Merdiven Sihirbazı
Bu makale, StatiCAD'de merdiven sihirbazıyla betonarme plak merdivenin (tek kollu, U, L ve üç kollu) kurulmasını, çözülmesini, TS500'e göre donatılmasını, mesnet tepkilerinin yapıya aktarılmasını ve merdivenin yapıyla birlikte (sisteme entegre) çözülmesini anlatır.
Şekil 1 – Pilyeli U merdiven: gerçek kesit, donatı pozları ve TS500 sonuç tablosu
1. Bu makale hakkında
Sihirbaz betonarme ve yığma binalardaki betonarme plak merdiveni parametrik olarak kurar, kendi kabuk ve şerit modeliyle çözer, TS500'e göre donatısını seçer ve mesnet tepkilerini yapının kiriş, perde, duvar ve kolonlarına yük olarak aktarır. Merdivenler planda ve 3B görünümlerde diğer elemanlar gibi seçilir, kopyalanır, taşınır ve silinir; kalıp planına merdiven izi ve donatı pozları, ayrıca kesit ve donatı açılımı çizilir; hesap raporuna ayrı bir bölüm eklenir.
Hangi sürümlerde? Merdiven sihirbazı StatiCAD'in tüm sürümlerinde kullanılabilir.
Korkuluk, küpeşte, limonluk gibi mimari ayrıntılar sihirbazın kapsamında değildir; yükleri Ek sabit yük olarak verilebilir.
2. Nasıl çalışır?
2.1. Merdiven tipleri
| Tip | Parçalar | Varsayılan mesnetler (boyuna taşıma) |
|---|---|---|
| T1 Tek kollu | K1 (isteğe bağlı alt/üst kat sahanlığı) | K1 başı mafsallı, sonu basit |
| T2 U (ara sahanlıklı) | K1, S1, K2 | Kol uçları kat seviyesinde; ara sahanlığın üç kenarı basit (duvar ya da kiriş; altında taşıyıcı olmayan kenar serbest alınır, Bölüm 5) |
| T3 L (köşe sahanlıklı) | K1, S1, K2 | Köşe sahanlığın dış kenarları basit, iç (sol) kenar serbest |
| T4 Üç kollu | K1, S1, K2, S2, K3 | T3 gibi; iki köşe sahanlığı |
Merdiven bir yürüyüş çizgisi boyunca kurulur: başlangıç noktası, çıkış açısı ve dönüş yönü (sağa/sola) verilir; sihirbaz kol ve sahanlıkları sırayla dizer. Kat yüksekliği, rıht sayısı ve basamak genişliği 2h + b ≈ 63 cm kuralıyla otomatik dağıtılır; istenirse her kolun rıht sayısı, kol genişlikleri ve sahanlık boyları elle verilir.
2.2. Analiz yüzeyi ve modeller
Analiz yüzeyi plağın üst yüzeyidir; kırık noktaları sahanlık kenarlarındadır. Kol yükü yatay izdüşümde hesaplanır (plak γ·t/cos α + basamak dolgusu γ·h/2 + kaplama + sıva/cos α).
- Kırık eksenli şerit (A1): her kol, iki ucundaki sahanlıklarla birlikte düzlem çerçeve olarak çözülür. Ara sahanlığın mesnet davranışı belirsiz olduğundan iki sınır modelin zarfı alınır: kol ucunda sahanlık kenarı mesnet / şerit sahanlık boyunca uzak kenara kadar. Sahanlık, kolların tepkileriyle enine şerit olarak ayrıca çözülür. Güvenli taraf denetimidir.
- Kabuk FEM (A2, önerilen): kol ve sahanlıklar dikdörtgen kabuk elemanlarla (Q6 membran + MITC4 plak) ağlanır, kırık hatlarda düğümler ortaktır. Plak momentleri Wood–Armer ile tasarım momentine çevrilip şerit genişliğinde ortalanır; zar (düzlem içi) kuvvetleri de donatıya katılır (Bölüm 8). Üç kenarı mesnetli sahanlık, köşe sahanlığı, kolona oturan sahanlık ve uzay merdiven için gerçekçi sonucu kabuk modeli verir.
2.3. Taşıma biçimleri
- Boyuna (varsayılan): kol çıkış doğrultusunda açıklık yapar; ara sahanlık kenarları duvar ya da kirişe oturur.
