesit	L (mm)	KL/i ≤ 200	Ag	Fe	Fcre	T	P1	P2	N / φPn	M-N-V
HB13	RHS120*120*8	7211	158,8	3207	78,32	68,68	1234,8	251,1	75,3	142,5 / 198,3	0,78
HB17	RHS120*120*8	5657	124,5	3207	127,26	111,61	1234,8	408,1	122,4	177,5 / 321,3	0,59
HZ13	RHS100*100*8	6946	186,5	2612	56,76	49,78	1005,6	148,2	44,5	91,4 / 117,0	0,85
HZ17	RHS100*100*8	5315	142,7	2612	96,95	85,02	1005,6	253,2	76,0	108,5 / 199,9	0,58

HB13 için açık hesap: A_g = 3207 mm², i = 45,42 mm, KL/i = 7211/45,42 = 158,8 ≤ 200 (9.6.3.1). F_e = π²·200000/158,8² = 78,3 MPa; R_yF_y/F_e = 385/78,3 = 4,92 > 2,25 → F_cre = 0,877·78,3 = 68,7 MPa. T = 1,4·275·3207 = 1234,8 kN; P₁ = 1,14·68,7·3207 = 251,1 kN; P₂ = 75,3 kN. φP_n = 0,9·68,7·3207 = 198,3 kN; 142,5/198,3 = 0,72, öz ağırlık momentiyle (M = 2,34 kNm, ÇYTHYE Denk. 11.3a) oran 0,78.

9.6.3.4 net alan: A_e ≥ R_yF_yA_g/(R_tF_u) = 1234786/(1,3·430) = 2209 mm² (program 2209). Bu değer birleşim detayında (kaynaklı/bulonlu levha, takviye) sağlanmalıdır; program detayı tasarlamaz, gereken alanı bildirir.

Şekil 11 – Hesap raporu: çapraz HB13

7.4 %30–70 kuralı (9.6.1.2)

Bir akstaki çaprazlar, o doğrultudaki her iki deprem yönünde yatay kuvvetin en az %30'unu, en çok %70'ini basınç çaprazlarıyla taşımalıdır. Program her aksı (aynı kat, plan doğrultusu farkı < 5°, aks dik uzaklığı < 100 cm) gruplar ve büyük kuvvet üreten deprem yüklemesinde basınç çaprazlarının yatay bileşen payını hesaplar. y = 0 aksında EX2 için basınç çaprazı HB14 (120,23·0,832 = 100,0 kN), çekme çaprazı HB13 (100,0 kN): pay = 100,0/200,0 = 0,50. Her iki yön ve 8 aksın hepsinde oran 0,50 (Λ düzeninde ters eğimli iki eş çapraz).

tehlike

Tek yönlü yerleşim: Aynı aksta iki çapraz da aynı yöne eğik olsaydı ("/" ve "/") bir deprem yönünde ikisi birden basınca çalışır, oran 1,0 (öbür yönde 0) olurdu; program bu çaprazları Yetersiz işaretler ve uyarı verir.

7.5 Kolonlar: mekanizma eksenel kuvveti ve 9.6.2.4 üst sınırı

Kolon eksenel kuvvetinin deprem payı, yüksek süneklikte çaprazların akma/burkulma mekanizmasından düğüm dengesiyle bulunur (9.6.2.3) ve D ile büyütülmüş deprem etkisini aşmaz (9.6.2.4). En öğretici kolon DHB02 (x = 6 m, y = 0; zemin kat): tepesinde HB13 ile HB14, üstündeki kolon DHZ02'nin tepesinde HZ13 ile HZ14 birleşir.

• Elastik analiz: EX yüklemesinde iki çapraz eşit ve zıt kuvvet aldığından düşey bileşenler birbirini götürür; kolonun EX eksenel kuvveti 0'dır (FEM: P(EX1) = P(EX2) = 0).
• Mekanizma (b): çekme çaprazı T, basınç çaprazı burkulmuş ve P₂'ye düşmüş: zemin kat (1234,8 − 75,3)·sin θ₁ = 1159,5·0,555 = 643,2 kN; üst kat (1005,6 − 44,5)·sin θ₂ = 961,1·0,504 = 484,3 kN; toplam 1127,5 kN basınç (program 1127,5; üst kat kolonu DHZ02 için 484,3 kN, program 484,3).
• D·E sınırı (9.6.2.4): 1,2G + 1,0Q + 2·(0,3·EX + EY) = 1,2·97,44 + 36,69 + 2·5,76 = 165,1 kN (program 165,1).

