Gezer Vinç Yükleri, Deprem Ek Kütleleri ve Farklı R–D
Bu makale, prefabrik sanayi yapılarına özgü üç konuyu anlatır: taşıyıcı sisteme yalnız deprem kütlesi olarak katılan ek kütleler, gezer vinç (kren) yükleri ve ara katlı binalarda üst ve alt bölüm için farklı R ve D katsayıları. Modelleme adımları için Prefabrik Yapıların Modellenmesi makalesine bakın.
1. Cephe paneli ve kren kütleleri (deprem ek kütlesi)
Kolonlara asılan cephe panelleri veya kren köprüsü gibi, taşıyıcı sisteme ağırlık olarak değil yalnız deprem kütlesi olarak katılması gereken kütleler için:
- Kütlenin etkiyeceği noktaya (ör. oluk kotunda kolon üstü) bir ön tanımlı joint yerleştirin.
- Joint’i seçip Ön tanımlı joint özellikleri penceresini açın; Genel sekmesindeki Deprem Ek Kütlesi kutusuna kütleyi ton (= kN·s²/m) olarak yazın.
Ek kütle; joint’in bulunduğu katın deprem kütlesine, modal analiz kütle matrisine, eşdeğer deprem yüküne, ikinci mertebe göstergesine ve üst/alt bölüm oranlarına katılır. Ağırlık olmadığı için düşey yüklere ve temel yüklerine eklenmez. Kat ataması joint’in kotuna göre yapılır.
Birden çok joint seçildiğinde kutu boş bırakılırsa mevcut değerler korunur. Tipik kullanım: panel ağırlığının yarısı (üst bağlantının taşıdığı pay) oluk kotundaki kolon üstlerine, kren köprüsünün tekerlek başına düşen payı kren kolonlarına.
2. Gezer vinç (kren) yükleri
Makrolar → Gezer vinç (kren) yükleri... penceresi, tekerlek reaksiyonlarından kren kirişi tasarım kuvvetlerini, kolonlara aktarılan düşey ve yatay kuvvetleri ve deprem kütlesi payını hesaplar; isterseniz yükleri modele yazar.
| Giriş | Açıklama | Örnek değer |
|---|---|---|
| Kaldırma kapasitesi (kN) | Kren kapasitesi | 200 |
| R1maks, R1min, R2maks, R2min (kN) | Üretici tablosundan tekerlek reaksiyonları: yüklü taraf (R1) ve karşı taraf; iki araba konumu için en büyük ve en küçük | 153 / 49 / 134 / 30 |
| Tekerlek arası a (m) | Bir kren kirişi üzerindeki iki tekerleğin aralığı | 3,84 |
| Dinamik çarpan ψ | Düşey ve yatay kren kuvvetlerini büyütür | 1,40 |
| Kren kirişi açıklığı L (m) | Aks aralığı | 7,5 |
| Kiriş + ray q (kN/m) | Kren kirişi ve ray öz ağırlığı | 5,1 |
| Konsol üst kotu Z (cm, mutlak) | Kren konsolunun kotu; yükler bu kotta kolon eksenine yazılır | 800 |
| Konsol dışmerkezliği e (cm) | Tekerlek yükünün kolon ekseninden uzaklığı (M = V·e momenti üretir) | 0 |
| Hedef yükleme | Kuvvetlerin yazılacağı kullanıcı tanımlı yükleme | — |
| Yatay kuvvet | Köprü +/− (ana çerçeve doğrultusu, ψ·P/10), Ray +/− (ray doğrultusu, ψ·P/7) ya da yok | — |
- Hesapla: Köprü öz ağırlığı, tekerlek başına kütle payı, kren kirişi momentleri ve kesmeleri, kolona aktarılan reaksiyon zarfları ve yatay kuvvetler listelenir. Kren kirişi bu değerlerle ayrıca tasarlanır.
- 4 kren yüklemesi oluştur: KrenX+, KrenX−, KrenY+, KrenY− yüklemelerini tanımlar. Yükleme ve kombinasyon düzeninin kullanıcı tanımlı olması gerekir (Proje Genel Ayarları → Yük Kombinasyonları).