- Enine: kollar iki yanlarından mesnetli (iki duvar arasında) çalışır.
- Uzay (sahanlık mesnetsiz): ara sahanlıklar hiçbir elemana oturmaz; merdiven yalnız kat bağlantılarından (mafsallı) tutulur ve katlanmış plak gibi çalışır. Yük, iki kat bağlantısı arasındaki yatay kuvvet çiftiyle taşınır: bir kol çekme, diğeri basınç ve her ikisi düzlem içi eğilme taşır. Bu etkiler kabuk modelinin zar kuvvetlerinden donatıya eklenir (Şekil 10).
2.4. Çözüm kipleri
- Bağımsız: merdiven yalnız kendi modeliyle çözülür, yapıya bir şey yazılmaz.
- Bağımsız + tepkiler yapıya yük olarak (önerilen, varsayılan): kenar tepkileri mesnet olduğu kiriş, hatıl ya da duvara çizgisel ek yük (G ve Q ayrı, kg/m), köşe kolonuna ise kolon eksenindeki düğüme noktasal yük olarak yazılır; kat hizasında kirişsiz bir döşemeye oturan kenarın tepkisi döşemeye verilir (Bölüm 9). Bu yükler hem düşey yük hem kütle olarak yapı analizine girer.
- Sisteme entegre: merdiven yapı FEM modeline kabuk elemanlarla girer ve yapıyla birlikte çözülür; düşey yükleri, depremi ve kütlesiyle yapının rijitliğine katılır (diyagonal çubuk etkisi, sahanlık kotunda kolon ve duvar etkileşimi modelde görünür). Ayrıntılar Bölüm 2.5'te.
2.5. Sisteme entegre çözüm
- Bağlantı: yapıya bağlanan her kenar, altında bulunan taşıyıcı elemanın eksenine kadar yatay bir şeritle uzatılır ve yapıyla ortak düğüm paylaşır. Kiriş/hatıl ve kolon merdiven düğümlerinde bölünür; köşe kolonlu sahanlık kolon eksenine sahanlık kotunda bağlanır. Kiriş, sonlu eleman modelindeki çubuk ekseninde bağlanır (kiriş çubuğu kesit ekseninden kaydırılmışsa kaydırılmış eksende). Yığma binada kabuk duvarın ağı sahanlık kotunda ve sahanlık kenar düğümlerinin hizasında kesilir; sahanlık duvara oturur (üst kat sahanlığı duvar üst düğümlerine bağlanır).
- Kirişsiz döşeme kenarı: kat hizasındaki kenarın altında kiriş ya da duvar yoksa (örneğin merdiven çıkışındaki kirişsiz sahanlık döşemesi) kenar aynı kottaki döşemenin kenarına bağlanır. Merdiven kenar düğümleri döşemenin kabuk ağına eklenir, döşeme bu noktalarla üçgen elemanlara (Delaunay) yeniden ağlanır ve merdivenle ortak düğüm paylaşır; düzenli ve düzensiz (TIN) döşeme ağında geçerlidir. Bu bağlantı döşemeler sonlu eleman modelindeyken kurulur (Kabuk Sonlu Elemanlar yük aktarımı ya da Döşemeleri Sistem Rijitliğine Dahil Et); kayar uçta ve klasik yük aktarımında kenarın tepkisi döşemeye yük olarak verilir (Bölüm 9).
- Bina tabanı: zemin katta tabana oturan kol başı zemine mesnetlidir (kenar mesnet tipine göre); altında temel kirişi varsa tepkisi ayrıca ona yük olarak yazılır.
- Kat bağlantısı: monolitik (varsayılan) ya da alt uçta / üst uçta kayar mesnet. Kayar uçta merdiven yapıya yalnız düşeyde dayanır; o kenarın tepkisi mesnet elemanına yük olarak verilir ve merdiven o uçta yatay kuvvet aktarmaz.
- Yük olarak aktarılan kenarlar: yapı FEM modelinde bulunmayan elemana oturan kenar (betonarme binada dolgu duvar, çubuk duvar modelinde duvar) düşeyde tutulur ve bağımsız çözümün tepkisi o elemana yük olarak yazılır.