Mekanizma kuvveti D·E değerinin yaklaşık 7 katı olduğundan tasarımda D·E değeri (165,1 kN) kullanılır; HE 200 B için φP_n = 1343 kN, momentlerle birlikte etkileşim oranı 0,26.

Köşe kolon DHB01'de zemin kat çaprazları kolonun altına (temele) bağlanır; kolona üst kat çaprazlarının alt uçları gelir. Y deprem yönünde HZ17 çekmede T·sin θ = 1005,6·0,6585 = 662,2 kN çekme, basınçta P₁·sin θ = 253,2·0,6585 = 166,7 kN basınç verir (program 662,2 ve 166,7). D·E değerleri 234,7 kN basınç ve 76,1 kN çekme olduğundan çekmede de D·E (76,1 kN) belirleyicidir; tasarım oranı 0,24.

bilgi

Neden üst sınır?: TBDY 9.6.2.4'e göre mekanizma kuvvetleri D ile büyütülmüş deprem etkilerinden daha büyük alınmaz: tüm çaprazların aynı anda akması, binanın D·E düzeyinde kalan bir depremde beklenmez. Bu örnekte D = 2 olduğundan sınır belirleyici çıkıyor; daha az çaprazlı ya da daha yüksek binada mekanizma payı küçük kalabilir ve o zaman tasarıma mekanizma kuvveti girer.

Şekil 12 – Hesap raporu: kolonlar DHB01 ve DHB02 (9.3.1.3(b), 9.12, 9.6.2.2–9.6.2.4)

7.6 Kirişler

Kirişler mafsallı olduğundan güçlü kolon (9.3.2) ve kiriş-kolon birleşimi (9.3.4) koşulları uygulanmaz; Tablo 9.3 yine aranır (çaprazlı açıklığın kirişi). Çaprazlı açıklık kirişinin eksenel kuvveti (9.6.2.4) bu modelde ~0'dır: Λ düzeninde çapraz kuvvetleri kolon düğümünde karşılanır, döşeme kabukları yatay kuvveti düğümlere kendisi taşır. HB01 (IPE 300, L = 6 m): M_d = 27,5 kNm (1,2G + 1,6Q), C_b = 1,33 ile elastik yanal burulmalı burkulma, M_n = 114,4 kNm, oran 0,27; sehim 0,47 cm ≤ L/300 = 2,0 cm.

Şekil 13 – Hesap raporu: kiriş HB01

7.7 Diyafram başlık kuvvetleri (9.10.2)

Döşeme diyaframı kendi düzleminde bir kiriş gibi çalışır: atalet kuvveti döşeme alanına yayılır, mesnetleri çaprazlı akslardır. Program aktarım kuvvetlerinden döşeme içi moment diyagramını çıkarır, T = C = M/B başlık kuvvetini diyafram kenarındaki çelik kirişin zarf eksenel kuvvetine ekler; betonarme döşemede σ = M/(hB²/6) ≤ 0,20f_ck denetlenir.

Tablo 6 – Diyafram başlık kuvvetleri

Kat	Deprem	F (kN)	Çaprazlara aktarılan (kN)	B (m)	Mmaks (kNm)	T = M/B (kN)	σ (MPa)
1	X	140,5	131,6	12,1	179,8	14,9	0,061
1	Y	137,9	135,9	8,1	258,4	31,9	0,197
2	X	262,9	255,7	12,1	344,2	28,4	0,118
2	Y	258,1	252,2	8,1	488,5	60,3	0,372

Elle kaba kontrol (zemin kat, X): iki X aksı arasında açıklık 8 m, yayılı yük w = 140,5/8 = 17,6 kN/m; basit kiriş M = wL²/8 = 17,6·8²/8 = 140,5 kNm. Program 179,8 kNm buluyor. Program diyagramı aktarım noktalarındaki gerçek kuvvetlerden (çapraz uçları 131,6 kN, kolonlar 8,9 kN) ve alana yayılan atalet kuvvetinden kurar; bu katta diyagram karşı uçta 58,6 kNm kapanmıyor (FEM aktarım kuvvetleri ile eşdeğer deprem yükü tam aynı dağılmıyor) ve program en büyük mutlak değeri alır: tahmin tutucu tarafta kalır. T = 179,8/12,1 = 14,9 kN; kenar kirişlerde oran 0,18–0,42, σ betonun 0,20·25 = 5 MPa sınırının çok altında.