- Seçili kolonlara uygula: Seçili kolonların eksenine, konsol kotunda birer yük noktası oluşturur ya da günceller: düşey kuvvet, dışmerkezlik momenti ve seçilen yatay kuvvet hedef yüklemeye yazılır. Köprü kütle payını da yaz işaretliyse deprem ek kütlesi de girilir. Komut yeniden çalıştırıldığında değerler üzerine yazılır (çift toplama olmaz). Karşı aksın kolonları için R1min/R2min değerleriyle ikinci kez uygulayın.
Kren yüklemelerini içeren kombinasyonlar (örn. 1,4G + 1,6Q ± Kren) Yüklemeler penceresinde kullanıcı tarafından tanımlanır; program betonarme için kren kombinasyonlarını otomatik üretmez. Kren konsolu (kısa konsol) modelde ayrıca çubuk olarak kurulmaz ve tahkik edilmez.
Betonarme projelerde: Bu sürümde yükleme ve kombinasyon düzeni betonarme ve betonarme prefabrik projelerde kullanıcı tanımlı olarak seçilemez; bu nedenle 4 kren yüklemesi oluştur ve Seçili kolonlara uygula düğmeleri betonarme projede çalışmaz. Bu projelerde Hesapla sonuçlarını kren kirişi ve konsol tasarımında kullanın; köprü kütlesini Deprem Ek Kütlesi olarak girin (Bölüm 1).
3. Üst ve alt bölümde farklı R ve D (TBDY 4.3.6)
Alt bölümü (ör. ara katlı kısım) üst bölümden farklı taşıyıcı sistem olan binalarda Makrolar → Üst/alt bölümde farklı R-D (TBDY 4.3.6)... penceresi kullanılır. Analiz tüm bina için üst bölümün katsayılarıyla (Proje Genel Ayarları’ndaki R, D) yapılır; alt bölüm elemanlarının iç kuvvetleri yönetmelikteki ν katsayısıyla düzeltilir.
| Giriş | Açıklama | Varsayılan |
|---|---|---|
| Üst/alt bölümde farklı R ve D katsayılarını uygula | Seçeneği etkinleştirir | kapalı |
| Alt bölümün son katı (kat no) | Bu kat ve altı “alt bölüm” sayılır | 1 |
| Alt bölüm R (X), R (Y) | Alt bölüm taşıyıcı sisteminin davranış katsayısı (TBDY Tablo 4.1) | 8 |
| Alt bölüm D (X), D (Y) | Alt bölümün dayanım fazlalığı katsayısı (TBDY Tablo 4.1) | 3 |
| νüst (X), νüst (Y) | Üst bölüm taban kesmesinin toplam taban kesmesine oranı; 0 girilirse kat ağırlıkları ve yüksekliklerinden otomatik hesaplanır | 0 |
Hesapla / Göster düğmesi νüst, νalt, ν, (R̄a)alt ve D̄alt değerlerini gösterir.
Analizde: alt bölüm elemanlarının deprem yüklemelerinden gelen sünek iç kuvvetleri ν ile büyütülür, sünek olmayan davranış (kesme kuvveti kapasite hesapları) D̄alt ile yapılır, alt bölümün göreli kat ötelemesi (R̄a)alt ile hesaplanır. Ayar projeyle birlikte kaydedilir.
Örnek (kitap binası): Üst bölüm R = 3, D = 2; alt bölüm R = 5, D = 2,5; alt son kat 1; νüst = 0,408 (X) / 0,406 (Y) → ν = 0,763 / 0,762, (R̄a)alt = 3,93, D̄alt = 1,81. Birebir karşılaştırma gerekiyorsa νüst değeri elle de girilebilir.
4. Sık karşılaşılan durumlar
| Belirti | Çözüm |
|---|---|
| “4 kren yüklemesi oluştur” yükleme eklemiyor. | Yükleme ve kombinasyon düzeni kullanıcı tanımlı olmalıdır; betonarme projede bu düzen bu sürümde seçilemez (Bölüm 2). |
| Kren yükleri iki kez toplanmış gibi. | “Seçili kolonlara uygula” değerleri üzerine yazar; farklı konumlar için ayrı hedef yüklemeler seçin. |
| Ek kütle temel yüklerinde görünmüyor. | Beklenen davranıştır: deprem ek kütlesi ağırlık değildir, yalnız deprem hesabına katılır. |