- Boşluk üstü: bağlanan kenarın kapı ya da pencere boşluğu üstüne düşen düğümleri serbest bırakılır ve uyarılır (lento ya da sahanlık kirişi gerekebilir).
- Yük ve kütle: merdivenin G ve Q yükleri kabuk düğümlerine verilir; ağırlığı (G + nQ) kat ağırlığına ek kütle olarak, eleman yüksekliğine göre alt ve üst kata paylaştırılarak girer. Deprem yüklemelerinde merdiven plağına döşemelerle aynı etkin kesit çarpanları (TBDY Tablo 4.2) uygulanır. Merdiven yükü analiz sonundaki düşey yük aktarım denetimine (kısmi hata oranı) da katılır.
- Tasarım: donatı yapının bütün yük kombinasyonlarının (deprem, düşey deprem ve ikinci mertebe çarpanı dahil) zarfından hesaplanır; her parça için belirleyici kombinasyon raporlanır. Yapı kabuk sonuçlarında kesme kuvveti bulunmadığından kesme denetimi bağımsız çözümden yapılır. Analiz yapılmamışsa ya da merdiven analizden sonra değiştirildiyse tasarım bağımsız çözümden yapılır ve uyarılır. Ara sahanlığı yalnız bir kenarından oturan (yanları serbest) merdivende kollar deprem altında katlar arasında diyagonal çubuk gibi çalışır; kolların düzlem içi kesme denetimi (Bölüm 8) belirleyici olabilir.
3. Sihirbazı açma, yerleştirme ve düzenleme
Sihirbaz Çiz → Merdiven (merdiven sihirbazı)..., Makrolar → Merdiven sihirbazı... menülerinden ya da sol araç çubuğundaki merdiven düğmesinden (çatı düğmesinin altında) açılır. Pencerenin solunda önizleme (Plan / Kesit / 3B), sağında sekmeler vardır.
- Planda yerleştir ▶ düğmesine basın; pencere gizlenir.
- Kat planında başlangıç noktasına tıklayın (ilk kolun ilk rıhtının, dönüş yönüne göre dış köşesi).
- Fareyi çıkış doğrultusunda gezdirin; merdiven önizlenir. İkinci tıklama çıkış açısını belirler. Sağ tık iptal eder.
- Pencere yeni konumla geri açılır; Hesapla ile sonucu görün, Modele ekle ✔ ile ekleyin.
İpucu: Başlangıç X/Y ve çıkış açısı Geometri sekmesinde sayıyla da verilebilir (cm, derece). Var olan bir merdiven düzenlenirken düğme Güncelle ✔ olur; eski merdivenin aktardığı yükler önce geri alınır. Merdiveni sil düğmesi merdiveni ve yüklerini kaldırır.
3.1. Seçme, özellik değiştirme, silme


- Sol tık merdivenin üzerinde: merdiveni seçer / seçimi kaldırır (seçili merdiven kırmızı ve kalın çizilir).
- Pencere ile seçim: soldan sağa çizilen pencere yalnız tamamı içinde kalan merdivenleri, sağdan sola çizilen pencere pencereyi kesen ya da içinde kalan merdivenleri seçer (diğer elemanlarla aynı kural). Tümünü seç aktif kattaki merdivenleri de seçer.
- Sağ tık merdivenin üzerinde: menüde “M1 Merdiveni Özellikleri” (seçim gerekmez, üzerinde sağ tıklanan merdivenin sihirbazı açılır), Seçili Merdivenlerin Özelliklerini Değiştir ve Sil bulunur.
- Çoklu özellik: birden çok merdiven seçiliyken sihirbaz tek pencere olarak açılır; merdivenler arasında değeri farklı olan alanlar boş gelir. Tamam'da yalnız doldurulan alanlar her merdivene uygulanır, boş bırakılan alanlarda her merdiven kendi değerini korur. Aynı pencereye araç çubuğundaki Seçili elemanların özellikleri düğmesiyle açılan listede Merdiven seçilerek de ulaşılır.
- Sil (sağ tık menüsü ya da Delete): seçili merdivenleri ve yapıya aktardıkları yükleri siler; Geri Al ile geri alınır.