8. Hesap raporu

"Rapor" düğmesi > tüm raporlar seçilerek 81 sayfalık hesap raporu üretildi. Ağır çelik tahkikleri "Çelik Kiriş Hesapları (TBDY 2018)" ve "Çelik Kolon Hesapları (TBDY 2018)" bölümlerindedir; her eleman bloğunda ÇYTHYE tahkikinin altında TBDY Bölüm 9 satırları yer alır.

Şekil 14 – Hesap raporu: proje parametreleri (bina tipi C13)

Şekil 15 – Hesap raporu: zemin kat planı

Tablo 7 – Raporda TBDY Bölüm 9 satırları

Eleman	Satır	Anlamı
Kiriş, kolon, çapraz	TBDY Tablo 9.3	λhd enkesit koşulu (bf/2tf, h/tw, b/t)
Çapraz	TBDY 9.6 merkezi çapraz	düzen, uçlar, KL/i ≤ 200, D·E kuvvetleri, T / P1 / P2, 9.6.6 uç birleşimi sınırları, Ae, %30–70
Kolon	TBDY 9.3.1.3(b)	momentsiz D·E eksenel tahkiki
Kolon	TBDY 9.12	temel bağlantısının gerekli dayanımları (N, V, M)
Kolon	TBDY 9.6.2.2–9.6.2.4	çaprazlı çerçeve kolonu: mekanizma ve D·E eksenel kuvvetleri, tasarım oranı
Kiriş	TBDY 9.6.2.4 / 9.6.5	çaprazlı açıklık kirişi D·E zarfı; çapraz-kiriş-kolon birleşimi (0,025 rad)
Kiriş	TBDY 9.10.2	diyafram başlık kuvveti ve oranı

9. Dikkat edilecekler ve bilinen sınırlar

• "Çelik çapraz" işareti şarttır. İşaretsiz eğik çelik kiriş sıradan kiriş gibi tasarlanır; Bölüm 9.6'nın hiçbir koşulu uygulanmaz.
• Ofsetler ve kolon konumu. Ofset kutuları açıkken kolon, çizim noktasından yarım kesit kaçık çözülür (Bölüm 3.1). Simetrik çapraz çiftlerinin kuvvetleri karşılaştırılarak denetlenebilir.
• Kesişen/temas eden kirişlerin otomatik bağı. Yeni projelerde "Geometri Kontrolü > Kesişen/temas eden kirişleri sonlu eleman modelinde otomatik bağla" açıktır. Ofsetler açıkken çapraz uçları kirişe 5 cm tolerans içinde yaklaşır. "Çelik çapraz" işaretli elemanlar kirişlere bağlanmaz; yalnız iki çaprazın iç noktalarının kesişimi (X çapraz) bağlanır. Bu örnekte seçenek kapatıldı; açık bırakmak sonucu değiştirmez.
• Mekanizma üst sınırı. Kolon eksenel kuvveti mekanizma ile D·E değerinden küçüğüdür (9.6.2.4); momentler ve kesme D·E zarfından alınır (tutucu).
• Birleşimler. Çapraz uç birleşimi, net alan takviyesi ve mafsallı kiriş birleşimi programda tasarlanmaz; gereken kuvvetler (9.6.6) ve alan (9.6.3.4) raporlanır.
• Düzensizlik kontrolleri. Yeni projede düzensizlik kontrolleri kapalı gelir; program bunu uyarır. Gerçek projede açılmalıdır.
• Dışmerkez çaprazlı çerçeve (9.8), burkulması önlenmiş çapraz (9.9) ve kompozit kolon (9.11) kapsam dışıdır.