3.2. Kopyalama, taşıma, simetri, benzer eleman
Şekil 4 – Seçili merdivenin kopyası (solda) ve simetriği (altta); 3B görünümde de yer alırlar
- Seçili Elemanları Kopyala / Taşı / Sıralı Kopyala: seçili merdivenler diğer elemanlarla aynı referans ve hedef noktalarıyla kopyalanır ya da taşınır; sıralı kopyada aynı öteleme istenen adet kadar yinelenir.
- Seçili Elemanların Simetrisini al: merdivenin ayna çizgisine göre simetrik kopyası oluşur; dönüş yönü (sağa/sola) tersine döner.
- Benzer Eleman Çiz: sağ tıklanan merdivenin parametreleriyle yeni bir merdiven planda yerleştirilir (iki tıklama, sihirbaz onayı).
- Tek Eleman Kes: sağ tıklanan merdiven aynı yöntemle yeni yerine taşınır.
Bu işlemlerde merdiven yükleri önce yapıdan geri alınır, işlem sonunda her merdivenin yükleri yeni konumundaki kiriş, duvar ve kolonlara yeniden aktarılır; kopyalanan duvar ve kirişlere sahipsiz merdiven yükü geçmez.
3.3. Uç nokta yakalama
Merdiven parçalarının köşe noktaları ile kol–sahanlık birleşimleri (kırık noktaları) imleç yakalamasına eklenir. Merdiven yapıdan önce çizildiğinde kiriş, duvar ve kolonlar bu noktalara oturtularak merdiven evine uygun yerleştirilebilir.
3.4. 3B görünüm ve katman


Merdivenler 3B görünümlerde gerçek geometrileriyle (sahanlık plakları, eğik kol plağı ve basamaklar) gösterilir; kol plağının alt yüzü üst sahanlığın alt yüzüne kadar uzanır. 3B seçim penceresinde merdivene tıklanarak ya da pencereyle seçilir (seçili merdiven kırmızı); sağ tık menüsündeki Eleman özellikleri seçili merdivenlerin özellik penceresini (tüm katlar), Sil seçili merdivenleri siler.
Görünüm → Görüntülenecek Katmanlar penceresindeki Merdiven kutusu kaldırılırsa merdivenler planda ve 3B'de gizlenir ve seçilemez (gizlenen merdivenlerin seçimi kaldırılır). Yeni projede kutu yeniden işaretlenir.
3.5. Yeni proje ve kat kopyalama
Yeni proje önceki projenin merdivenlerini siler. Kat kopyalama kaynak kattaki merdivenleri (yalnız seçilileri kopyalama işaretliyse seçili merdivenleri) hedef katlara kopyalar; tam kopyada hedef kattaki eski merdivenler silinir. Hedef kat yüksekliği farklıysa merdiven yüksekliği kat farkı kadar uyarlanır (merdiven kat yüksekliğinden farklıysa bu fark korunur) ve rıht sayıları yeniden dağıtılır; yükler yeni geometriyle aktarılır. Kopyalama sonunda her merdiven için kat ve merdiven yüksekliği, rıht sayısı ve yüksekliği bildirilir; kol boyları değişirse ya da ergonomi sınırları aşılırsa (merdiven boşluğuna sığmama) uyarı verilir.
4. Geometri sekmesi
Şekil 7 – Geometri sekmesi ve plan önizlemesi (kenar adları ve mesnet renkleri)
- Tip: merdiven tipi; Taşıma: boyuna, enine ya da uzay (Bölüm 2.3); Dönüş yönü: sağa / sola.
- Yerleşim: kat, başlangıç X/Y, çıkış açısı, başlangıç kotu (kat tabanından) ve toplam yükseklik (varsayılan kat yüksekliği).
- Basamaklar: belirleyici (otomatik 2h+b=63 / rıht sayısı / rıht yüksekliği), en büyük rıht ve basamak genişliği.
- Kollar ve sahanlıklar: kol genişlikleri, kol rıht sayıları (0: otomatik), ara sahanlık boyları (0: otomatik), U merdivende kollar arası boşluk, alt/üst kat sahanlığı boyları, kol plak ve sahanlık kalınlıkları.
Ergonomi denetimleri anında yapılır ve önizlemenin üstünde uyarı olarak görünür: 60 ≤ 2h + b ≤ 64 cm, h ≤ 18 cm, b ≥ 27 cm, kol genişliği ≥ 120 cm, ara sahanlık boyu ≥ kol genişliği.
5. Mesnetler sekmesi
Şekil 8 – Mesnetler sekmesi ve 3B önizleme
Merdivenin bütün dış kenarları listelenir (örnek: K1.bas, S1.son, S1.sag, S1.sol, K2.son). Her kenar için mesnet tipi seçilir: serbest, basit (düşey tutulu), mafsal (düşey + yatay tutulu), ankastre; sahanlık kenarları için ayrıca köşelerde kolon.
Yapıdan tanı (kiriş/duvar ara) her mesnetli kenarın altında taşıyıcı eleman arar ve Yapıdaki eleman sütununa yazar:
- Kiriş / hatıl: kenarın bulunduğu kat ve komşu katlarda, üst kotu kenar kotuna 40 cm'den yakın, aksı kenar çizgisine 25 cm'den yakın ve kenarla en az 10 cm örtüşen, kenara paralel (açı farkı < 10°) eleman.
- Duvar: kenar kotu duvarın alt–üst kotları arasında (±20 cm), aksı kenar çizgisine duvar kalınlığının yarısı + 10 cm'den yakın ve en az 10 cm örtüşen duvar. Yığma binada ara sahanlık bu yolla merdiven evinin duvarlarına oturur.
- Köşelerde kolon: sahanlık kirişsiz, doğrudan kolonlara bağlanıyorsa — kirişi / duvarı olmayan sahanlık kenarının iki ucunda da kolon varsa (kolon ekseni köşe noktasına 0,6·max(b, h) + 10 cm'den yakın) — kenar otomatik olarak köşelerde kolon olur ve aynı sahanlığın altında taşıyıcısı olmayan diğer kenarları serbest bırakılır (yalnız köşeler mesnetli). Kabuk modelinde kenar uçlarından 25 cm içindeki düğümler düşey tutulur; köşe tepkileri kolon eksenindeki düğüme (sahanlık kotunda) noktasal G/Q yükü olarak aktarılır ve TS500 8.3.1 zımbalama denetimi yapılır:
Vpd = 1,4G + 1,6Q, köşe kolonu kritik çevresiup = (c1 + d/2) + (c2 + d/2),τpd = Vpd / (up · d) ≤ fctd. - Kirişsiz döşeme: kat hizasındaki yatay kenarın altında kiriş ya da duvar yoksa, kotu kenar kotuna 20 cm'den yakın yatay döşemenin kenarı aranır (kenara paralel, 25 cm'den yakın, en az 10 cm örtüşen); bulunursa sütunda Döşeme n (kat k, kirişsiz) yazar. Merdiven çıkışındaki kirişsiz sahanlık döşemesi bu yolla mesnet olur.
- Bina tabanı: zemin kat tabanına oturan, altında eleman bulunmayan kenar zemine mesnetlidir; sütunda zemin (bina tabanı) yazar ve tepkisi doğrudan zemine gider.
- Altı boş sahanlık kenarı: sahanlığın başka bir kenarı taşıyıcıya (kiriş, duvar, kirişsiz döşeme ya da bina tabanı) oturuyorsa, altında taşıyıcı bulunmayan mesnetli kenarları otomatik olarak serbest alınır. Örneğin ara sahanlığı yalnız sahanlık kirişine oturan, yanlarında duvar olmayan U merdivende sahanlık yanları serbesttir; sahanlık kirişe ve kollara açıklık yapar.
Elle atanan kenar mesnetlerine dokunulmaz; otomatik atamalar yapı değiştikçe yeniden değerlendirilir. Otomatik serbest alınan kenarlar analizde uyarılar penceresinde listelenir.
Uyarı: Mesnetli bir kenarın altında eleman bulunamazsa ve kenar otomatik serbest de alınamıyorsa (sahanlığın hiçbir kenarı bir elemana oturmuyorsa ya da kenar bir kolun ucuysa) sonuç sekmesinde, raporda ve analizde uyarılar penceresinde “mesnet elemanı bulunamadı” uyarısı çıkar ve o kenarın tepkisi yapıya aktarılmaz. Bir sahanlık kirişi ya da duvar ekleyin veya kenarı serbest yapın. Betonarme çerçevede kolonlar arasına konan sahanlık kirişi kolonu kısa kolon yapabilir (TBDY 7.3.8).
6. Yük ve malzeme sekmesi
Şekil 9 – Yük ve malzeme sekmesi; 3B önizlemede basamaklar, kol plağı ve sahanlıklar
- Kaplama ve dolgu: basamak ve rıht kaplaması kalınlığı, kaplama birim ağırlığı, alt sıva, basamak betonu birim ağırlığı, ek sabit yük (korkuluk vb. yatay izdüşümde).
- Hareketli yük (TS 498): konut merdiveni 3,5 kN/m², umumi bina merdiveni 5,0 kN/m² ya da elle.
- Malzeme: beton sınıfı, donatı çeliği, pas payı (donatı ekseni).
- Donatı düzeni: pilyesiz (düz alt ve üst donatı) ya da pilyeli: boyuna alt donatı aynı çapta 1 düz + 1 pilye olarak iki katı aralıkla dağıtılır; pilyeler mesnette üst donatı sayılır (L/5'te 45° kırılır), eksik kalan üst donatı ilave donatıyla tamamlanır.
Kullanılabilir donatı çapları projenin Donatı Seçimi penceresindeki Merdiven (alt, üst, ilave, pilye) listelerinden alınır.
7. Çözüm sekmesi
Çözüm kipi (Bölüm 2.4), sisteme entegre kipte Kat bağlantısı (monolitik / alt uçta kayar / üst uçta kayar, Bölüm 2.5), Yöntem (kırık eksenli şerit / kabuk FEM) ve kabuk ağının en büyük eleman boyu seçilir. Kabuk yöntemi seçildiğinde şerit çözümü yine yapılır ve sonuçlarda güvenli taraf denetimi olarak gösterilir. Çözüm tipik bir U merdivende 50 ms'nin altındadır.
8. Sonuçlar ve TS500 tasarımı
Önizlemenin Kesit görünümü gerçek basamak geometrisini gösterir: kol üst çizgisi rıht köklerinden geçer, plak altı bunun t / cos α altındadır, kırıklar komşu doğruların kesişimindedir. U merdivende kesit, iki kolu ve ara sahanlığı üst üste gösteren gerçek düşey kesittir. Hesaptan sonra donatı pozları da çizilir (kırmızı alt, mor pilye, mavi üst).
Her parça (kol ve sahanlık) için alt/üst, boyuna/enine dört donatı hesaplanır (tasarım birleşimi 1,4G + 1,6Q):
As = Md / (0,86 · fyd · d)(StatiCAD döşeme hesabıyla aynı).- Kol:
ρmin = 0,002(S220'de 0,003); dağıtma donatısı ≥ As/5; aralık ≤ min(1,5h; 20 cm), dağıtmada ≤ 30 cm. - Sahanlık: her yönde ≥ 0,0015, toplam ≥ 0,0035 (S220'de 0,004).
- Kesme:
Vd ≤ Vcr = 0,65 · fctd · b · d; kalınlık:h ≥ ln/25(iki ucu ankastre /30, konsol /12) — sağlanırsa sehim hesabı gerekmez;ρ ≤ 0,02. - Aralık tam cm'ye aşağı yuvarlanır, en küçük 10 cm'dir.
- Zar (düzlem içi) kuvvetleri (kabuk yöntemi): her kesitte genişlik boyunca bileşkeler N (çekme +) ve düzlem içi moment M alınır; kuşak modeliyle çekme kenarında
T = |M| / (0,8 B) + N / 2oluşur ve çekme yarısına yayılır:As,zar = T / (B/2 · fyd)iki yüze eşit eklenir. Düzlem içi kesmeVin ≤ 0,65 fctd t (0,8 B)denetlenir. Boyuna taşımada etkisi küçüktür; uzay merdivende ve sisteme entegre çözümde yanları serbest sahanlıklı merdivende (deprem altında diyagonal çubuk etkisi) belirleyici olabilir.
Şekil 10 – Uzay (sahanlığı mesnetsiz) U merdiven: yandan 3B ve sonuçlar; çekme kolunda (K2) zar kuvveti N = 101 kN, düzlem içi M = 56 kNm, alt boyuna Ø10/15
Sonuçlar sekmesinde ayrıca kenar tepkileri (kN), kabuk modelinin denge denetimi (toplam yük = toplam tepki) ve şerit yönteminin güvenli taraf momentleri yer alır.
9. Yapıya yük aktarımı
Kip “tepkiler yapıya yük olarak” ise, Modele ekle her mesnetli kenarın G ve Q tepkisini bulunan elemanın boyuna düzgün yayarak kirişe/hatıla ya da duvara ek yük (kg/m) olarak ekler; köşe kolon kenarlarında tepki kolon düğümüne noktasal yük (kN) olarak yazılır. Her aktarım merdiven kaydında saklanır: merdiven düzenlendiğinde ya da silindiğinde önceki yükler geri alınıp yenileri yazılır, böylece yük iki kez binmez. İşlem Geri Al ile geri alınabilir.
Analiz anında yenileme: merdiven yapıdan önce çizilmiş ya da yapı sonradan değişmiş olabilir. Her analizin başında tepki aktaran merdivenlerin yükleri geri alınır, mesnetler yapıdan yeniden tanınır (kiriş, perde, duvar, köşe kolon) ve yükler yeniden yazılır; iki analiz arka arkaya çalıştırıldığında sonuç aynıdır.
Kirişsiz döşeme kenarı: kenar kat hizasında kirişsiz bir döşemeye oturuyorsa (Bölüm 5) tepki döşemeye verilir:
- Döşemeler sonlu eleman modelindeyse (Kabuk Sonlu Elemanlar yük aktarımı ya da Döşemeleri Sistem Rijitliğine Dahil Et): merdiven kabuk çözümünün o kenardaki düğüm tepkileri döşeme kenarına izdüşürülür; bu noktalar döşemenin kabuk ağına eklenir ve analizde düğüm yükü (G ve Q ayrı) ile kütle olarak girer. Kiriş ya da duvar verisine yük yazılmaz; raporda kenar başına döşeme n (kat k), m düğüm satırında toplam G ve Q (kN) gösterilir.
- Klasik yük aktarımında döşeme sonlu eleman modelinde olmadığından tepki döşemenin kenar kirişlerine verilir: her nokta yükü, yüklü kenara komşu iki döşeme kenarındaki kirişlere kenar boyunca konumuna göre (kaldıraç kuralı) paylaştırılır; komşu kenarlardan birinde kiriş yoksa payı diğerine, ikisinde de yoksa karşı kenara gider. Yük kiriş boyunca düzgün yayılı ek yük olur; toplam korunur, yeri yaklaşıktır.
Bina tabanı: zemin kat tabanına oturan kenarın altında eleman yoksa tepkisi zemine gider ve yapıya yük olarak yazılmaz; raporda bina tabanı, zemine notu çıkar.
Kenarın bir bölümü kapı ya da pencere boşluğu üstüne düşüyorsa (kenarın %80'inden azı mesnet elemanı üzerinde) tepki yine bulunan elemanlara verilir ve “kenarın yalnız %… kadarı mesnet elemanı üzerinde” uyarısı çıkar; boşluk üstüne lento ya da sahanlık kirişi gerekebilir.
Analiz uyarıları: aktarılamayan tepkiler (mesnet elemanı bulunamayan kenar, köşe kolonu bulunamayan uç, kenarlarında kiriş olmayan döşeme, döşeme ağında düğüm bulunamayan kenar), kenarın yalnız bir bölümünün mesnet üzerinde olması ve otomatik serbest alınan kenarlar analiz sırasında uyarılar penceresinde merdiven adıyla listelenir. Sisteme entegre kipte kenar bağlantısı uyarıları da aynı pencereye yazılır.
Bu kipte merdivenin kendisi yapı analizine eleman olarak girmez. Merdivenin yapıyla birlikte deprem altında çalışması (diyagonal çubuk etkisi, kısa kolon) için sisteme entegre kip kullanılır (Bölüm 2.5); o kipte yükler kiriş ve duvarlara çizgisel yük olarak yazılmaz, yalnız kayar uç, FEM dışı elemana oturan kenar ve döşemelerin sonlu eleman modelinde olmadığı durumda kirişsiz döşeme kenarının tepkisi yukarıdaki kurallarla yük olarak aktarılır.
10. Çizimler
Şekil 11 – Paftada kesit ve donatı açılımı: donatılar kesitin dışında kendi biçimleriyle, adları ve ölçüleriyle
- Kalıp planı: merdivenin dış hatları, basamak çizgileri, çıkış oku ve etiketi (
M1 Rıht: 18 × 16.7 cm Basamak: 29.5 cm). Her poz kendi parçasının ekseni boyunca biçimiyle (kancalar, pilye kırığı) plana yatırılarak, dağıtım aralığı çizgisi ve poz yazısıyla çizilir. Kesitin “üstü” paftada yukarı (düşey parçada sola) gelir: üst donatı o tarafta, kancaları aşağı; alt donatının kancaları yukarı bakar. Yazılar donatı çizgisinin üst yanına hizalanır. Merdiven donatısı kat metrajına girer. - Kesit ve donatı açılımı (1/20): başlık
M1 MERDİVEN KESİT VE DONATI AÇILIMI ÖLÇEK: 1/20 Rıht sayısı … Malzeme …. Gerçek kesitte (U merdivende kollar üst üste, diğer tiplerde boyuna açınım) basamak profili, alt ve üst donatı, kırıklarda komşu parçaya 40Ø uzatılan donatı (eğimin azaldığı kırıkta alt, arttığı kırıkta üst donatı; uzatma karşı yüzün pas çizgisine ulaşırsa o çizgi boyunca devam eder), uçlarda üst donatı (L/4 ve kenetlenme boyu), dağıtma donatısı noktaları ve kotlar. - Donatı açılımları: her boyuna poz kesitin dışında, beton yüzünden biraz ötede kendi biçimiyle tekrar çizilir; adı ve ölçüsü donatı doğrultusunda yazılır (örnek
K1 sol üst ilave: 8Ø8/16 L=88,K1 alt boyuna,S1 üst dağıtma). U merdivende alttaki kolun açılımları aşağıda, üstteki kolun ve üst kat sahanlığının açılımları yukarıda, ara sahanlığınkiler altta yer alır; dağıtma donatısının yazısı işaret çizgisiyle donatıya bağlanır.
Şekil 12 – Kalıp planında merdiven donatı pozları
11. Hesap raporu
Şekil 13 – Merdiven hesap raporundan: genel bilgiler, geometri bölümünde sihirbazın plan ve kesit görünüşü, parça tablosu
Modelde merdiven varsa Rapor Seçimi penceresinde Merdiven Hesap Raporu (TS500) düğümü çıkar. Rapor diğer hesap raporlarıyla aynı biçimdedir: logolu sayfa başlığı (projeyi yapan, proje adı, MD5 özeti, sayfa), QR kodlu sayfa altlığı (program sürümü, lisans, analiz no, tarih, dosya), mavi başlık bandı ve yöntem notu, her bölüm için açık mavi çerçeveli başlık ve 8 sütunlu çerçeveli tablolar.
Bölümler: 1 genel; 2 geometri ve ergonomi (sihirbazdaki plan ve kesit görünüşüyle); 3 yükler; 4 analiz modeli, mesnet tepkileri ve yapıya aktarılan yükler (entegre kipte kenar bağlantıları); 5 betonarme hesap (her parça için Md, As hesap/min/gerekli, seçilen donatı); 5b zar (düzlem içi) kuvvetleri; 5c entegre kipte belirleyici kombinasyonlar; 6 kesme ve kalınlık denetimi; 6b köşe kolon zımbalama denetimi; 7 şerit yöntemi kontrolü; 8 uyarılar.
12. Sınırlar
- Sisteme entegre çözümde kesme kuvveti yapı kabuk sonuçlarından değil bağımsız çözümden denetlenir.
- Yığma binada sahanlık kotundaki kesim kat genelindeki kabuk duvar ağına bir eleman sırası ekler.
- Kol ve sahanlıklar dikdörtgendir; dairesel, balansmanlı (dönerek çıkan) ve konsol basamaklı merdiven yoktur.
- Merdivenin deprem etkisi ve kısa kolon denetimi otomatik yapılmaz.
- Köşe kolon zımbalama denetiminde dengesiz moment aktarımı ihmal edilir.
- Klasik yük aktarımında kirişsiz döşeme kenarına düşen tepkinin döşeme kirişlerine dağıtımı yaklaşıktır (kaldıraç kuralı, kiriş boyunca yayılı yük).
- Korkuluk, küpeşte, limonluk gibi mimari ayrıntılar çizilmez.